મમાપરાધાત્તૈઃ ક્ષુદ્રૈર્હતસ્ત્વં તાત બાલિશૈઃ। કાર્તવીર્યસ્ય દાયાદૈર્વને મૃગ ઇવેષુભિઃ
પિતા, મારા દોષથી, કાર્તવીર્યના નાનકડા અને અજાણ પુત્રોએ તને વનમાં તીરો વડે, મૃગ જેવો મારી નાખ્યો.
ધર્મજ્ઞસ્ય કથં તાત વર્તમાનસ્ય સત્પથે। મૃત્યુરેવંવિધો યુક્તઃ સર્વભૂતેષ્વનાગસઃ
પિતા, જે ધર્મને જાણે છે, સારા માર્ગે ચાલે છે અને સર્વે જીવોમાં નિર્દોષ છે, તેને આવો મૃત્યુ કેમ યોગ્ય ગણાય?
કિંનુ તૈર્ન કૃતંપાપં યૈર્બવાંસ્તપસિ સ્તિતઃ। અયુધ્યમાનો વૃદ્ધઃ સન્હતઃ શરશતૈઃ શિતૈઃ
જે લોકો તું વૃદ્ધ અને નિઃશસ્ત્ર હોવા છતાં તપમાં સ્થિર રહ્યો ત્યારે તને શતાવધિ તીરો વડે ઘાયલ કર્યા, તેઓએ કયું પાપ બાકી રાખ્યું?
કિંનુ તે તત્ર વક્ષ્યન્તિ સચિવેષુ સુહૃત્સુ ચ। અયુધ્યમાનં ધર્મજ્ઞમેકં હત્વાઽનપત્રપાઃ
ધર્મને જાણનારા અને યુદ્ધ ન કરનારા એકમાત્ર તને નિર્લજ્જતાપૂર્વક મારીને, તેઓ પોતાના મિત્રો અને સલાહકારોમાં શું કહેશે?
લાલપ્યૈવં સકુસ્ન્ણં બહુ નાનાવિધં નૃપ। પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ પિતુશ્ચક્રે મહાતપાઃ
રાજા, એ રીતે અનેક રીતે દુઃખ સાથે રડ્યા પછી, મહાન તપસ્વીએ પિતાના બધા અંત્યવિધિ સંસ્કાર કર્યા.
દદાહ પિતરં ચાગ્નૌ રામઃ પરપુરંજયઃ। પ્રતિજજ્ઞે વધં ચાપિ સર્વક્ષત્રસ્ય ભારત
શત્રુઓના વિનાશક રામે પોતાના પિતાને અગ્નિમાં દાઝ્યા અને સર્વે ક્ષત્રિયોના વિનાશનો સંકલ્પ કર્યો, હે ભારત.
સંક્રુદ્ધોઽતિબલઃ સઙ્ખ્યે શસ્ત્રમાદાય વીર્યવાન્। જઘ્નિવાન્કાર્તવીર્યસ્ય સુતાનેકોઽન્તકોપમઃ
અતિક્રોધિત અને અપરંપાર બળવાન એ વીરે યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ઉઠાવ્યું અને મૃત્યુ સમાન બનીને કાર્તવીર્યના પુત્રોને મારી નાખ્યા.
તેષાં ચાનુગતા યે ચ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભ। તાંશ્ચ સર્વાનવામૃદ્ગાદ્રામઃ પ્રહરતાંવરઃ
ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ, જે બધા ક્ષત્રિયોએ તેમનો સાથ આપ્યો હતો, તેમને પણ રામે, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, એકપણ બાકી ન રાખીને માર્યા.
ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં કૃત્વા નિઃક્ષિત્રિયાં પ્રભુઃ। સમન્તપઞ્ચકે પઞ્ચ ચકાર રુધિરહ્રદાન્
તેણે સાત વાર ત્રણ વખત પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહીન બનાવી અને સમંતપંચક ખાતે પાંચ લોહીના સરોવર રચ્યા.
સ તેષુ તર્પયામાસ પિતૄન્ભૃગુકુલોદ્વહઃ। સાક્ષાદ્દદર્શ ચર્ચીકં સ ચ રામં ન્યવારયત્
ત્યાં ભૃગુકુળના શ્રેષ્ઠ રામે પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા; અને ત્યાં જ તેમને ઋચીક દર્શન આપ્યા અને રામને રોક્યા.
તતો યજ્ઞેન મહતા જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્। તર્પયામાસ દેવેન્દ્રમૃત્વિગ્ભ્યઃ પ્રદદૌ મહીમ્
પછી જમદગ્નિના મહાન પુત્રે વિશાળ યજ્ઞ દ્વારા ઇન્દ્રને તૃપ્ત કર્યા અને પૃથ્વી યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને આપી.
વેદીં ચાપ્યદદદ્ધૈમીં કશ્યપાય મહાત્મને। દશવ્યામાયતાં કૃત્વા નવોત્સેધાં વિશાંપતે
તેણે મહાત્મા કશ્યપને દસ વ્યામ લાંબી અને નવ વ્યામ ઊંચી સુવર્ણની વેદી પણ આપી, હે રાજા.
તાં કશ્યપસ્યાનુમતે બ્રાહ્મણાઃ ખણ્ડશસ્તદા। વ્યભજંસ્તે તદા રાજન્પ્રખ્યાતાઃ ખાણ્ડવાયનાઃ
કશ્યપની મંજૂરીથી, બ્રાહ્મણોએ તે જમીન ભાગે ભાગે વહેંચી લીધી; એથી, હે રાજન, પ્રસિદ્ધ ખાંડવાયન બ્રાહ્મણો સ્થાપિત થયા.
સ પ્રદાય મહીં તસ્મૈ કશ્યપાય મહાત્મને। `તપઃ સુમહદાસ્થાય મહાબલપરાક્રમઃ'। અસ્મિન્મહેન્દ્રે શૈલેન્દ્રે વસત્યમિતવિક્રમઃ
એ મહાત્મા કશ્યપને પૃથ્વી આપીને, મહાબલશાળી અને પરાક્રમી રામે ઘન તપ આરંભ્યું અને હવે એ મહેન્દ્ર પર્વત પર વસે છે.
એવં વૈરમભૂત્તસ્ય ક્ષત્રિયૈર્લોકવાસિભિઃ। પૃથિવી ચાપિ વિજિતા રામેણામિતતેજસા
આ રીતે ક્ષત્રિયોએ અને દુનિયાના લોકોએ તેના પર દુશ્મની રાખી. પણ અમિત તેજવાળા રામે આખી ધરતી જીત લીધી.
તતશ્ચતુર્દશીં રામઃ સમયેન મહામનાઃ। દર્શયામાસ તાન્વિપ્રાન્ધર્મરાજં જ સાનુજમ્
પછી નિર્ધારિત દિવસે, ચૌદસના દિવસે, મહાન મનવાળા રામે તે બ્રાહ્મણો અને ધર્મરાજા તથા તેના ભાઈઓને પોતાનું દર્શન આપ્યું.
સ તમાનર્ચ રાજેન્દ્ર ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ પ્રભુઃ। દ્વિજાનાં ચ પરાં પૂજાં ચક્રે નૃપતિસત્તમઃ
પછી એ પ્રભુએ પોતાના ભાઈઓ સાથે મળીને રાજાને સન્માન આપ્યો અને શ્રેષ્ઠ રાજાએ બ્રાહ્મણોનું શ્રેષ્ઠ પૂજન કર્યું.
અર્જિત્વા જામદગ્ન્યં સ પૂજિતસ્તેન ચોદિતઃ। મહેન્દ્ર ઉષ્ય તાં રાત્રિં પ્રયયૌ દક્ષિણામુખઃ
જામદગ્ન્યને પ્રસન્ન કરીને અને તેની તરફથી સન્માન પામી, મહેન્દ્ર એ રાત્રિ ત્યાં રહી દક્ષિણ તરફ ચાલ્યો.
ગચ્છન્સ તીર્થાનિ મહાનુભાવઃ। પુણ્યાનિ રમ્યાણિ દદર્શ રાજા। સર્વાણિ વૈપ્રૈરુપશોભિતાનિ ક્વચિત્ક્વચિદ્ભારત સાગરમ્ય
મહાન આત્માવાળા રાજાએ યાત્રા કરતા પવિત્ર અને મનમોહક તીર્થો જોયાં, જ્યાં બધે બ્રાહ્મણોનું શોભા હતી અને ક્યાંક ક્યાંક દરિયો પણ સુંદર દેખાતો હતો.
સ વૃત્તવાંસ્તેષુ કૃતાભિષેકઃ સહાનુજઃ પાર્થિવપુત્રપૌત્રઃ। સમુદ્રગાં પુણ્યતમાં પ્રશસ્તાં જગામ પારિક્ષિત પાણ્ડુપુત્રઃ
ત્યાં વિધિવત્ સ્નાન કરીને, પોતાના ભાઈઓ સાથે, રાજા અને રાજપુત્ર-પૌત્ર પાંડુપુત્ર પારિક્ષિતે દરિયાકાંઠે આવેલું સર્વથી પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ તીર્થ પ્રાપ્ત કર્યું.
તત્રાપિ ચાપ્લુત્ય મહાનુભાવ સંતર્પયામાસ પિતૃડન્સુરાંશ્ચ। દ્વિજાતિમુખ્યેષુ ધનં વિસૃજ્ય ગોદાવરીં સાગરગામગચ્છત્
ત્યાં પણ, સ્નાન કર્યા પછી, મહાન આત્માવાળાએ પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ આપ્યું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું અને પછી દરિયામાં મળતી ગોદાવરી તરફ ગયો.
તતો વિપાપ્મા દ્રવિડેષુ રાજ- ન્સમુદ્રમાસાદ્ય ચ લોકપુણ્યમ્। અગસ્ત્યતીર્થં ચ મહાપવિત્રં- નારીતીર્થાન્યથા વીરો દદર્શ
પછી, પાપરહિત રાજાએ દ્રવિડ દેશમાં દરિયે પહોંચી, અગસ્ત્ય તીર્થ અને અન્ય પવિત્ર સ્ત્રી તીર્થો પણ જોયાં.
તત્રાર્જુનસ્યાગ્ર્યધનુર્ધરસ્ય નિશમ્ય તત્કર્મ પરૈરશક્યમ્। સંપૂજ્યમાનઃ પરમર્ષિસઙ્ઘૈઃ પરાં મુદં પાણઅડુસુતઃ સ લેભે
ત્યાં, અર્જુનના એ અનોખા કાર્યો વિશે સાંભળી, જે બીજાને અશક્ય હતા, મહાન ઋષિગણો દ્વારા સન્માન પામી, પાંડુપુત્રે મહાન આનંદ અનુભવ્યો.
સ તેષુ તીર્થેષ્વભિષિક્તગાત્રઃ કૃષ્ણાસહાયઃ સહિતોઽનુજૈશ્ચ। સંપૂજયન્વિક્રમમર્જુનસ્ય રમે મહીપાલપતિઃ પૃથિવ્યામ્
ત્યાં, તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, કૃષ્ણ અને પોતાના ભાઈઓ સાથે, રાજાએ પૃથ્વી પર અર્જુનના પરાક્રમનું પૂજન કરીને આનંદ માણ્યો.
તતઃ સહસ્રાણિ ગવાં પ્રદાય તીર્થેષુ તેષ્વમ્બુધરોત્તમસ્ય। હૃષ્ટઃ સહ ભ્રાતૃભિરર્જુનસ્ય સંકીર્તયામાસ ગવાં પ્રદાનમ્
પછી, એ શ્રેષ્ઠ પર્વતોના તીર્થોમાં હજારો ગાયો દાન આપી, ભાઈઓ સાથે ખુશ થઈ, અર્જુન દ્વારા કરાયેલા ગાયોના દાનની વાતો કહેવા લાગ્યો.
સ તાનિ તીર્થાનિ ચ સાગરસ્ય પુણ્યાનિ ચાન્યાનિ બહૂનિ રાજન્। ક્રમેણ ગચ્છન્પરિપૂર્ણકામઃ શૂર્પારકં પુણ્યતમં દદર્શ
પછી, રાજાએ ક્રમશઃ દરિયાના પવિત્ર તીર્થો અને અનેક અન્ય પવિત્ર સ્થળો જોયાં, પોતાની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ, અને સર્વથી પવિત્ર શૂર્પારકને જોયું.
તત્રોદધેઃ કંચિદતીત્ય દેશં ખ્યાતં પૃથિવ્યાં વનમાસસાદ। તપ્તં સુરૈરત્ર તપઃ પુરસ્તા- દિષ્ટું કતથા પુણ્યપરૈર્નરેન્દ્રૈઃ
ત્યાં, દરિયાકાંઠે એક પ્રસિદ્ધ પ્રદેશ પાર કરીને, એ ધરતી પર પ્રસિદ્ધ જંગલમાં પહોંચ્યો, જ્યાં પૂર્વે દેવતાઓએ તપ કર્યું હતું અને જે ધર્મનિષ્ઠ રાજાઓ માટે દર્શનયોગ્ય હતું.
સ તત્ર તામગ્ર્યધનુર્ધરસ્ય વેદીં દદર્શાયતપીનબાહુઃ। ઋચીકપુત્રસ્ય તપસ્વિસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતાં પુણ્યકૃદર્ચનીયામ્
ત્યાં તેણે એ શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધારીની વિશાળ અને મજબૂત ભુજાવાળી વેદી જોઈ, જે ઋચીકપુત્રની હતી અને તપસ્વીગણોથી ઘેરાયેલી, પવિત્ર કર્મવાળાઓ માટે પૂજનીય હતી.
તતો વસૂનાં વસુધાધિપઃ સ મરુદ્ગણાનાં ચ તથાશ્વિનોશ્ચ। વૈવસ્વતાદિત્યધનેશ્વરાણા- મિન્દ્રસ્ય વિષ્ણોઃ સવિતુર્વિભોશ્ચ
પછી એ ધરતીના રાજાએ વસુઓ, મરુદગણો, અશ્વિનીકુમારો, વૈવસ્વત, આદિત્ય, ધનના દેવતાઓ, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, સવિતા અને મહાન દેવતાઓના પવિત્ર નિવાસસ્થાનો જોયાં.
ભગસ્ય ચન્દ્રસ્ય દિવાકરસ્ય પતેરપાં સાધ્યગણસ્ય ચૈવ। ધાતુઃ પિતૄણાં ચ તથા મહાત્મા રુદ્રસ્ય રાજન્સગણસ્ય ચૈવ
એ પછી, ભગ, ચંદ્ર, સૂર્ય, અપોના સ્વામી, સાધ્યગણ, ધાતુ, પિતૃઓ અને મહાન રુદ્ર તથા તેના ગણોના પવિત્ર સ્થાનોએ રાજાએ દર્શન લીધાં.