સ ક્તવ્યઃ પ્રાઞ્જલિભિર્ભવદ્ભિઃ પુત્રસ્ય તે પશવઃ કર્ષણં ચ। કિં તે પ્રિયં વૈ ક્રિયતાં મહર્ષે દાસાઃ સ્મ સર્વે તવ વાચિ બદ્ધાઃ
'તમારે હાથ જોડીને એમ કહેવું: "આ બધા પશુ અને તેમનું સંચાલન તમારા પુત્રના છે; મહર્ષિ, તમને શું ગમતું હોય એ કહો, અમે બધા તમારી આજ્ઞામાં રહેલા દાસ છીએ."'
અથોપાયાત્સ મુનિશ્ચણ્ડકોપઃ સ્વમાશ્રમં મૂલફલં ગૃહીત્વા। અન્વેષમાણશ્ચ ન તત્ર પુત્રં દદર્શ ચુક્રોધ તતો ભૃશં સઃ
પછી કડક ગુસ્સાવાળા મુનિ મૂળ અને ફળ લઈને પોતાના આશ્રમ પર પાછા ફર્યા. ત્યાં પુત્ર ન મળતાં તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થઈ ગયા.
તતઃ સ કોપેન વિદીર્યમાણ આશઙ્કમાનો નૃપતેર્વિધાનમ્। જગામ ચમ્પાં પ્રતિધક્ષ્યમાણ- સ્તમઙ્ગરાજં સપુરં સરાષ્ટ્રમ્
પછી ગુસ્સાથી બળતા વિભાંડકને રાજાનો હાથ હોવાનો શંકા આવી. તેઓ ચંપા તરફ ગયા, શહેર, રાજા અને સમગ્ર રાજ્યને ભસ્મ કરવા મનમાં લીધું.
સ વૈ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતઃ કાશ્યપસ્તા- ન્ઘોષાન્સમાસાદિતવાન્સમૃદ્ધાન્। ગોપૈશ્ચ તૈર્વિધિવત્પૂજ્યમાનો રાજેવ તાં રાત્રિમુવાસ તત્ર
થકેલા અને ભૂખ્યા કાશ્યપને રસ્તામાં સમૃદ્ધ ગૌશાળાઓ મળી. ત્યાં ગોપાલકો દ્વારા રાજાની જેમ સન્માન મળતાં તેમણે એ રાત ત્યાં વિતાવી.
અવાપ્ય સત્કારમતીવ હૃષ્ટઃ પ્રોવાચ કસ્ય પ્રથિતાઃ સ્થ ગોપાઃ। ઊચુસ્તતસ્તેઽભ્યુપગમ્ય સર્વે ધનં તવેદં વિહિતં સુતસ્ય
એટલું સન્માન મળતાં આનંદિત થઈને તેમણે પૂછ્યું: 'તમે કયા પ્રખ્યાત ગોપાલકો છો?' બધા આવીને બોલ્યા: 'આ બધું ધન તમારું છે, તમારા પુત્ર માટે રાખેલું છે.'
દેશેષુ દેશેષુ સ પૂજ્યમાન- સ્તાંશ્ચૈવ શૃણ્વન્મધુરાન્પ્રલાપાન્। પ્રશાન્તભૂયિષ્ઠરજાઃ પ્રહૃષ્ટઃ સમાસસાદાઙ્ગપતિં પુરસ્થમ્
દરેક ગામમાં સન્માન મળતાં અને ગોપાલકોના મીઠા શબ્દો સાંભળતાં તેમનો ગુસ્સો ઘણો ઓસર્યો અને આનંદથી તેઓ અંગરાજને મળવા ગયા.
સ પૂજિતસ્તેન નરર્ષભેણ દદર્શ પુત્રં દિવિ દેવં યથેન્દ્રમ્। શાન્તાં સ્નુષાં ચૈવ દદર્શ તત્ર સૌદામનીમુચ્ચરન્તીં યથૈવ
એ મહાન રાજાએ સન્માન આપતાં વિભાંડકે પોતાના પુત્રને જાણે સ્વર્ગના દેવતા જેવા તેજસ્વી જોયા અને ત્યાં જ પોતાની વહુ શાંતા પણ વીજળી જેવી તેજવાળી જોઈ.
ગ્રામાં શ્ચ ઘોષાંશ્ચ સુતસ્ય દૃષ્ટ્વા શાન્તાં ચ શાન્તોઽસ્ય પરઃ સ કોપઃ। ચકાર તસ્યૈવ પરં પ્રસાદં વિભાણ્ડકો ભૂમિપતેર્નરેદ્ર
પછી પુત્રના ગામ, ગૌશાળાઓ અને શાંતા વહુને જોઈને વિભાંડકનો ગુસ્સો શમાઈ ગયો અને રાજાને પોતાનું સંપૂર્ણ આશીર્વાદ આપ્યું, હે રાજા.
સ તત્રનિક્ષિપ્ય સુતં મહર્ષિ- રુવાચ સૂર્યાગ્નિસમપ્રભાવઃ। જાતે ચ પુત્રે વનમેવાવ્રજેથા રાજ્ઞઃ પ્રિયાણ્યસ્ય સર્વાણિ કૃત્વા
ત્યાં મહર્ષિએ પોતાના પુત્રને રાખીને કહ્યું: 'જ્યારે પુત્ર જન્મે, ત્યારે રાજાના બધા મનગમતા કામો પૂરા કરીને તું ફરી વનમાં આવી જજે.' મહર્ષિનું તેજ સૂર્ય અને અગ્નિ જેટલું જ હતું.
સ તદ્વચઃ કૃતવાનૃશ્યશૃઙ્ગો યયૌ ચ યત્રાસ્ય પિતા બભૂવ। શાન્તા ચૈનં પર્યચરન્નરેન્દ્ર સ્વે રોહિણી સોમમિવાનુકૂલા
તેણે મહર્ષિનું કહેલું કર્યું અને ઋષ્યશૃંગ પોતાના પિતાજી પાસે ગયો. રાજા, શાંતા એ તેને ખૂબ પ્રેમથી સેવા આપી, જેમ રોહિણી ચંદ્રની સેવા કરે છે.
અરુન્ધતી વા સુભગા વસિષ્ઠં લોપામુદ્રા વા યથા હ્યગસ્ત્યમ્। નલસ્ય વૈ દમયન્તી યથા ભૂ દ્યથા શચી વજ્રધરસ્ય ચૈવ
જેમ અરુંધતી વશિષ્ઠની, લોપામુદ્રા અગસ્ત્યની, દમયંતી નલની અને શચી વજ્રધારીની સેવા કરે છે, તેમ શાંતા એ પણ ઋષ્યશૃંગની સેવા કરી.
પ્રીત્યા યુક્તા પર્યચરન્નરેન્દ્ર
રાજા, શાંતા એ તેને પ્રેમપૂર્વક સેવા આપી.
તસ્યાશ્રમઃ પુણ્ય એષોઽવભાતિ મહાહ્રદં શોભયન્પુણ્યકીર્તિઃ। અત્રસ્નાતઃ કૃતકૃત્યો વિશુદ્ધ- સ્તીર્થાન્યન્યાન્યનુસંયાહિ રાજન્
એ મહર્ષિનું આ આશ્રમ પવિત્રતા સાથે તેજ પામે છે અને મહાસરોબરને તેની પુણ્યકિર્તિથી શોભાવે છે. અહીં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વકર્મથી મુક્ત અને શુદ્ધ થાય છે. રાજા, હવે બીજા તીર્થો તરફ જજો.
તતઃ પ્રયાતઃ કૌશિક્યાઃ પાણ્ડવો જનમેજય। આનુપૂર્વ્યેણ સર્વાણિ જગામાયતનાન્યથ
પછી પાંડવ કૌશિકી નદીથી આગળ વધ્યા અને ક્રમશઃ બધા પવિત્ર સ્થળોએ ગયા.
સ સાગરં સમાસાદ્ય ગઙ્ગાયાઃ સંગમે નૃપ। નદીશતાનાં પઞ્ચાનાં મધ્યે ચક્રે સમાપ્લવમ્
પછી રાજા, ગંગાના સંગમ પાસે દરિયે પહોંચ્યા અને પાંચસો નદીઓ વચ્ચે સ્નાન કર્યું.
તતઃ સમુદ્રતીરેણ જગામ વસુધાધિપઃ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો વીરઃ કલિઙ્ગાન્પ્રતિ ભારત
પછી પૃથ્વીના રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે દરિયાકાંઠે કળિંગ દેશ તરફ યાત્રા કરી.
એતે કલિઙ્ગાઃ કૌન્તેય યત્ર વૈતરણી નદી। યત્રાયજત ધર્મોપિ દેવાઞ્શરણમેત્ય વૈ
કૌંતેય, અહીં કળિંગ દેશ છે, જ્યાં વૈતરણી નદી વહે છે અને જ્યાં ધર્મે પણ દેવતાઓનું આશ્રય લઈને યજ્ઞ કર્યો હતો.
ઋષિભિઃ સમુપાયુક્તં યજ્ઞિયં ગિરિશોભિતમ્। ઉત્તરં તીરમેતદ્ધિ સતતં દ્વિજસેવિતમ્
આ ઉત્તર કાંઠો, જે પહાડોથી શોભાયમાન છે, સદા દ્વિજોએ વાસ કરેલો છે અને ઋષિઓએ અહીં યજ્ઞ કર્યા છે.
સમેન દેવયાનેન પથા સ્વર્ગમુપેયુષઃ। અત્રવૈ ઋષયોઽન્યેઽપિ પુરા ક્રતુભિરીજિરે
દેવતાઓ જે માર્ગે સ્વર્ગ ગયા, એ જ માર્ગે અહીંના ઋષિઓએ પણ પૂર્વે યજ્ઞો કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
અત્રૈવ રુદ્રો રાજેન્દ્ર પશુમાદત્તવાન્મખે। પશુમાદાય રાજેન્દ્ર ભાગોયમિતિ ચાબ્રવીત્
રાજા, અહીં જ રુદ્રે યજ્ઞમાં પશુ લીધો હતો અને કહ્યું હતું: 'આ ભાગ મારો છે.'
હૃતે પશૌ તદા દેવાસ્તમૂચુર્ભરતર્ષભ। મા પરસ્વમભિદ્રોગ્ધા માધર્મ્યાન્નીનશઃ પથઃ
પશુ લઈ ગયા પછી, દેવતાઓએ કહ્યું: 'ભરતવંશી, બીજાનું ધન ઈચ્છીશ નહીં અને ધર્મના માર્ગથી દૂર ન જજે.'
સ્વયં યજ્ઞેશ્વરો ભૂત્વા કર્મણાં ફલદાયકઃ। યજ્ઞં વિહન્તું ભગવાન્નાર્હસે જગદીશ્વર
'તમે તો પોતે યજ્ઞના સ્વામી અને કર્મોના ફળ આપનાર છો. જગતના ઈશ્વર, તમે યજ્ઞનો વિનાશ ન કરો.'
ઇતિકલ્યાણરૂપાભિર્વાગ્ભિસ્તે રુદ્રમસ્તુવન્। ઇષ્ટ્યા ચૈનં તર્પયિત્વા માનયાંચક્રિરે તદા
આ રીતે શુભ વાણીઓથી દેવોએ રુદ્રની સ્તુતિ કરી અને યજ્ઞથી તેમને તૃપ્ત કરી માન આપ્યો.
તતઃ સ પશુમુત્સૃજ્ય દેવયાનેન જગ્મિવાન્। તત્રાનુવંશો રુદ્રસ્યતં નિબોધ યુધિષ્ઠિર
પછી રુદ્રે પશુ છોડ્યો અને દેવમાર્ગે ચાલ્યા ગયા. યુધિષ્ઠિર, અહીં રુદ્રની પરંપરા છે, તે સાંભળ.
અયાતયામં સર્વેભ્યો ભાગેભ્યો ભાગમુત્તમમ્। દેવાઃ સંકલ્પયામાસુર્ભયાદ્રુદ્રસ્ય શાશ્વતમ્
રુદ્રના ભયથી દેવોએ બધા ભાગોમાંથી શ્રેષ્ઠ અને શાશ્વત ભાગ તેમને આપ્યો.
ઇમાં ગાથામત્ર ગાયન્નપઃ સ્પૃશતિ યો નરઃ। દેવયાનોઽસ્ય પન્થાશ્ચ ચક્ષુષાઽભિપ્રકાશતે
જે મનુષ્ય અહીં આ ગાથા ગાય છે અને પાણી સ્પર્શ કરે છે, તેને દેવમાર્ગ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
તતો વૈતરણીં સર્વે પાણ્ડવા દ્રૌપદી તથા। અવતીર્ય મહાભાગાસ્તર્પયાંચક્રિરે પિતૃન્
પછી પાંડવો અને દ્રૌપદી સૌએ મળીને વૈતરણી નદી સુધી ઉતરી ગયા અને ત્યાં પોતાના પૂર્વજોને પાણી અર્પણ કર્યું.
ઉપસ્પૃશ્યેહ વિધિવદસ્યાં નદ્યાં તપોબલાત્। માનુષાદસ્મિ વિષયાદપેતઃ પશ્ય લોમશ
આ નદીમાં નિયમ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, તપશ્ચર્યાના બળે હું હવે માનવલોકથી પર થયો છું, લોમશ, તું આ જોઈ શકે છે.
સર્વાલ્લોઁકાન્પ્રપશ્યામિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત। વૈખાનસાનાં જપતામેષ શબ્દો મહાત્મનામ્
હે ધીરજવાન, તારી કૃપાથી હું બધા લોકોએ જોઈ શકું છું; અને મહાન આત્માવાળા વૈખાનસો જપ કરે છે એ અવાજ અહીં સંભળાય છે.
ત્રિશતં વૈ સહસ્રાણિ યોજનાનાં યુધિષ્ઠિર। યત્રધ્વનિં શૃણોષ્યેનં તૂષ્ણીમાસ્સ્વ વિશાંપતે
હે યુધિષ્ઠિર, જ્યાં સુધી તને આ અવાજ સંભળાય છે, ત્યાં સુધી ત્રણ લાખ યોજન સુધી તું ચૂપચાપ રહેજે, હે રાજાઓના રાજા.