સમૃદ્ધરૂપઃ સવિતેવ દીપ્તઃ સુશ્લક્ષ્ણવાક્કૃષ્ણતારશ્ચકોરાત્। નીલાઃ પ્રસન્નાશ્ચ જટાઃ સુગન્ધા હિરણ્યરજ્જુગ્રથિતાઃ સુદીર્ઘાઃ
તે સુંદર અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે, તેની વાણી મૃદુ છે, આંખોની પુપિલા ચકોર જેવી કાળી છે. તેની જટાઓ નીલી, સુગંધિત, બહુ લાંબી અને સોનાની દોરીથી બંધાયેલી છે.
આધારભૂતઃ પુનરસ્ય કણ્ઠે વિભ્રાજતે વિદ્યુદિવાન્તરિક્ષે। દ્વૌ ચાસ્ પિણ્ડાવધરેણ કણ્ઠા- દજાતરોમૌ સુમનોહરૌ ચ
તેના ગળામાં વીજળી જેવી તેજસ્વી વસ્તુ ઝળહળી રહી છે, જાણે દિવસના આકાશમાં વીજળી ચમકે. ગળાની નીચે બે ગોળ, વાળ વગર અને ખૂબ આકર્ષક ગાંઠો દેખાય છે.
વિલગ્નમધ્યશ્ચ સ નાભિદેશે કટિશ્ચ તસ્યાતિકૃતપ્રમાણા। તથાઽસ્ ચીરાન્તરતઃ પ્રભાતિ હિરણ્મયી મેખલા મે યથેયમ્
તેના નાભિ પાસે કમર બહુ પાતળી છે અને કટિ બહુ પહોળી છે. એના વસ્ત્રની નીચે સોનાની કમરપટ્ટી ઝગમગે છે, બરાબર મારી જેમ.
અન્યચ્ચ તસ્યાદ્ભુતદર્શનીયં વિકૂજિતં પાદયોઃ સંપ્રભાતિ। પાણ્યોશ્ચ તદ્વત્સ્વનવન્નિબદ્ધૌ કલાપકાવક્ષમાલા યથેયમ્
અને, એના પગમાંથી અદ્ભુત મીઠો અવાજ આવે છે. એના હાથમાં પણ તાજા ફૂલોની વણેલી માળા અને મણકાની માળા ઝળહળે છે, મારી જેમ.
વિચેષ્ટમાનસ્ય ચ તસ્ય તાનિ કૂજન્તિ હંસાઃ સરસીવ મત્તાઃ। ચીરાણિ તસ્યાદ્ભુતદર્શનાનિ નેમાનિ તદ્વન્મમ રૂપવન્તિ
જ્યારે એ ચાલે છે ત્યારે એ અવાજો તળાવમાં મસ્ત હંસો ગુંજે એમ લાગે છે. એના વસ્ત્રો અદ્ભુત સુંદર છે, અને આ પણ મારી જેમ જ રૂપાળાં છે.
વક્રં ચ તસ્યાદ્ભુતદર્સનીયં પ્રવ્યાહૃતં હ્લાદયતીવ ચેતઃ। પિંસ્કોકિલસ્યેવ ચ તસ્ય વાણિ તાં શૃણ્વતો મે વ્યથિતોઽન્તરાત્મા
એની વાણી વાંકડી અને અદ્ભુત લાગે છે, અને એ બોલે ત્યારે મન આનંદથી ભરાઈ જાય છે. એનો અવાજ કોયલ જેવો મીઠો છે. એ સાંભળીને મારું અંતર મન ઉથલપાથલ થાય છે.
યથા વનં માધવમાસિમધ્યે સમીરીતં શ્વસનેનેવ ભાતિ। તથા સ ભાત્યુત્તમપુણ્યગન્ધી નિષેવ્યમાણઃ પવનેન તાત
જેમ વસંતમાં માધવ વન પવનથી હલચલ થાય અને તેજસ્વી લાગે છે, એમ એ પણ ઉત્તમ સુગંધથી મહેકે છે અને પવનથી પ્રસન્ન થાય છે, પ્રિય.
સુસંવતાશ્ચાપિ જટા વિભક્તા દ્વૈધીકૃતા ભાતિલલાટદેશે। કર્ણૌ ચ ચિત્રૈરિવ ચક્રવાકૈઃ સમાવૃતૌ તસ્ય સુરૂપવદ્ભિઃ
એના જટા સારી રીતે ગૂંથેલી અને વહેંચેલી છે, જે કપાળ પર ચમકે છે. એના કાન સુંદર ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભે છે એમ શણગારેલા છે.
તથા ફલં વૃત્તમથો વિચિત્રં સમાહતં પાણિના દક્ષિણેન। તદ્ભૂમિમાસાદ્ય પુનઃપુનશ્ચ સમુત્પતત્યદ્ભુતરૂપમુચ્ચૈઃ
ગોળ અને અદ્ભુત ફળ એના જમણા હાથથી મારવામાં આવે છે, તો એ જમીન પર પડે છે અને ફરીથી ઊંચે ઉછળી જાય છે, અદ્ભુત રીતે.
તચ્ચાભિહત્વા પરિવર્તતેઽસૌ વાતેરિતો વૃક્ષ ઇવાવઘૂર્ણમ્। તં પ્રેક્ષતઃ પુત્રમિવામરાણાં પ્રીતિઃ પરા તાત રતિશ્ચ જાતા
એ ફળને માર્યા પછી એ તેને પલટાવે છે, જેમ પવનથી ઝાડ હલાય છે એમ. એને જોતા ભગવાનના પુત્રને જોવું એવું આનંદ અને આનંદથી મારું મન ભરાઈ ગયું.
સ મે સમાશ્લિષ્ય પુનઃ શરીરં જટાસુ ગૃહ્યાભ્યવનામ્ય વક્રમ્। વક્રેણ વક્રં પ્રણિધાય શબ્દં ચકાર તન્મેઽજનયત્પ્રહર્ષમ્
એ ફરીથી મને વળગી ગયો, મારી જટા પકડી અને પોતાનું વાંકું શરીર નમાવ્યું. પોતાનું વાંકું શરીર મારા પર રાખીને એણે એક અવાજ કર્યો, જેનાથી મને ખૂબ આનંદ થયો.
ન ચાપિ પાદ્યં બહુમન્યતેઽસૌ ફલાનિ ચેમાનિ મયા હૃતાનિ। એવંવ્રતોસ્મીતિ ચ મામવોચ- ત્ફલાનિ ચાન્યાનિ નવાન્યદાન્મે
એ પાદ્યનું પાણી કે મેં લાવેલા ફળોનું મૂલ્ય નથી માનતો. એણે કહ્યું, 'આ મારું વ્રત છે,' અને મને બીજા તાજા ફળ આપ્યા.
મયોપયુક્તાનિ ફલાનિ યાનિ નેમાનિ તુલ્યાનિ રસેન તેષામ્। ન ચાપિ તેષાં ત્વગિયં યથૈષાં સારાણિ નૈષામિવ સન્તિ તેષામ્
મારે ખાધેલા ફળોનો સ્વાદ આ ફળો જેટલો નથી. એના છાલ પણ આવી નથી અને એમાં જે સાર છે, એ પણ એમાં નથી.
તોયાનિ ચૈવાતિરસાનિ મહ્યં પ્રાદાત્મ વૈ પાતુમુદારરૂપઃ। પીત્વૈવ યાન્યભ્યધિકઃ પ્રહર્ષો મમાભવદ્ભૂશ્ચલિતેવ ચાસીત્
એણે મને પીવા માટે ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ પાણી આપ્યું, ઢગલાબંધ. એ પાણી પીધા પછી મને વધુ આનંદ થયો અને મારું શરીર હલતું લાગ્યું.
ઇમાનિ ચિત્રાણિ ચ ગન્ધવન્તિ માલ્યાનિ તસ્યોદ્ગ્રથિતાનિ પટ્ટૈઃ। યાનિ પ્રકીર્યેહ ગતઃ સ્વમેવ સ આશ્રમં તપસા દ્યોતમાનઃ
આ સુગંધવાળી અને અદ્ભુત માળાઓ, જે કપડાંથી ગૂંથેલી છે, એ અહીં ફેલાવીને એ પોતાનું તપથી તેજસ્વી આશ્રમ તરફ ગયો.
ગતેન તેનાસ્મિકૃતો વિચેતા ગાત્રં ચ મે સંપરિદહ્યતીવ। ઇચ્છામિ તસ્યાન્તિકમાશુ ગન્તું તં ચેહ નિત્યં પરિવર્તમાનમ્
એના જતાં હું ગૂંચવાઈ ગઈ અને મારું શરીર જાણે સળગતું હોય એમ લાગ્યું. હું તરત જ એની પાસે જવા માંગું છું, જે અહીં હંમેશાં ફરતો રહે છે.
ગચ્છામિ તસ્યાન્તિકમેવ તાત કા નામ સા બ્રહ્મચર્યા ચ તસ્ય। ઇચ્છામ્યહં ચરિતું તેન સાર્ધં યથા તપઃ સ ચરત્યાર્યધર્મા
હું એની પાસે જશ, પ્રિય. એનું બ્રહ્મચર્ય વ્રત શું છે? હું પણ એના સાથે એ વ્રતનું પાલન કરવું છું, જેમ એ આર્ય ધર્મથી તપ કરે છે.
ચર્તું તથેચ્છા હૃદયે મમાસ્તિ દુનોતિ ચિત્તં યદિ તં ન પશ્યે
મારા હૃદયમાં પણ એ જ રીતે વર્તવાનો ઇચ્છા છે, અને જો હું એને ના જોઈ શકું તો મન વ્યાકુળ થાય છે.
રક્ષાંસિ ચૈતાનિ ચરન્તિ પુત્ર રૂપેણ તેનાદ્ભુતદર્શનેન। અતુલ્યવીર્યાણ્યભિરૂપવન્તિ વિઘ્રં સદા તપસશ્ચિન્તયન્તિ
પુત્ર, આ રાક્ષસો અહિં ફરતા રહે છે, અદ્ભુત રૂપ ધરાવે છે. એમાં અપ્રતિમ બળ અને સુંદરતા છે, અને એ હંમેશાં તપસ્યાનો વિચાર કરે છે.
સુરૂપરૂપાણિ ચ તાનિ તાત પ્રલોભયન્તે વિવિધૈરુપાયૈઃ। સુખાચ્ચ લોકાચ્ચ નિપાતયન્તિ તાન્યુગ્રરૂપાણિ મુનીન્વનેષુ
પ્રિય, એ સુંદર રૂપાવતી જતો અનેક રીતે લલચાવે છે. એ જંગલમાં રહેલા ઋષિઓને સુખ અને લોકમાંથી નીચે પાડી દે છે, કારણ કે એ ભયાનક રૂપ ધરાવે છે.
ન તાનિ સેવેત મુનિર્યતાત્મા સતાં લોકાન્પ્રાર્થયાનઃ કથંચિત્। કૃત્વા વિઘ્રનં તાપસાનાં રમન્તે પાપાચારાસ્તાપસસ્તાન્ન પશ્યેત્
જેણે પોતાને સંયમમાં રાખ્યો છે એવો મુનિ કદી પણ એવા લોકોની સંગત ન કરે, જે સારા લોકોએ મેળવવાના લોકોની ઈચ્છા રાખે છે, પણ દુષ્ટ વર્તનવાળા તપસ્વીઓને ભ્રષ્ટ કરીને ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહે છે. સાચો તપસ્વી તો એવા પાપી લોકો તરફ જોવું પણ ન જોઈએ.
અસજ્જનેનાચરિતાનિ પુત્ર પાનાન્યપેયાનિ મધૂનિ તાનિ। માલ્યાનિ ચૈતાનિ ન વૈ મુનીનાં સ્મૃતાનિ ચિત્રોજ્જ્વલગન્ધવન્તિ
પુત્ર, દુષ્ટ લોકો જે કરે છે — દારૂ પીવું, મદિરા પીવું, ચમકદાર અને સુગંધિત ફૂલોની વણાવટ પહેરવી — એ બધું મુનિઓ માટે યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી.
રક્ષાંસિ તાનીતિ નિવાર્ય પુત્રં વિભાણ્ડકસ્તાં મૃગયાંબભૂવ। નાસાદયામાસ યદા ત્ર્યહેણ તદા સ પર્યાવવૃતે શ્રમાય
પછી વિભાંડકએ પોતાના પુત્રને કહ્યું કે, 'આ બધું તને માટે હાનિકારક છે,' અને પછી તે શિકાર માટે ગયો. ત્રણ દિવસ સુધી કંઈ મળ્યું નહીં, ત્યારે થાકી ને પાછો ફર્યો.
યદા પુન કાશ્યપો વૈ જગામ ફલાન્યાહર્તું વિધિનાશ્રમેઽસૌ। તદા પુનર્લોભયિતું જગામ સા વેશાયોષા મુનિમૃશ્યશૃહ્ગમ્
પછી જ્યારે કાશ્યપ ફરીથી આશ્રમમાં ફળ લેવા ગયો, ત્યારે એ વેશ્યા ફરીથી ઋશ્યશૃંગ મુનિને લલચાવવા આવી.
દૃષ્ટ્વૈવ તામૃશ્યશૃઙ્ગઃ પ્રહૃષ્ટઃ સંભ્રાન્તરૂપોઽભ્યપતત્તદાનીમ્। પ્રોવાચ ચૈનાં ભવતઃ શ્રમાય ગચ્છાવ યાવન્ન પિતા મમૈતિ
ઋશ્યશૃંગે તેને જોયા સાથે આનંદ અનુભવ્યો અને થોડી ગભરાટ સાથે તેની પાસે ગયો. તેણે કહ્યું, 'ચાલો, હું તને આરામ આપું, પપ્પા પાછા આવે એ પહેલાં જ.'
તતો રાજન્કાશ્યપસ્યૈકપુત્રં પ્રવેશ્ય વેગેન વિમુચ્ય નાવમ્। પ્રલોભયન્ત્યો વિવિધૈરુપાયૈ- રાજગ્મુરઙ્ગાધિપતેઃ સમીપમ્
પછી, રાજા, કાશ્યપના એકમાત્ર પુત્રને નાવમાં બેસાડી, ઝડપથી નાવ છોડીને, એ સ્ત્રીઓએ અનેક રીતે લલચાવીને તેને અંગરાજ પાસે લઈ ગઈ.
સંસ્થાપ્યતામાશ્રમદર્શને તુ સંતારિતાં નાવમથાતિશુભ્રામ્। તીરાદુપાદાય તથૈવ ચક્રે રાજાશ્રમં નામ વનં વિચિત્રમ્
આશ્રમ બતાવ્યા પછી, તેજસ્વી અને સુંદર નાવને કિનારે લાવી, ત્યાંથી તેને લઈ જઈને રાજાએ એક સુંદર વન બનાવ્યું, જેને આશ્રમ વન નામ આપ્યું.
અન્તઃપુરે તં તુ નિવેશ્ય રાજા વિભાણ્ડકસ્યાત્મજમેકપુત્રમ્। દદર્શ મેઘૈઃ સહસા પ્રવૃષ્ટ- માપૂર્યણાણં ચ જગજ્જલેન
પછી રાજાએ વિભાંડકના એકમાત્ર પુત્રને મહેલના અંદરના ભાગમાં રાખ્યો અને અચાનક મેઘોથી વરસાદ વરસતો જોઈ આખી ધરતીને પાણીથી ભરાઈ જતી જોઈ.
સ રોમપાદ પરિપૂર્ણકામઃ સુતાં દદાવૃશ્યશૃઙ્ગાય શાન્તામ્। ક્રોધપ્રતીકારકરં ચ ચક્રે ગોભિશ્ચ માર્ગેષ્વભિકર્ષણં ચ
રોમપાદ રાજાએ પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થતાં પોતાની પુત્રી શાંતા ઋશ્યશૃંગને આપી અને ગુસ્સો શાંત કરવા માટે રસ્તા પર ગાયોને ફેરવાવવાનો ઉપાય કર્યો.
વિભાણ્ડકસ્યાવ્રજતઃ સ રાજા પશૂન્પ્રભૂતાન્પશુપાંશ્ચ વીરાન્। સમાદિશત્પુત્રગૃદ્ધી મહર્ષિ- ર્વિભાણ્ડકઃ પરિપૃચ્છેદ્યદા વઃ
જ્યારે વિભાંડક પુત્રની ઈચ્છાથી આવી રહ્યો હતો, ત્યારે રાજાએ ગોપાલકો અને તેમના મજબૂત પશુઓને કહ્યું: 'મહર્ષિ વિભાંડક પુત્ર માટે કંઈ પૂછે તો—'