શશાપાથ મહાતેજાઃ પિતરં તે રુષાન્વિતઃ। ઋષેઃ પુત્રો મહાતેજા બાલોઽપિ સ્થવિરદ્યુતિઃ
પછી, ગુસ્સાથી ભરેલા અને તેજસ્વી એવા ઋષિપુત્રે, જે ઉમરથી બાળપણમાં પણ વૃદ્ધ જેવું તેજ ધરાવતા હતા, તારા પિતાને શાપ આપ્યો.
સ ક્ષિપ્રમુદકં સ્પૃષ્ટ્વા રોષાદિદમુવાચ હ। પિતરં તેઽભિસન્ધાય તેજસા પ્રજ્વલન્નિવ
તેમણે તરત જ પાણી સ્પર્શ કરીને, ગુસ્સામાં તેજથી પ્રજ્વલિત થઈ, તારા પિતાને ઉદ્દેશીને આ શબ્દો કહ્યા.
અનાગસિ ગુરૌ યો મે મૃતં સર્પવાસૃજત્। તં નાગસ્તક્ષકઃ ક્રુદ્ધસ્તેજસા પ્રદહિષ્યતિ
જે વ્યક્તિએ મારા નિર્દોષ અને પૂજનીય પિતાજી પર મરેલો સાપ મૂક્યો છે, તેને ક્રોધિત તક્ષક નામનો સાપ પોતાના અગ્નિ સમાન તેજથી ભસ્મ કરી દેશે.
આશીવિષસ્તિગ્મતેજા મદ્વાક્યબલચોદિતઃ। સપ્તરાત્રાદિતઃ પાપં પશ્ય મે તપસો બલમ્
મારા શબ્દોની શક્તિથી પ્રેરિત, ભયાનક વિષ ધરાવતો તક્ષક સાપ સાતમા દિવસે તપની શક્તિ બતાવશે—આ જોઈ લે.
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ તત્ર પિતા યત્રાઽસ્ય સોઽભવત્। દૃષ્ટ્વા ચ પિતરં તસ્મૈ તં શાપં પ્રત્યવેદયત્
આ રીતે કહીને, તે ત્યાં ગયો જ્યાં તેના પિતા હતા અને તેમને મળીને પોતે આપેલો શાપ બધું કહી સંભળાવ્યું.
સ ચાપિ મુનિશાર્દૂલઃ પ્રેરયામાસ તે પિતુઃ। શિષ્યં ગૌરમુખં નામ શીલવન્તં ગુણાન્વિતમ્
અને તે મહાન ઋષિએ તારા પિતાના શિષ્ય, ગૌરમુખ નામના સદગુણવાળા અને સદાચાર ધરાવનારને મોકલ્યા.
આચખ્યૌં સત્ત્વ વિશ્રાન્તો રાજ્ઞઃ સર્વમશેષતઃ। શપ્તોઽસિ મમ પુત્રેણ યત્તો ભવ મહીપતે
તે શાંત અને સ્થિર મનવાળા શિષ્યે રાજાને બધું વિગતે કહીને જણાવ્યું: 'મારા પુત્ર દ્વારા તને શાપ મળ્યો છે—હવે સાવધાન રહે, રાજન!'
તક્ષકસ્ત્વાં મહારાજ તેજસાઽસૌ દહિષ્યતિ। શ્રુત્વા ચ તદ્વચો ઘોરં પિતા તે જનમેજય
'મહારાજ, તક્ષક તને પોતાના તેજથી ભસ્મ કરી દેશે.' એ ભયાનક વચન સાંભળીને, તારો પિતા જનમેજય—
યત્તોઽભવત્પરિત્રસ્તસ્તક્ષકાત્પન્નગોત્તમાત્। તતસ્તસ્મિંસ્તુ દિવસે સપ્તમે સમુપસ્થિતે
તક્ષક નામના મહાન સાપથી ડરીને અને સાવધાન બનીને રહેવા લાગ્યા. પછી, જ્યારે સાતમો દિવસ આવ્યો—
રાજ્ઞઃ સમીપં બ્રહ્મર્ષિઃ કાશ્યપો ગન્તુમૈચ્છત। તં દદર્શાથ નાગેન્દ્રસ્તક્ષકઃ [https://vedastudy.wixsite.com/puranastudy/%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%B7%E0%A4%95 તક્ષકોપરિ ટિપ્પણી] કાશ્યપં તદા
એ સમયે કાશ્યપ નામના બ્રહ્મર્ષિ રાજા પાસે જવા ઇચ્છતા હતા. ત્યારે જ તક્ષક નામના સાપરાજાએ કાશ્યપને જોયા.
તમબ્રવીત્પન્નગેન્દ્રઃ કાશ્યપં ત્વરિતં દ્વિજમ્। ક્વ ભવાંસ્ત્વરિતો યાતિ કિં ચ કાર્યં ચિકીર્ષતિ
પછી પન્નગરાજ તક્ષકે ઝડપથી કાશ્યપ બ્રાહ્મણને પૂછ્યું: 'તમે કયાં જાઓ છો અને શું કામ કરવા ઈચ્છો છો?'
યત્ર રાજા કુરુશ્રેષ્ઠઃ પરિક્ષિન્નામ વૈ દ્વિજ। તક્ષકેણ ભુજંગેન ધક્ષ્યતે કિલ સોઽદ્ય વૈ
'જ્યાં કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પરિક્ષિત રાજાને આજે તક્ષક નામનો સાપ દહન કરવા જાય છે—હું ત્યાં જાઉં છું, હે દ્વિજ.'
ગચ્છામ્યહં તં ત્વરિતઃ સદ્યઃ કર્તુમપજ્વરમ્। મયાઽભિપન્નં તં ચાપિ ન સર્પો ધર્ષયિષ્યતિ
'હું ઝડપથી જઈને તેમને તરત જ આરામ આપવાનો છું; અને જો હું ત્યાં હોઈશ તો સાપ તેમને નુકસાન કરી શકશે નહીં.'
કિમર્થં તં મયા દષ્ટં સંજીવયિતુમિચ્છસિ। અહં ત તક્ષકો બ્રહ્મન્પશ્ય મે વીર્યમદ્ભુતમ્
'તમે મને દંશન કર્યા પછી તેને જીવતો કરવા કેમ ઈચ્છો છો? હું તક્ષક છું, હે બ્રાહ્મણ—મારું અદ્ભુત બળ જોઈ લો!'
ઇત્યુક્ત્વા તક્ષકસ્તત્ર સોઽદશદ્વૈ વનસ્પતિમ્
આ રીતે કહ્યા પછી તક્ષકે ત્યાં એ વૃક્ષને દંશન કર્યું.
સ દષ્ટમાત્રો નાગેન ભસ્મીભૂતોઽભવન્નગઃ। કાશ્યપશ્ચ તતો રાજન્નજીવયત તં નગમ્
જેમજ તક્ષકના દંશનથી એ વૃક્ષને દંશાયું, તરત જ એ બળીને રાખ થઈ ગયું; પછી કાશ્યપે એ વૃક્ષને ફરી જીવંત કર્યું, રાજા.
તતસ્તં લોભયામાસ કામં બ્રૂહીતિ તક્ષકઃ। સ એવમુક્તસ્તં પ્રાહ કાશ્યપસ્તક્ષકં પુનઃ
પછી તક્ષકે તેને લોભાવતાં કહ્યું: 'તમારી ઈચ્છા કહો'; એ રીતે સંબોધાયા પછી કાશ્યપે ફરી તક્ષકને કહ્યું.
ધનલિપ્સુરહં તત્ર યામીત્યુક્તશ્ચ તેન સઃ। તમુવાચ મહાત્માનં તક્ષકઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા
કહ્યું: 'હું ત્યાં ધન મેળવવા જઈ રહ્યો છું'; એ રીતે કહ્યાના પછી તક્ષકે એ મહાન આત્માવાનને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું.
યાવદ્ધનં પ્રાર્થયસે રાજ્ઞસ્તસ્માત્તતોઽધિકમ્। ગૃહાણ મત્ત એવ ત્વં સન્નિવર્તસ્વ ચાનઘ
રાજાથી જેટલું ધન માંગો છો, એ કરતાં પણ વધારે મારા પાસેથી લઈ લો, પાપરહિત, અને પાછા વળી જાવ.
સ એવમુક્તો નાગેન કાશ્યપો દ્વિપદાં વરઃ। લબ્ધ્વા વિત્તં નિવવૃતે તક્ષકાદ્યાવદીપ્સિતમ્
એ રીતે નાગ દ્વારા સંબોધાયેલા કાશ્યપે, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તક્ષક પાસેથી ઇચ્છિત ધન મેળવીને પાછા વળી ગયા.
તસ્મિન્પ્રતિગતે વિપ્રે છદ્મનોપેત્ય તક્ષકઃ। તં નૃપં નૃપતિશ્રેષ્ઠં પિતરં ધાર્મિકં તવ
જ્યારે એ બ્રાહ્મણ પાછા ફર્યા, ત્યારે તક્ષકે છલથી તારા ધર્મનિષ્ઠ પિતા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પાસે પહોંચ્યો.
પ્રાસાદસ્થં યત્તમપિ દગ્ધવાન્વિષવહ્નિના। તતસ્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર વિજયાયાભિષેચિતઃ
પિતાજી મહેલમાં સુરક્ષિત હોવા છતાં, તક્ષકે પોતાના ઝેરની આગથી તેમને બળી નાખ્યા; ત્યારબાદ, પુરુષોમાં વાઘ સમા, તમે વિજય માટે અભિષેક પામ્યા.
એતદ્દૃષ્ટં શ્રુતં ચાપિ યથાવન્નૃપસત્તમ। અસ્માભિર્નિખિલં સર્વં કથિતં તેઽતિદારુણમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે કંઈ અમે જોયું અને સાંભળ્યું, એ બધું ભયાનક અને સંપૂર્ણ રીતે તમને કહી દીધું છે.
શ્રુત્વા ચૈતં નરશ્રેષ્ઠ પાર્થિવસ્ય પરાભવમ્। અસ્ય ચર્ષેરુદઙ્કસ્ય વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, આ રાજાના પરાજયની વાત સાંભળી, હવે ઋષિ ઉતંક માટે જે કરવું હોય તે કરો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ રાજા જનમેજયઃ। ઉવાચ મન્ત્રિણઃ સર્વાનિદં વાક્યમરિદમઃ
એ જ સમયે, દુશ્મનોના વિનાશક રાજા જનમેજયે પોતાના બધા મંત્રીઓને આ શબ્દો કહ્યા.
અથ તત્કથિતં કેન યદ્વૃત્તં તદ્વનસ્પતૌ। આશ્ચર્યભૂતં લોકસ્ય ભસ્મરાશીકૃતં તદા
પછી, એ વૃક્ષ સાથે જે અદ્ભુત ઘટના બની, જે દુનિયાને આશ્ચર્યમાં મૂકતી રાખનો ઢગલો બની ગઈ, એ કોણે કહી હતી?
યદ્વૃક્ષં જીવયામાસ કાશ્યપસ્તક્ષકેણ વૈ। નૂનં મન્ત્રૈર્હતવિષો ન પ્રણશ્યેત કાશ્યપાત્
કયું વૃક્ષ કાશ્યપે તક્ષકે દંશ્યા પછી જીવંત કર્યું—નિશ્ચય જ મંત્રોથી ઝેર નાશ પામે છે, કાશ્યપના હાથેથી કશું નાશ પામતું નથી.
ચિન્તયામાસ પાપાત્મા મનસા પન્નગાધમઃ। દષ્ટં યદિ મયા વિપ્રઃ પાર્થિવં જીવયિષ્યતિ
પાપી અને નીચ નાગે મનમાં વિચાર્યું: 'જો મેં દંશેલા બ્રાહ્મણે રાજાને જીવંત કરી દીધો—'
તક્ષકઃ સંહતવિષો લોકે યાસ્યતિ હાસ્યતામ્। વિચિન્ત્યૈવં કૃતા તેન ધ્રુવં તુષ્ટિર્દ્વિજસ્ય વૈ
'મારું ઝેર મજબૂત હોવા છતાં તક્ષક દુનિયામાં હાસ્યનો વિષય બની જશે.' આવું વિચારીને તે બ્રાહ્મણથી ચોક્કસ સંતોષ પામ્યો.
ભવિષ્યતિ હ્યુપાયેન યસ્ય દાસ્યામિ યાતનામ્। એકં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ તદ્વૃત્તં નિર્જને વને
'કોઈ રીતે હું તેને દુઃખ આપીશ; પણ હું એક વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું—એ એકાંત વનમાં શું બન્યું તે.'