અરુન્ધતી વા સુભગા વસિષ્ઠં લોપામુદ્રા વા યથા હ્યગસ્ત્યમ્। નલસ્ય વૈ દમયન્તી યથા ભૂ દ્યથા શચી વજ્રધરસ્ય ચૈવ
જેમ અરુંધતી વશિષ્ઠની, લોપામુદ્રા અગસ્ત્યની, દમયંતી નલની અને શચી વજ્રધારીની સેવા કરે છે, તેમ શાંતા એ પણ ઋષ્યશૃંગની સેવા કરી.
પ્રીત્યા યુક્તા પર્યચરન્નરેન્દ્ર
રાજા, શાંતા એ તેને પ્રેમપૂર્વક સેવા આપી.
તસ્યાશ્રમઃ પુણ્ય એષોઽવભાતિ મહાહ્રદં શોભયન્પુણ્યકીર્તિઃ। અત્રસ્નાતઃ કૃતકૃત્યો વિશુદ્ધ- સ્તીર્થાન્યન્યાન્યનુસંયાહિ રાજન્
એ મહર્ષિનું આ આશ્રમ પવિત્રતા સાથે તેજ પામે છે અને મહાસરોબરને તેની પુણ્યકિર્તિથી શોભાવે છે. અહીં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વકર્મથી મુક્ત અને શુદ્ધ થાય છે. રાજા, હવે બીજા તીર્થો તરફ જજો.
તતઃ પ્રયાતઃ કૌશિક્યાઃ પાણ્ડવો જનમેજય। આનુપૂર્વ્યેણ સર્વાણિ જગામાયતનાન્યથ
પછી પાંડવ કૌશિકી નદીથી આગળ વધ્યા અને ક્રમશઃ બધા પવિત્ર સ્થળોએ ગયા.
સ સાગરં સમાસાદ્ય ગઙ્ગાયાઃ સંગમે નૃપ। નદીશતાનાં પઞ્ચાનાં મધ્યે ચક્રે સમાપ્લવમ્
પછી રાજા, ગંગાના સંગમ પાસે દરિયે પહોંચ્યા અને પાંચસો નદીઓ વચ્ચે સ્નાન કર્યું.
તતઃ સમુદ્રતીરેણ જગામ વસુધાધિપઃ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો વીરઃ કલિઙ્ગાન્પ્રતિ ભારત
પછી પૃથ્વીના રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે દરિયાકાંઠે કળિંગ દેશ તરફ યાત્રા કરી.
એતે કલિઙ્ગાઃ કૌન્તેય યત્ર વૈતરણી નદી। યત્રાયજત ધર્મોપિ દેવાઞ્શરણમેત્ય વૈ
કૌંતેય, અહીં કળિંગ દેશ છે, જ્યાં વૈતરણી નદી વહે છે અને જ્યાં ધર્મે પણ દેવતાઓનું આશ્રય લઈને યજ્ઞ કર્યો હતો.
ઋષિભિઃ સમુપાયુક્તં યજ્ઞિયં ગિરિશોભિતમ્। ઉત્તરં તીરમેતદ્ધિ સતતં દ્વિજસેવિતમ્
આ ઉત્તર કાંઠો, જે પહાડોથી શોભાયમાન છે, સદા દ્વિજોએ વાસ કરેલો છે અને ઋષિઓએ અહીં યજ્ઞ કર્યા છે.
સમેન દેવયાનેન પથા સ્વર્ગમુપેયુષઃ। અત્રવૈ ઋષયોઽન્યેઽપિ પુરા ક્રતુભિરીજિરે
દેવતાઓ જે માર્ગે સ્વર્ગ ગયા, એ જ માર્ગે અહીંના ઋષિઓએ પણ પૂર્વે યજ્ઞો કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
અત્રૈવ રુદ્રો રાજેન્દ્ર પશુમાદત્તવાન્મખે। પશુમાદાય રાજેન્દ્ર ભાગોયમિતિ ચાબ્રવીત્
રાજા, અહીં જ રુદ્રે યજ્ઞમાં પશુ લીધો હતો અને કહ્યું હતું: 'આ ભાગ મારો છે.'
હૃતે પશૌ તદા દેવાસ્તમૂચુર્ભરતર્ષભ। મા પરસ્વમભિદ્રોગ્ધા માધર્મ્યાન્નીનશઃ પથઃ
પશુ લઈ ગયા પછી, દેવતાઓએ કહ્યું: 'ભરતવંશી, બીજાનું ધન ઈચ્છીશ નહીં અને ધર્મના માર્ગથી દૂર ન જજે.'
સ્વયં યજ્ઞેશ્વરો ભૂત્વા કર્મણાં ફલદાયકઃ। યજ્ઞં વિહન્તું ભગવાન્નાર્હસે જગદીશ્વર
'તમે તો પોતે યજ્ઞના સ્વામી અને કર્મોના ફળ આપનાર છો. જગતના ઈશ્વર, તમે યજ્ઞનો વિનાશ ન કરો.'
ઇતિકલ્યાણરૂપાભિર્વાગ્ભિસ્તે રુદ્રમસ્તુવન્। ઇષ્ટ્યા ચૈનં તર્પયિત્વા માનયાંચક્રિરે તદા
આ રીતે શુભ વાણીઓથી દેવોએ રુદ્રની સ્તુતિ કરી અને યજ્ઞથી તેમને તૃપ્ત કરી માન આપ્યો.
તતઃ સ પશુમુત્સૃજ્ય દેવયાનેન જગ્મિવાન્। તત્રાનુવંશો રુદ્રસ્યતં નિબોધ યુધિષ્ઠિર
પછી રુદ્રે પશુ છોડ્યો અને દેવમાર્ગે ચાલ્યા ગયા. યુધિષ્ઠિર, અહીં રુદ્રની પરંપરા છે, તે સાંભળ.
અયાતયામં સર્વેભ્યો ભાગેભ્યો ભાગમુત્તમમ્। દેવાઃ સંકલ્પયામાસુર્ભયાદ્રુદ્રસ્ય શાશ્વતમ્
રુદ્રના ભયથી દેવોએ બધા ભાગોમાંથી શ્રેષ્ઠ અને શાશ્વત ભાગ તેમને આપ્યો.
ઇમાં ગાથામત્ર ગાયન્નપઃ સ્પૃશતિ યો નરઃ। દેવયાનોઽસ્ય પન્થાશ્ચ ચક્ષુષાઽભિપ્રકાશતે
જે મનુષ્ય અહીં આ ગાથા ગાય છે અને પાણી સ્પર્શ કરે છે, તેને દેવમાર્ગ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
તતો વૈતરણીં સર્વે પાણ્ડવા દ્રૌપદી તથા। અવતીર્ય મહાભાગાસ્તર્પયાંચક્રિરે પિતૃન્
પછી પાંડવો અને દ્રૌપદી સૌએ મળીને વૈતરણી નદી સુધી ઉતરી ગયા અને ત્યાં પોતાના પૂર્વજોને પાણી અર્પણ કર્યું.
ઉપસ્પૃશ્યેહ વિધિવદસ્યાં નદ્યાં તપોબલાત્। માનુષાદસ્મિ વિષયાદપેતઃ પશ્ય લોમશ
આ નદીમાં નિયમ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, તપશ્ચર્યાના બળે હું હવે માનવલોકથી પર થયો છું, લોમશ, તું આ જોઈ શકે છે.
સર્વાલ્લોઁકાન્પ્રપશ્યામિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત। વૈખાનસાનાં જપતામેષ શબ્દો મહાત્મનામ્
હે ધીરજવાન, તારી કૃપાથી હું બધા લોકોએ જોઈ શકું છું; અને મહાન આત્માવાળા વૈખાનસો જપ કરે છે એ અવાજ અહીં સંભળાય છે.
ત્રિશતં વૈ સહસ્રાણિ યોજનાનાં યુધિષ્ઠિર। યત્રધ્વનિં શૃણોષ્યેનં તૂષ્ણીમાસ્સ્વ વિશાંપતે
હે યુધિષ્ઠિર, જ્યાં સુધી તને આ અવાજ સંભળાય છે, ત્યાં સુધી ત્રણ લાખ યોજન સુધી તું ચૂપચાપ રહેજે, હે રાજાઓના રાજા.
એતત્સ્વયંભુવો રાજન્વનં દિવ્યં પ્રકાશતે। યત્રાયજત રાજેન્દ્ર વિશ્વકર્મા પ્રતાપવાન્
હે રાજન, આ સ્વયંભૂનું દિવ્ય વન છે, જ્યાં તેજસ્વી વિશ્વકર્માએ યજ્ઞ કર્યો હતો, એ જગ્યા અહીં પ્રકાશે છે.
યસ્મિન્યજ્ઞે હિ ભૂર્દત્તા કશ્યપાય મહાત્મને। સપર્વતવનોદ્દેશા દક્ષિણાર્થે સ્વયંભુવા
એ યજ્ઞમાં સ્વયંભૂએ આખી ધરતી, તેની પહાડીઓ અને વનો સહિત, મહાન કશ્યપને દાનમાં આપી હતી.
અવાસીદચ્ચ કૌન્તેય દત્તમાત્રા મહી તદા। ઉવાચ ચાપિ કુપિતા લોકશ્વરમિદં પ્રભુમ્
હે કુંતીપુત્ર, જ્યારે ધરતી આવી રીતે દાનમાં આપી, ત્યારે તે દુઃખી થઈ ગઈ અને ગુસ્સામાં લોકોના સ્વામી પ્રભુને કહ્યું.
ન માં મર્ત્યાય ભગવન્કસ્મૈચિદ્દાતુમર્હસિ। પ્રદાનં મોઘમેતત્તે યાસ્યામ્યેષા રસાતલમ્
"હે ભગવાન, તમે મને કોઈ માનવને આપવી જોઈએ નહીં; તમારું આ દાન વ્યર્થ છે—હવે હું પાતાળમાં જઇશ."
વિષીદન્તીં તુ તાં દૃષ્ટ્વા કશ્યપો ભગવાનૃષિઃ। પ્રસાદયાંબભૂવાથ તતો ભૂમિં વિશાંપતે
પછી કશ્યપ ઋષિએ, ધરતીને દુઃખી જોઈ, તેને શાંત કરવા માટે પ્રયત્ન કર્યો, હે રાજાઓના રાજા.
તતઃ પ્રસન્ના પૃથિવી તપસા તસ્ય પાણ્ડવ। પુનરુન્નહ્ય સલિલાદ્દેદીરૂપાસ્થિતા બભૌ
પછી, હે પાંડવ, કશ્યપના તપથી પ્રસન્ન થઈ ધરતી ફરી પાણીમાંથી ઊભી રહી અને તેજથી ઝગમગી.
સૈષા પ્રકાશતે રાજન્વેદીસંસ્થાનલક્ષણા। આરુહ્યાત્ર મહારાજ વીર્યવાન્વૈ ભવિષ્યસિ
હે રાજન, આ એ જગ્યા છે જ્યાં યજ્ઞવેદીનું નિશાન છે; હે મહારાજા, અહીં ચડીને તું શક્તિશાળી બનશે.
સૈષા સાગરમાસ્રાદ્ય રાજન્વેદી સમાશ્રિતા। એતામારુહ્ય ભદ્રં તે ત્વમેકસ્તર સાગરમ્
હે રાજન, આ વેદી દરિયાની નજીક સ્થિર છે; તું એ પર ચડી જા, શુભ થાય અને તું એકલો દરિયો પાર કર.
અહં ચ તે સ્વસ્ત્યયનં પ્રયોક્ષ્યે યથા ત્વમેનામધિરોહસેઽદ્ય। સ્પૃષ્ટા હિ મર્ત્યેન તતઃ સમુદ્ર- મેષા વેદી પ્રવિશત્યાજમીઢ
હું તારા માટે શુભકામના વિધિ કરીશ, જેથી તું આજે આ વેદી પર ચડી શકે; કારણ કે જ્યારે કોઈ માનવ તેને સ્પર્શે છે, ત્યારે આ વેદી દરિયામાં પ્રવેશી જાય છે, હે નિર્દોષ.
ઓંનમો વિશ્વગુપ્તાય નમો વિશ્વપરાય તે। સાન્નિધ્યં કુરુ દેવેશ સાગરે લવણામ્ભસિ
"ૐ, વિશ્વના રક્ષકને વંદન, સર્વને પાર કરાવનારને વંદન; હે દેવોના દેવ, તું દરિયાના ખારા પાણીમાં હાજર રહેજે."