ન તાનિ સેવેત મુનિર્યતાત્મા સતાં લોકાન્પ્રાર્થયાનઃ કથંચિત્। કૃત્વા વિઘ્રનં તાપસાનાં રમન્તે પાપાચારાસ્તાપસસ્તાન્ન પશ્યેત્
જેણે પોતાને સંયમમાં રાખ્યો છે એવો મુનિ કદી પણ એવા લોકોની સંગત ન કરે, જે સારા લોકોએ મેળવવાના લોકોની ઈચ્છા રાખે છે, પણ દુષ્ટ વર્તનવાળા તપસ્વીઓને ભ્રષ્ટ કરીને ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહે છે. સાચો તપસ્વી તો એવા પાપી લોકો તરફ જોવું પણ ન જોઈએ.
અસજ્જનેનાચરિતાનિ પુત્ર પાનાન્યપેયાનિ મધૂનિ તાનિ। માલ્યાનિ ચૈતાનિ ન વૈ મુનીનાં સ્મૃતાનિ ચિત્રોજ્જ્વલગન્ધવન્તિ
પુત્ર, દુષ્ટ લોકો જે કરે છે — દારૂ પીવું, મદિરા પીવું, ચમકદાર અને સુગંધિત ફૂલોની વણાવટ પહેરવી — એ બધું મુનિઓ માટે યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી.
રક્ષાંસિ તાનીતિ નિવાર્ય પુત્રં વિભાણ્ડકસ્તાં મૃગયાંબભૂવ। નાસાદયામાસ યદા ત્ર્યહેણ તદા સ પર્યાવવૃતે શ્રમાય
પછી વિભાંડકએ પોતાના પુત્રને કહ્યું કે, 'આ બધું તને માટે હાનિકારક છે,' અને પછી તે શિકાર માટે ગયો. ત્રણ દિવસ સુધી કંઈ મળ્યું નહીં, ત્યારે થાકી ને પાછો ફર્યો.
યદા પુન કાશ્યપો વૈ જગામ ફલાન્યાહર્તું વિધિનાશ્રમેઽસૌ। તદા પુનર્લોભયિતું જગામ સા વેશાયોષા મુનિમૃશ્યશૃહ્ગમ્
પછી જ્યારે કાશ્યપ ફરીથી આશ્રમમાં ફળ લેવા ગયો, ત્યારે એ વેશ્યા ફરીથી ઋશ્યશૃંગ મુનિને લલચાવવા આવી.
દૃષ્ટ્વૈવ તામૃશ્યશૃઙ્ગઃ પ્રહૃષ્ટઃ સંભ્રાન્તરૂપોઽભ્યપતત્તદાનીમ્। પ્રોવાચ ચૈનાં ભવતઃ શ્રમાય ગચ્છાવ યાવન્ન પિતા મમૈતિ
ઋશ્યશૃંગે તેને જોયા સાથે આનંદ અનુભવ્યો અને થોડી ગભરાટ સાથે તેની પાસે ગયો. તેણે કહ્યું, 'ચાલો, હું તને આરામ આપું, પપ્પા પાછા આવે એ પહેલાં જ.'
તતો રાજન્કાશ્યપસ્યૈકપુત્રં પ્રવેશ્ય વેગેન વિમુચ્ય નાવમ્। પ્રલોભયન્ત્યો વિવિધૈરુપાયૈ- રાજગ્મુરઙ્ગાધિપતેઃ સમીપમ્
પછી, રાજા, કાશ્યપના એકમાત્ર પુત્રને નાવમાં બેસાડી, ઝડપથી નાવ છોડીને, એ સ્ત્રીઓએ અનેક રીતે લલચાવીને તેને અંગરાજ પાસે લઈ ગઈ.
સંસ્થાપ્યતામાશ્રમદર્શને તુ સંતારિતાં નાવમથાતિશુભ્રામ્। તીરાદુપાદાય તથૈવ ચક્રે રાજાશ્રમં નામ વનં વિચિત્રમ્
આશ્રમ બતાવ્યા પછી, તેજસ્વી અને સુંદર નાવને કિનારે લાવી, ત્યાંથી તેને લઈ જઈને રાજાએ એક સુંદર વન બનાવ્યું, જેને આશ્રમ વન નામ આપ્યું.
અન્તઃપુરે તં તુ નિવેશ્ય રાજા વિભાણ્ડકસ્યાત્મજમેકપુત્રમ્। દદર્શ મેઘૈઃ સહસા પ્રવૃષ્ટ- માપૂર્યણાણં ચ જગજ્જલેન
પછી રાજાએ વિભાંડકના એકમાત્ર પુત્રને મહેલના અંદરના ભાગમાં રાખ્યો અને અચાનક મેઘોથી વરસાદ વરસતો જોઈ આખી ધરતીને પાણીથી ભરાઈ જતી જોઈ.
સ રોમપાદ પરિપૂર્ણકામઃ સુતાં દદાવૃશ્યશૃઙ્ગાય શાન્તામ્। ક્રોધપ્રતીકારકરં ચ ચક્રે ગોભિશ્ચ માર્ગેષ્વભિકર્ષણં ચ
રોમપાદ રાજાએ પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થતાં પોતાની પુત્રી શાંતા ઋશ્યશૃંગને આપી અને ગુસ્સો શાંત કરવા માટે રસ્તા પર ગાયોને ફેરવાવવાનો ઉપાય કર્યો.
વિભાણ્ડકસ્યાવ્રજતઃ સ રાજા પશૂન્પ્રભૂતાન્પશુપાંશ્ચ વીરાન્। સમાદિશત્પુત્રગૃદ્ધી મહર્ષિ- ર્વિભાણ્ડકઃ પરિપૃચ્છેદ્યદા વઃ
જ્યારે વિભાંડક પુત્રની ઈચ્છાથી આવી રહ્યો હતો, ત્યારે રાજાએ ગોપાલકો અને તેમના મજબૂત પશુઓને કહ્યું: 'મહર્ષિ વિભાંડક પુત્ર માટે કંઈ પૂછે તો—'
સ ક્તવ્યઃ પ્રાઞ્જલિભિર્ભવદ્ભિઃ પુત્રસ્ય તે પશવઃ કર્ષણં ચ। કિં તે પ્રિયં વૈ ક્રિયતાં મહર્ષે દાસાઃ સ્મ સર્વે તવ વાચિ બદ્ધાઃ
'તમારે હાથ જોડીને એમ કહેવું: "આ બધા પશુ અને તેમનું સંચાલન તમારા પુત્રના છે; મહર્ષિ, તમને શું ગમતું હોય એ કહો, અમે બધા તમારી આજ્ઞામાં રહેલા દાસ છીએ."'
અથોપાયાત્સ મુનિશ્ચણ્ડકોપઃ સ્વમાશ્રમં મૂલફલં ગૃહીત્વા। અન્વેષમાણશ્ચ ન તત્ર પુત્રં દદર્શ ચુક્રોધ તતો ભૃશં સઃ
પછી કડક ગુસ્સાવાળા મુનિ મૂળ અને ફળ લઈને પોતાના આશ્રમ પર પાછા ફર્યા. ત્યાં પુત્ર ન મળતાં તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થઈ ગયા.
તતઃ સ કોપેન વિદીર્યમાણ આશઙ્કમાનો નૃપતેર્વિધાનમ્। જગામ ચમ્પાં પ્રતિધક્ષ્યમાણ- સ્તમઙ્ગરાજં સપુરં સરાષ્ટ્રમ્
પછી ગુસ્સાથી બળતા વિભાંડકને રાજાનો હાથ હોવાનો શંકા આવી. તેઓ ચંપા તરફ ગયા, શહેર, રાજા અને સમગ્ર રાજ્યને ભસ્મ કરવા મનમાં લીધું.
સ વૈ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતઃ કાશ્યપસ્તા- ન્ઘોષાન્સમાસાદિતવાન્સમૃદ્ધાન્। ગોપૈશ્ચ તૈર્વિધિવત્પૂજ્યમાનો રાજેવ તાં રાત્રિમુવાસ તત્ર
થકેલા અને ભૂખ્યા કાશ્યપને રસ્તામાં સમૃદ્ધ ગૌશાળાઓ મળી. ત્યાં ગોપાલકો દ્વારા રાજાની જેમ સન્માન મળતાં તેમણે એ રાત ત્યાં વિતાવી.
અવાપ્ય સત્કારમતીવ હૃષ્ટઃ પ્રોવાચ કસ્ય પ્રથિતાઃ સ્થ ગોપાઃ। ઊચુસ્તતસ્તેઽભ્યુપગમ્ય સર્વે ધનં તવેદં વિહિતં સુતસ્ય
એટલું સન્માન મળતાં આનંદિત થઈને તેમણે પૂછ્યું: 'તમે કયા પ્રખ્યાત ગોપાલકો છો?' બધા આવીને બોલ્યા: 'આ બધું ધન તમારું છે, તમારા પુત્ર માટે રાખેલું છે.'
દેશેષુ દેશેષુ સ પૂજ્યમાન- સ્તાંશ્ચૈવ શૃણ્વન્મધુરાન્પ્રલાપાન્। પ્રશાન્તભૂયિષ્ઠરજાઃ પ્રહૃષ્ટઃ સમાસસાદાઙ્ગપતિં પુરસ્થમ્
દરેક ગામમાં સન્માન મળતાં અને ગોપાલકોના મીઠા શબ્દો સાંભળતાં તેમનો ગુસ્સો ઘણો ઓસર્યો અને આનંદથી તેઓ અંગરાજને મળવા ગયા.
સ પૂજિતસ્તેન નરર્ષભેણ દદર્શ પુત્રં દિવિ દેવં યથેન્દ્રમ્। શાન્તાં સ્નુષાં ચૈવ દદર્શ તત્ર સૌદામનીમુચ્ચરન્તીં યથૈવ
એ મહાન રાજાએ સન્માન આપતાં વિભાંડકે પોતાના પુત્રને જાણે સ્વર્ગના દેવતા જેવા તેજસ્વી જોયા અને ત્યાં જ પોતાની વહુ શાંતા પણ વીજળી જેવી તેજવાળી જોઈ.
ગ્રામાં શ્ચ ઘોષાંશ્ચ સુતસ્ય દૃષ્ટ્વા શાન્તાં ચ શાન્તોઽસ્ય પરઃ સ કોપઃ। ચકાર તસ્યૈવ પરં પ્રસાદં વિભાણ્ડકો ભૂમિપતેર્નરેદ્ર
પછી પુત્રના ગામ, ગૌશાળાઓ અને શાંતા વહુને જોઈને વિભાંડકનો ગુસ્સો શમાઈ ગયો અને રાજાને પોતાનું સંપૂર્ણ આશીર્વાદ આપ્યું, હે રાજા.
સ તત્રનિક્ષિપ્ય સુતં મહર્ષિ- રુવાચ સૂર્યાગ્નિસમપ્રભાવઃ। જાતે ચ પુત્રે વનમેવાવ્રજેથા રાજ્ઞઃ પ્રિયાણ્યસ્ય સર્વાણિ કૃત્વા
ત્યાં મહર્ષિએ પોતાના પુત્રને રાખીને કહ્યું: 'જ્યારે પુત્ર જન્મે, ત્યારે રાજાના બધા મનગમતા કામો પૂરા કરીને તું ફરી વનમાં આવી જજે.' મહર્ષિનું તેજ સૂર્ય અને અગ્નિ જેટલું જ હતું.
સ તદ્વચઃ કૃતવાનૃશ્યશૃઙ્ગો યયૌ ચ યત્રાસ્ય પિતા બભૂવ। શાન્તા ચૈનં પર્યચરન્નરેન્દ્ર સ્વે રોહિણી સોમમિવાનુકૂલા
તેણે મહર્ષિનું કહેલું કર્યું અને ઋષ્યશૃંગ પોતાના પિતાજી પાસે ગયો. રાજા, શાંતા એ તેને ખૂબ પ્રેમથી સેવા આપી, જેમ રોહિણી ચંદ્રની સેવા કરે છે.
અરુન્ધતી વા સુભગા વસિષ્ઠં લોપામુદ્રા વા યથા હ્યગસ્ત્યમ્। નલસ્ય વૈ દમયન્તી યથા ભૂ દ્યથા શચી વજ્રધરસ્ય ચૈવ
જેમ અરુંધતી વશિષ્ઠની, લોપામુદ્રા અગસ્ત્યની, દમયંતી નલની અને શચી વજ્રધારીની સેવા કરે છે, તેમ શાંતા એ પણ ઋષ્યશૃંગની સેવા કરી.
પ્રીત્યા યુક્તા પર્યચરન્નરેન્દ્ર
રાજા, શાંતા એ તેને પ્રેમપૂર્વક સેવા આપી.
તસ્યાશ્રમઃ પુણ્ય એષોઽવભાતિ મહાહ્રદં શોભયન્પુણ્યકીર્તિઃ। અત્રસ્નાતઃ કૃતકૃત્યો વિશુદ્ધ- સ્તીર્થાન્યન્યાન્યનુસંયાહિ રાજન્
એ મહર્ષિનું આ આશ્રમ પવિત્રતા સાથે તેજ પામે છે અને મહાસરોબરને તેની પુણ્યકિર્તિથી શોભાવે છે. અહીં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વકર્મથી મુક્ત અને શુદ્ધ થાય છે. રાજા, હવે બીજા તીર્થો તરફ જજો.
તતઃ પ્રયાતઃ કૌશિક્યાઃ પાણ્ડવો જનમેજય। આનુપૂર્વ્યેણ સર્વાણિ જગામાયતનાન્યથ
પછી પાંડવ કૌશિકી નદીથી આગળ વધ્યા અને ક્રમશઃ બધા પવિત્ર સ્થળોએ ગયા.
સ સાગરં સમાસાદ્ય ગઙ્ગાયાઃ સંગમે નૃપ। નદીશતાનાં પઞ્ચાનાં મધ્યે ચક્રે સમાપ્લવમ્
પછી રાજા, ગંગાના સંગમ પાસે દરિયે પહોંચ્યા અને પાંચસો નદીઓ વચ્ચે સ્નાન કર્યું.
તતઃ સમુદ્રતીરેણ જગામ વસુધાધિપઃ। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો વીરઃ કલિઙ્ગાન્પ્રતિ ભારત
પછી પૃથ્વીના રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે દરિયાકાંઠે કળિંગ દેશ તરફ યાત્રા કરી.
એતે કલિઙ્ગાઃ કૌન્તેય યત્ર વૈતરણી નદી। યત્રાયજત ધર્મોપિ દેવાઞ્શરણમેત્ય વૈ
કૌંતેય, અહીં કળિંગ દેશ છે, જ્યાં વૈતરણી નદી વહે છે અને જ્યાં ધર્મે પણ દેવતાઓનું આશ્રય લઈને યજ્ઞ કર્યો હતો.
ઋષિભિઃ સમુપાયુક્તં યજ્ઞિયં ગિરિશોભિતમ્। ઉત્તરં તીરમેતદ્ધિ સતતં દ્વિજસેવિતમ્
આ ઉત્તર કાંઠો, જે પહાડોથી શોભાયમાન છે, સદા દ્વિજોએ વાસ કરેલો છે અને ઋષિઓએ અહીં યજ્ઞ કર્યા છે.
સમેન દેવયાનેન પથા સ્વર્ગમુપેયુષઃ। અત્રવૈ ઋષયોઽન્યેઽપિ પુરા ક્રતુભિરીજિરે
દેવતાઓ જે માર્ગે સ્વર્ગ ગયા, એ જ માર્ગે અહીંના ઋષિઓએ પણ પૂર્વે યજ્ઞો કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
અત્રૈવ રુદ્રો રાજેન્દ્ર પશુમાદત્તવાન્મખે। પશુમાદાય રાજેન્દ્ર ભાગોયમિતિ ચાબ્રવીત્
રાજા, અહીં જ રુદ્રે યજ્ઞમાં પશુ લીધો હતો અને કહ્યું હતું: 'આ ભાગ મારો છે.'