અગ્નિર્મિત્રો યોનિરાપોઽથ દેવ્યો વિષ્ણો રેતસ્ત્વમમૃતસ્ય નાભિઃ। એવં બ્રુવન્પાણ્ડવ સત્યવાક્યં વેદીમિમાં ત્વં તરસાઽધિરોહ
"અગ્નિ મિત્ર છે, જલ યોનિ છે, દેવીઓ હાજર છે, હે વિષ્ણુ, તું બીજ છે, અમૃતનું નાભિ છે. આવું સાચું બોલી, હે પાંડવ, તું જોરથી આ વેદી પર ચડી જા."
અગ્નિશ્ચ તે યોનિરિડા ચ દેહો રેતોધા વિષ્ણોરમૃતસ્ય નાભિઃ। એવં બ્રુવન્પાણ્ડવ સત્યવાક્યં તતોઽવગાહેત પતિં નદીનામ્
"અગ્નિ તારી યોનિ છે, ઈડા તારો દેહ છે, વિષ્ણુ બીજ છે, અમૃતનું નાભિ છે. આવું સાચું બોલી, હે પાંડવ, પછી તું નદીઓના સ્વામીમાં પ્રવેશી જા."
અન્યથા હિ કુરુશ્રેષ્ઠ દેવયોનિરપાંપતિઃ। કુશાગ્રેણાપિ કૌન્તેય ન સ્પ્રષ્ટવ્યો મહોદધિઃ
નહીંતર, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, દેવયોનિ અને જળોના સ્વામી એવા મહાસમુદ્રને તું કુશના તણખલાથી પણ સ્પર્શ કરવો નહીં, હે કુંતીપુત્ર.
તતઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનો મહાત્મા યુધિષ્ઠિરઃ સાગરમભ્યગચ્છત્। કૃત્વા ચ તચ્છાસનમસ્ય સર્વં મહેન્દ્રમાસાદ્ય નિશામુવાસ
પછી મહાત્મા યુધિષ્ઠિરે શુભકામના વિધિ કરી, બધું શાસ્ત્ર પ્રમાણે કર્યું અને દરિયાની પાસે ગયો; મહેન્દ્ર પર્વત પર પહોંચી રાત વિતાવી.
સ તત્ર તામુષિત્વૈકાં રજનીં પૃથિવીપતિઃ। તાપસાનાં પરં ચક્રે સત્કારં ભ્રાતૃભિઃ સહ
ત્યાં પૃથ્વીના રાજાએ એક રાત વિતાવી અને પોતાના ભાઈઓ સાથે મળીને તે તપસ્વીઓનું ખૂબ આદરપૂર્વક સન્માન કર્યું.
લોમશસ્તસ્ય તાન્સર્વાનાચખ્યૌ તત્ર તાપસાન્। ભૃગૂનઙ્ગિરસશ્ચૈવ વસિષ્ઠાનથ કાશ્યપાન્
લોમશ ઋષિએ ત્યાં બધા તપસ્વીઓને પરિચય આપ્યો—ભૃગુ, અંગિરસ, વસિષ્ઠ અને કાશ્યપ વંશના મહાન ઋષિઓને.
તાન્સમેત્ય સા રાજર્ષિરભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। રામસ્યાનુચરં વીરમપૃચ્છદકૃતવ્રણમ્
પછી તે રાજર્ષિ ત્યાં જઈને બંને હાથ જોડીને સૌને વંદન કર્યા અને રામના અનુયાયી, વીર અકૃતવ્રણને પ્રશ્ન કર્યો.
કદા નુ રામો ભગવાંસ્તાપસો દર્શયિષ્યતિ। તમહં તપસા યુક્તં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ભાર્ગવમ્
"ક્યારે મહાન તપસ્વી રામ આપણને દર્શન આપશે? હું તપમાં લીન ભાર્ગવ રામને જોવા ઈચ્છું છું."
આયાનેવાસિ વિદિતો રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। પ્રીતિસ્ત્વયિ ચ રામસ્ય ક્ષિપ્રં ત્વાં દર્શયિષ્યતિ
"રામ, જે પોતાને ઓળખે છે, તેને તમારું આગમન પહેલેથી જ ખબર છે. રામ તમાથી પ્રસન્ન છે અને વહેલામાં વહેલા તમને દર્શન આપશે."
ચતુર્દશીમષ્ટમીં ચ રામં પશ્યન્તિ તાપસાઃ। અસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં ભવિત્રી શ્વશ્ચતુર્દશી
"ચૌદશ અને અષ્ટમીના દિવસે તપસ્વીઓ રામના દર્શન કરે છે. આ રાત પૂરી થાય પછી આવતીકાલે ચૌદશ આવશે."
ભવાનનુગતો રામં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્। પ્રત્યક્ષદર્શી સર્વસ્ય પૂર્વવૃત્તસ્ય કર્મણઃ
"તમે મહાબલી જામદગ્ન્ય રામના અનુસરણમાં રહેશો, જે સર્વના ભૂતકાળના કર્મોને સ્પષ્ટ રીતે જાણે છે."
સ ભવાન્કથયત્વદ્ય યથા રામેણ નિર્જિતાઃ। આહવે ક્ષત્રિયાઃ સર્વે કથં કેન ચ હેતુના
"હવે તમે અમને કહો કે રામે બધા ક્ષત્રિયોને યુદ્ધમાં કેવી રીતે, કયા કારણથી અને કયા ઉપાયથી જીત્યા હતા."
[હન્ત તે કથયિષ્યામિ મહદાખ્યાનમુત્તમમ્। ભૃગૂણાં રાજશાર્દૂલ વંશે જાતસ્ય ભારત
"હા, હવે હું તમને ભૃગુ વંશમાં જન્મેલા મહાન પુરુષની ઉત્તમ કથા કહું છું, હે રાજાશારદૂલ, હે ભારત."
રામસ્ય જામદગ્ન્યસ્ય ચરિતં દેવસંમિતમ્। હૈહયાધિપતેશ્ચૈવ કાર્તવીર્યસ્ ભારત
"જામદગ્ન્ય રામની દિવ્ય કથા અને હૈહયોના રાજા કાર્તવીર્યની પણ કથા, હે ભારત."
રામેણ ચાર્જુનો નામ હૈહયાધિપતિર્હતિઃ। તસ્ય બાહુશતાન્યાસંસ્ત્રીણિ સપ્ત ચ પાણ્ડવ
"રામે હૈહયોના રાજા અર્જુનને મારો, જેને ત્રણ વખત સાત, એટલે હજાર હાથ હતા, હે પાંડવ."
દત્તાત્રેયપ્રસાદેન વિમાનં કાઞ્ચનં તથા। ઐશ્વર્યં સર્વભૂતેષુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે
"દત્તાત્રેયની કૃપાથી તેને સોનાનું વિમાન અને પૃથ્વી પર બધાં જીવજંતુઓ પર રાજ મળ્યું, હે પૃથ્વીના રાજા."
અવ્ઘાહતગતિશ્ચૈવ રથસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। રથેન તેન તુ સદાવરદાનેન વીર્યવાન્
"તે મહાત્માના રથને જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં લઈ જઈ શકતો અને વરદાનથી સદા શક્તિશાળી રહ્યો; એ રથના બળે તે મહાન બન્યો."
મમર્દ દેવાન્યક્ષાંશ્ચ ઋષીંશ્ચૈવ સમન્તતઃ। ભૂતાંશ્ચૈવ સ સર્વાંસ્તુ પીડયામાસ સર્વતઃ
"તે દેવો, યક્ષો અને ઋષિઓને ચારે બાજુ દબાવતો અને બધાં જીવજંતુઓને સર્વત્ર પીડા આપતો હતો."
તતો દેવાઃ સમેત્યાહુર્ઋષયશ્ચ મહાવ્રતાઃ। દેવદેવં સુરારિઘ્નં વિષ્ણું સત્યપરાક્રમમ્। ભગવન્ભૂતરાર્થમર્જુનં જહિ વૈ પ્રભો
"પછી દેવો અને મહાન વ્રતી ઋષિઓ ભેગા થઈને દેવદેવ, દેવશત્રુઓના વિનાશક, સત્યવીર વિષ્ણુને કહ્યું: 'હે ભગવાન, સર્વ જીવજંતુઓના હિત માટે અર્જુનને મારો.'"
વિમાનેન ચ દિવ્યેન હૈહયાધિપતિઃ પ્રભુઃ। શચીસહાયં ક્રીડન્તં ધર્ષયામાસ વાસવમ્
"હૈહયોના રાજાએ પોતાના દિવ્ય વિમાનથી શચી સાથે રમતા ઈન્દ્ર પર હુમલો કર્યો."
તતસ્તુ ભગવાન્દેવઃ શક્રેણ સહિતસ્તદા। કાર્તવીર્યવિનાશાર્થં મન્ત્રયામાસ ભારત
"પછી ભગવાને ઈન્દ્ર સાથે મળીને કાર્તવીર્યના વિનાશ માટે યુક્તિ વિચારવી, હે ભારત."
યત્તદ્ભૂતહિતં કાર્યં સુરેન્દ્રેણ નિવેદિતમ્। સંપ્રતિશ્રુત્ય તત્સર્વં ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ। જગામ બદરીં રમ્યાં સ્વમેવાશ્રમમણ્ડલમ્
"દેવરાજે જે સર્વ ભલાઈ માટે કહ્યું તે બધું પૂર્ણ કરવાનો વચન આપીને, સર્વે જગતપૂજ્ય ભગવાન પોતાની સુંદર બદરિકાશ્રમમાં ગયા."
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતિઃ।] કાન્યકુબ્જે મહાનાસીત્પાર્થિવઃ સુમહાબલઃ। ગાધીતિ વિશ્રુતો લોકે વનવાસં જગામ હ
એ જ સમયે પૃથ્વી પર કાન્યકુબ્જમાં એક મહાન અને શક્તિશાળી રાજા હતા, જેમનું નામ ગાધિ હતું અને જેમની ખ્યાતિ આખી દુનિયામાં હતી. એ રાજા પછી વનમાં રહેવા ગયા.
વને તુ તસ્ય વસતઃ કન્યા જજ્ઞેઽપ્સરઃસમા। ઋચીકો ભાર્ગવસ્તાં ચ વરયામાસ ભારત
જ્યારે એ વનમાં રહેતા હતા ત્યારે એમને એક દીકરી જન્મી, જે સુંદરતામાં અપ્સરા જેવી હતી. ભૃગુ વંશના ઋચીક ઋષિએ એ દીકરીને પત્ની તરીકે માંગ્યા.
તમુવાચ તતો ગાધિર્બ્રાહ્મણં સંશિતવ્રતમ્। ઉચિતં નઃ કુલે કિંચિત્પૂર્વૈર્યત્સંપ્રવર્તિતમ્
પછી ગાધિએ એ દૃઢ વ્રત ધરાવનારા બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'અમારા કુટુંબમાં પૂર્વજો દ્વારા ચાલતી એક પરંપરા છે, જેમાં યોગ્ય વસ્તુ માંગવામાં આવે છે.'
એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્। સહસ્રં વાજિનાં શુક્લમિતિ વિદ્ધિ દ્વિજોત્તમ
'હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જાણ કે કાળાં કાનવાળા અને સફેદ, ઝડપી એવા ઘોડાઓના હજાર કે એના બરાબર કંઈક આપવું પડે છે.'
ન ચાપિ ભગવાન્વાચ્યોદીયતામિતિ ભાર્ગવ। દેયા મે દુહિતા ચૈવ ત્વદ્વિધાય મહાત્મને
'અને, હે ભૃગુપુત્ર, આને મૂલ્ય કહેવાય એવું ન કહેજો. મારી દીકરી જેવી મહાન આત્મા માટે આપું છું.'
એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્। દાસ્યામ્યશ્વસહસ્રં તે મમ ભાર્યા સુતાઽસ્તુ તે
'હું તને કાળાં કાનવાળા સફેદ, ઝડપી એવા હજાર ઘોડા આપીશ અને મારી દીકરી તારી પત્ની બનશે.'
દદાસ્યશ્વસહસ્રં મે તવ ભાર્યા સુતાઽસ્તુ મે
'મને હજાર ઘોડા આપ, અને મારી દીકરી તારી પત્ની બનશે.'
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય રાજન્વરુણમબ્રવીત્। એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્। સહસ્રં વાજિનામેકં શુલ્કાર્થં પ્રતિદીયતામ્
ઋષિએ 'જેમ કહ્યું તેમ થશે' એમ વચન આપીને વરુણદેવને કહ્યું: 'મને કાળાં કાનવાળા, સફેદ, ઝડપી એવા હજાર ઘોડા વરમાળ માટે આપો.'