એતત્સ્વયંભુવો રાજન્વનં દિવ્યં પ્રકાશતે। યત્રાયજત રાજેન્દ્ર વિશ્વકર્મા પ્રતાપવાન્
હે રાજન, આ સ્વયંભૂનું દિવ્ય વન છે, જ્યાં તેજસ્વી વિશ્વકર્માએ યજ્ઞ કર્યો હતો, એ જગ્યા અહીં પ્રકાશે છે.
યસ્મિન્યજ્ઞે હિ ભૂર્દત્તા કશ્યપાય મહાત્મને। સપર્વતવનોદ્દેશા દક્ષિણાર્થે સ્વયંભુવા
એ યજ્ઞમાં સ્વયંભૂએ આખી ધરતી, તેની પહાડીઓ અને વનો સહિત, મહાન કશ્યપને દાનમાં આપી હતી.
અવાસીદચ્ચ કૌન્તેય દત્તમાત્રા મહી તદા। ઉવાચ ચાપિ કુપિતા લોકશ્વરમિદં પ્રભુમ્
હે કુંતીપુત્ર, જ્યારે ધરતી આવી રીતે દાનમાં આપી, ત્યારે તે દુઃખી થઈ ગઈ અને ગુસ્સામાં લોકોના સ્વામી પ્રભુને કહ્યું.
ન માં મર્ત્યાય ભગવન્કસ્મૈચિદ્દાતુમર્હસિ। પ્રદાનં મોઘમેતત્તે યાસ્યામ્યેષા રસાતલમ્
"હે ભગવાન, તમે મને કોઈ માનવને આપવી જોઈએ નહીં; તમારું આ દાન વ્યર્થ છે—હવે હું પાતાળમાં જઇશ."
વિષીદન્તીં તુ તાં દૃષ્ટ્વા કશ્યપો ભગવાનૃષિઃ। પ્રસાદયાંબભૂવાથ તતો ભૂમિં વિશાંપતે
પછી કશ્યપ ઋષિએ, ધરતીને દુઃખી જોઈ, તેને શાંત કરવા માટે પ્રયત્ન કર્યો, હે રાજાઓના રાજા.
તતઃ પ્રસન્ના પૃથિવી તપસા તસ્ય પાણ્ડવ। પુનરુન્નહ્ય સલિલાદ્દેદીરૂપાસ્થિતા બભૌ
પછી, હે પાંડવ, કશ્યપના તપથી પ્રસન્ન થઈ ધરતી ફરી પાણીમાંથી ઊભી રહી અને તેજથી ઝગમગી.
સૈષા પ્રકાશતે રાજન્વેદીસંસ્થાનલક્ષણા। આરુહ્યાત્ર મહારાજ વીર્યવાન્વૈ ભવિષ્યસિ
હે રાજન, આ એ જગ્યા છે જ્યાં યજ્ઞવેદીનું નિશાન છે; હે મહારાજા, અહીં ચડીને તું શક્તિશાળી બનશે.
સૈષા સાગરમાસ્રાદ્ય રાજન્વેદી સમાશ્રિતા। એતામારુહ્ય ભદ્રં તે ત્વમેકસ્તર સાગરમ્
હે રાજન, આ વેદી દરિયાની નજીક સ્થિર છે; તું એ પર ચડી જા, શુભ થાય અને તું એકલો દરિયો પાર કર.
અહં ચ તે સ્વસ્ત્યયનં પ્રયોક્ષ્યે યથા ત્વમેનામધિરોહસેઽદ્ય। સ્પૃષ્ટા હિ મર્ત્યેન તતઃ સમુદ્ર- મેષા વેદી પ્રવિશત્યાજમીઢ
હું તારા માટે શુભકામના વિધિ કરીશ, જેથી તું આજે આ વેદી પર ચડી શકે; કારણ કે જ્યારે કોઈ માનવ તેને સ્પર્શે છે, ત્યારે આ વેદી દરિયામાં પ્રવેશી જાય છે, હે નિર્દોષ.
ઓંનમો વિશ્વગુપ્તાય નમો વિશ્વપરાય તે। સાન્નિધ્યં કુરુ દેવેશ સાગરે લવણામ્ભસિ
"ૐ, વિશ્વના રક્ષકને વંદન, સર્વને પાર કરાવનારને વંદન; હે દેવોના દેવ, તું દરિયાના ખારા પાણીમાં હાજર રહેજે."
અગ્નિર્મિત્રો યોનિરાપોઽથ દેવ્યો વિષ્ણો રેતસ્ત્વમમૃતસ્ય નાભિઃ। એવં બ્રુવન્પાણ્ડવ સત્યવાક્યં વેદીમિમાં ત્વં તરસાઽધિરોહ
"અગ્નિ મિત્ર છે, જલ યોનિ છે, દેવીઓ હાજર છે, હે વિષ્ણુ, તું બીજ છે, અમૃતનું નાભિ છે. આવું સાચું બોલી, હે પાંડવ, તું જોરથી આ વેદી પર ચડી જા."
અગ્નિશ્ચ તે યોનિરિડા ચ દેહો રેતોધા વિષ્ણોરમૃતસ્ય નાભિઃ। એવં બ્રુવન્પાણ્ડવ સત્યવાક્યં તતોઽવગાહેત પતિં નદીનામ્
"અગ્નિ તારી યોનિ છે, ઈડા તારો દેહ છે, વિષ્ણુ બીજ છે, અમૃતનું નાભિ છે. આવું સાચું બોલી, હે પાંડવ, પછી તું નદીઓના સ્વામીમાં પ્રવેશી જા."
અન્યથા હિ કુરુશ્રેષ્ઠ દેવયોનિરપાંપતિઃ। કુશાગ્રેણાપિ કૌન્તેય ન સ્પ્રષ્ટવ્યો મહોદધિઃ
નહીંતર, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, દેવયોનિ અને જળોના સ્વામી એવા મહાસમુદ્રને તું કુશના તણખલાથી પણ સ્પર્શ કરવો નહીં, હે કુંતીપુત્ર.
તતઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનો મહાત્મા યુધિષ્ઠિરઃ સાગરમભ્યગચ્છત્। કૃત્વા ચ તચ્છાસનમસ્ય સર્વં મહેન્દ્રમાસાદ્ય નિશામુવાસ
પછી મહાત્મા યુધિષ્ઠિરે શુભકામના વિધિ કરી, બધું શાસ્ત્ર પ્રમાણે કર્યું અને દરિયાની પાસે ગયો; મહેન્દ્ર પર્વત પર પહોંચી રાત વિતાવી.
સ તત્ર તામુષિત્વૈકાં રજનીં પૃથિવીપતિઃ। તાપસાનાં પરં ચક્રે સત્કારં ભ્રાતૃભિઃ સહ
ત્યાં પૃથ્વીના રાજાએ એક રાત વિતાવી અને પોતાના ભાઈઓ સાથે મળીને તે તપસ્વીઓનું ખૂબ આદરપૂર્વક સન્માન કર્યું.
લોમશસ્તસ્ય તાન્સર્વાનાચખ્યૌ તત્ર તાપસાન્। ભૃગૂનઙ્ગિરસશ્ચૈવ વસિષ્ઠાનથ કાશ્યપાન્
લોમશ ઋષિએ ત્યાં બધા તપસ્વીઓને પરિચય આપ્યો—ભૃગુ, અંગિરસ, વસિષ્ઠ અને કાશ્યપ વંશના મહાન ઋષિઓને.
તાન્સમેત્ય સા રાજર્ષિરભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। રામસ્યાનુચરં વીરમપૃચ્છદકૃતવ્રણમ્
પછી તે રાજર્ષિ ત્યાં જઈને બંને હાથ જોડીને સૌને વંદન કર્યા અને રામના અનુયાયી, વીર અકૃતવ્રણને પ્રશ્ન કર્યો.
કદા નુ રામો ભગવાંસ્તાપસો દર્શયિષ્યતિ। તમહં તપસા યુક્તં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ભાર્ગવમ્
"ક્યારે મહાન તપસ્વી રામ આપણને દર્શન આપશે? હું તપમાં લીન ભાર્ગવ રામને જોવા ઈચ્છું છું."
આયાનેવાસિ વિદિતો રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। પ્રીતિસ્ત્વયિ ચ રામસ્ય ક્ષિપ્રં ત્વાં દર્શયિષ્યતિ
"રામ, જે પોતાને ઓળખે છે, તેને તમારું આગમન પહેલેથી જ ખબર છે. રામ તમાથી પ્રસન્ન છે અને વહેલામાં વહેલા તમને દર્શન આપશે."
ચતુર્દશીમષ્ટમીં ચ રામં પશ્યન્તિ તાપસાઃ। અસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં ભવિત્રી શ્વશ્ચતુર્દશી
"ચૌદશ અને અષ્ટમીના દિવસે તપસ્વીઓ રામના દર્શન કરે છે. આ રાત પૂરી થાય પછી આવતીકાલે ચૌદશ આવશે."
ભવાનનુગતો રામં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્। પ્રત્યક્ષદર્શી સર્વસ્ય પૂર્વવૃત્તસ્ય કર્મણઃ
"તમે મહાબલી જામદગ્ન્ય રામના અનુસરણમાં રહેશો, જે સર્વના ભૂતકાળના કર્મોને સ્પષ્ટ રીતે જાણે છે."
સ ભવાન્કથયત્વદ્ય યથા રામેણ નિર્જિતાઃ। આહવે ક્ષત્રિયાઃ સર્વે કથં કેન ચ હેતુના
"હવે તમે અમને કહો કે રામે બધા ક્ષત્રિયોને યુદ્ધમાં કેવી રીતે, કયા કારણથી અને કયા ઉપાયથી જીત્યા હતા."
[હન્ત તે કથયિષ્યામિ મહદાખ્યાનમુત્તમમ્। ભૃગૂણાં રાજશાર્દૂલ વંશે જાતસ્ય ભારત
"હા, હવે હું તમને ભૃગુ વંશમાં જન્મેલા મહાન પુરુષની ઉત્તમ કથા કહું છું, હે રાજાશારદૂલ, હે ભારત."
રામસ્ય જામદગ્ન્યસ્ય ચરિતં દેવસંમિતમ્। હૈહયાધિપતેશ્ચૈવ કાર્તવીર્યસ્ ભારત
"જામદગ્ન્ય રામની દિવ્ય કથા અને હૈહયોના રાજા કાર્તવીર્યની પણ કથા, હે ભારત."
રામેણ ચાર્જુનો નામ હૈહયાધિપતિર્હતિઃ। તસ્ય બાહુશતાન્યાસંસ્ત્રીણિ સપ્ત ચ પાણ્ડવ
"રામે હૈહયોના રાજા અર્જુનને મારો, જેને ત્રણ વખત સાત, એટલે હજાર હાથ હતા, હે પાંડવ."
દત્તાત્રેયપ્રસાદેન વિમાનં કાઞ્ચનં તથા। ઐશ્વર્યં સર્વભૂતેષુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે
"દત્તાત્રેયની કૃપાથી તેને સોનાનું વિમાન અને પૃથ્વી પર બધાં જીવજંતુઓ પર રાજ મળ્યું, હે પૃથ્વીના રાજા."
અવ્ઘાહતગતિશ્ચૈવ રથસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। રથેન તેન તુ સદાવરદાનેન વીર્યવાન્
"તે મહાત્માના રથને જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં લઈ જઈ શકતો અને વરદાનથી સદા શક્તિશાળી રહ્યો; એ રથના બળે તે મહાન બન્યો."
મમર્દ દેવાન્યક્ષાંશ્ચ ઋષીંશ્ચૈવ સમન્તતઃ। ભૂતાંશ્ચૈવ સ સર્વાંસ્તુ પીડયામાસ સર્વતઃ
"તે દેવો, યક્ષો અને ઋષિઓને ચારે બાજુ દબાવતો અને બધાં જીવજંતુઓને સર્વત્ર પીડા આપતો હતો."
તતો દેવાઃ સમેત્યાહુર્ઋષયશ્ચ મહાવ્રતાઃ। દેવદેવં સુરારિઘ્નં વિષ્ણું સત્યપરાક્રમમ્। ભગવન્ભૂતરાર્થમર્જુનં જહિ વૈ પ્રભો
"પછી દેવો અને મહાન વ્રતી ઋષિઓ ભેગા થઈને દેવદેવ, દેવશત્રુઓના વિનાશક, સત્યવીર વિષ્ણુને કહ્યું: 'હે ભગવાન, સર્વ જીવજંતુઓના હિત માટે અર્જુનને મારો.'"
વિમાનેન ચ દિવ્યેન હૈહયાધિપતિઃ પ્રભુઃ। શચીસહાયં ક્રીડન્તં ધર્ષયામાસ વાસવમ્
"હૈહયોના રાજાએ પોતાના દિવ્ય વિમાનથી શચી સાથે રમતા ઈન્દ્ર પર હુમલો કર્યો."