સા કન્દુકેનારમતાસ્ય મૂલે વિભજ્યમાના ફલિતા લતેવ। ગાત્રૈશ્ચ ગાત્રાણિ નિષેવમાણા સમાશ્લિષચ્ચાસકૃદૃશ્યશૃઙ્ગમ્
તેણે ઝાડની નીચે દડાની રમતમાં મજા માણી, જાણે ફૂલી ગયેલી લતા શાખાઓથી વહેંચાઈ ગઈ હોય. પછી પોતાના અંગોથી ઋષ્યશૃંગના અંગોને સ્પર્શ કરીને વારંવાર તેને વળગી ગઈ.
સર્જાનશોકાંસ્તિલકાંશ્ચ વૃક્ષા- ન્સુપુષ્પિતાનવનામ્યાવભજ્ય। વિલજ્જમાનેવ મદાભિભૂતા પ્રોભયામાસ સુતં મહર્ષેઃ
તેણે સરજ, અશોક અને તિલક જેવા સુગંધિત અને ફૂલી ગયેલા વૃક્ષોની ડાળીઓ વાળી અને તોડી, અને ઇચ્છાથી ભરપૂર હોવા છતાં લજ્જા દર્શાવતી, મહર્ષિના પુત્રને લલચાવતી રહી.
અથર્શ્યશૃઙ્ગં વિકૃતંસમીક્ષ્ય પુનઃ પુનઃ પીઞ્ય ચ કાયમસ્ય। અવેક્ષ્યમાણા શનકૈર્જગામ કૃત્વાઽગ્નિહોત્રસ્ય તદાઽપદેશમ્
પછી જ્યારે ઋષ્યશૃંગ મૂંઝાઈ ગયો હતો, ત્યારે તેણે વારંવાર તેના શરીરને સ્પર્શ કર્યો અને ધીમે ધીમે તેની તરફ જોઈને, અગ્નિહોત્રની રીત સમજાવીને ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
તસ્યાં ગતાયાં મદનેન મત્તો વિચેતનશ્ચાભવદૃશ્યશૃઙ્ગઃ। તામેવ ભાવેન ગતેન શૂન્યે વિનિઃશ્વસન્નાર્તરૂપો બભૂવ
તેણી ચાલ્યા ગયા પછી, ઋષ્યશૃંગ કામથી મત્ત થઈ ગયો અને પોતાનું ભાન ગુમાવી બેઠો. તેની ગેરહાજરીમાં તે ઊંડા ઉચ્છ્વાસો લેતો અને દુઃખી દેખાતો હતો.
તતો મુહૂર્તાદ્ધરિપિઙ્ગલાક્ષઃ પ્રવેષ્ટિતો રોમભિરાનખાગ્રાત્। સ્વાધ્યાયવાન્વૃત્તસમાધિયુક્તો વિભાણ્ડકઃ કાશ્યપઃ પ્રાદુરાસીત્
થોડા સમય પછી, કાંસ્યવર્ણ આંખો અને માથાથી પગ સુધી વાળ ઊભા થયેલા, સ્વાધ્યાય અને નિયમમાં તલિન એવા વિભાંડક કશ્યપ ત્યાં પ્રગટ થયા.
સોઽપશ્યદાસીનમુપેત્ય પુત્રં ધ્યાયન્તમેકં વિપરીતચિત્તમ્। વિનિઃશ્વસન્તં મુહુરૂર્ધ્વદૃષ્ટિં વિભાણ્કઃ પુત્રમુવાચ દીનમ્
તેણે પોતાના પુત્રને એકલા બેઠેલા, વિચારમાં ગુમ અને મનથી ઉલટા, વારંવાર ઉચ્છ્વાસ લેતા અને ઉપર જોઈ રહેલા જોયા. વિભાંડકે પોતાના દુઃખી પુત્રને પૂછ્યું.
ન કલ્પિતાઃ સમિધઃ કિંનુ તાત કચ્ચિદ્ધુતં ચાગ્નિહોઽત્રં ત્વયાઽદ્ય। `ન સંસૃષ્ટં ક્રિયતે દ્વારભાગે સુવૃક્ષાણા ખણ્ડને કઃ પ્રવૃત્તઃ
પુત્ર, આજે તું સમિદ્ધો તૈયાર કરી નથી? શું તું અગ્નિહોત્ર કરી છે? દ્વાર પાસે સફાઈ કેમ નથી? અને આ સુંદર વૃક્ષોને કોણ તોડી રહ્યું છે?
સુનિર્ણિક્તં સ્રુક્સ્રુવં હોમધેનુઃ કચ્ચિત્સવત્સાદ્યકૃતા ત્વયા ચ। `કોપ્યાગતઃ શુશ્રૂષણાયેહ પુત્ર કુતશ્ચિત્રં માલ્યમિદં પ્રવૃદ્ધમ્
હોમ માટેના ચમચા અને વાસણો સારી રીતે ધોઈ છે ને? ગાય અને તેનું વાછરડું પણ સાચવ્યું છે ને? પુત્ર, અહીં કોઈ સેવા માટે આવ્યો હતો? અને આ સુંદર માળા ક્યાંથી આવી?
ન વૈ યથાપૂર્વમિવાસિ પુત્ર ચિન્તાપરશ્ચાસિ વિચેતનશ્ચ। દીનોતિમાત્રં કિમિવાદ્ય ખિન્નઃ પૃચ્છામિ ત્વાં ક ઇહાદ્યાગતોઽભૂત્
પુત્ર, તું પહેલાં જેવો હતો એવો હવે નથી; તું ચિંતામાં ડૂબેલો અને ભાન ગુમાવેલો લાગે છે. આજે તું એટલો દુઃખી અને ઉદાસ કેમ છે? મને કહું, આજે અહીં કોણ આવ્યું હતું?
ઇહાગતો જટિલો બ્રહ્મચારી ન વૈ હ્રસ્વો નાતિદીર્ઘો મનસ્વી। સુવર્ણવર્ણઃ કમલાયતાક્ષઃ સુતઃ સુરાણામવિ શોભમાનઃ
અહીં એક જટાધારી બ્રહ્મચારી આવ્યો હતો—ન તો બહુ નાનો, ન બહુ ઊંચો, મનથી મજબૂત, સુવર્ણવર્ણનો, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, દેવપુત્ર જેવો તેજસ્વી.
સમૃદ્ધરૂપઃ સવિતેવ દીપ્તઃ સુશ્લક્ષ્ણવાક્કૃષ્ણતારશ્ચકોરાત્। નીલાઃ પ્રસન્નાશ્ચ જટાઃ સુગન્ધા હિરણ્યરજ્જુગ્રથિતાઃ સુદીર્ઘાઃ
તે સુંદર અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે, તેની વાણી મૃદુ છે, આંખોની પુપિલા ચકોર જેવી કાળી છે. તેની જટાઓ નીલી, સુગંધિત, બહુ લાંબી અને સોનાની દોરીથી બંધાયેલી છે.
આધારભૂતઃ પુનરસ્ય કણ્ઠે વિભ્રાજતે વિદ્યુદિવાન્તરિક્ષે। દ્વૌ ચાસ્ પિણ્ડાવધરેણ કણ્ઠા- દજાતરોમૌ સુમનોહરૌ ચ
તેના ગળામાં વીજળી જેવી તેજસ્વી વસ્તુ ઝળહળી રહી છે, જાણે દિવસના આકાશમાં વીજળી ચમકે. ગળાની નીચે બે ગોળ, વાળ વગર અને ખૂબ આકર્ષક ગાંઠો દેખાય છે.
વિલગ્નમધ્યશ્ચ સ નાભિદેશે કટિશ્ચ તસ્યાતિકૃતપ્રમાણા। તથાઽસ્ ચીરાન્તરતઃ પ્રભાતિ હિરણ્મયી મેખલા મે યથેયમ્
તેના નાભિ પાસે કમર બહુ પાતળી છે અને કટિ બહુ પહોળી છે. એના વસ્ત્રની નીચે સોનાની કમરપટ્ટી ઝગમગે છે, બરાબર મારી જેમ.
અન્યચ્ચ તસ્યાદ્ભુતદર્શનીયં વિકૂજિતં પાદયોઃ સંપ્રભાતિ। પાણ્યોશ્ચ તદ્વત્સ્વનવન્નિબદ્ધૌ કલાપકાવક્ષમાલા યથેયમ્
અને, એના પગમાંથી અદ્ભુત મીઠો અવાજ આવે છે. એના હાથમાં પણ તાજા ફૂલોની વણેલી માળા અને મણકાની માળા ઝળહળે છે, મારી જેમ.
વિચેષ્ટમાનસ્ય ચ તસ્ય તાનિ કૂજન્તિ હંસાઃ સરસીવ મત્તાઃ। ચીરાણિ તસ્યાદ્ભુતદર્શનાનિ નેમાનિ તદ્વન્મમ રૂપવન્તિ
જ્યારે એ ચાલે છે ત્યારે એ અવાજો તળાવમાં મસ્ત હંસો ગુંજે એમ લાગે છે. એના વસ્ત્રો અદ્ભુત સુંદર છે, અને આ પણ મારી જેમ જ રૂપાળાં છે.
વક્રં ચ તસ્યાદ્ભુતદર્સનીયં પ્રવ્યાહૃતં હ્લાદયતીવ ચેતઃ। પિંસ્કોકિલસ્યેવ ચ તસ્ય વાણિ તાં શૃણ્વતો મે વ્યથિતોઽન્તરાત્મા
એની વાણી વાંકડી અને અદ્ભુત લાગે છે, અને એ બોલે ત્યારે મન આનંદથી ભરાઈ જાય છે. એનો અવાજ કોયલ જેવો મીઠો છે. એ સાંભળીને મારું અંતર મન ઉથલપાથલ થાય છે.
યથા વનં માધવમાસિમધ્યે સમીરીતં શ્વસનેનેવ ભાતિ। તથા સ ભાત્યુત્તમપુણ્યગન્ધી નિષેવ્યમાણઃ પવનેન તાત
જેમ વસંતમાં માધવ વન પવનથી હલચલ થાય અને તેજસ્વી લાગે છે, એમ એ પણ ઉત્તમ સુગંધથી મહેકે છે અને પવનથી પ્રસન્ન થાય છે, પ્રિય.
સુસંવતાશ્ચાપિ જટા વિભક્તા દ્વૈધીકૃતા ભાતિલલાટદેશે। કર્ણૌ ચ ચિત્રૈરિવ ચક્રવાકૈઃ સમાવૃતૌ તસ્ય સુરૂપવદ્ભિઃ
એના જટા સારી રીતે ગૂંથેલી અને વહેંચેલી છે, જે કપાળ પર ચમકે છે. એના કાન સુંદર ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભે છે એમ શણગારેલા છે.
તથા ફલં વૃત્તમથો વિચિત્રં સમાહતં પાણિના દક્ષિણેન। તદ્ભૂમિમાસાદ્ય પુનઃપુનશ્ચ સમુત્પતત્યદ્ભુતરૂપમુચ્ચૈઃ
ગોળ અને અદ્ભુત ફળ એના જમણા હાથથી મારવામાં આવે છે, તો એ જમીન પર પડે છે અને ફરીથી ઊંચે ઉછળી જાય છે, અદ્ભુત રીતે.
તચ્ચાભિહત્વા પરિવર્તતેઽસૌ વાતેરિતો વૃક્ષ ઇવાવઘૂર્ણમ્। તં પ્રેક્ષતઃ પુત્રમિવામરાણાં પ્રીતિઃ પરા તાત રતિશ્ચ જાતા
એ ફળને માર્યા પછી એ તેને પલટાવે છે, જેમ પવનથી ઝાડ હલાય છે એમ. એને જોતા ભગવાનના પુત્રને જોવું એવું આનંદ અને આનંદથી મારું મન ભરાઈ ગયું.
સ મે સમાશ્લિષ્ય પુનઃ શરીરં જટાસુ ગૃહ્યાભ્યવનામ્ય વક્રમ્। વક્રેણ વક્રં પ્રણિધાય શબ્દં ચકાર તન્મેઽજનયત્પ્રહર્ષમ્
એ ફરીથી મને વળગી ગયો, મારી જટા પકડી અને પોતાનું વાંકું શરીર નમાવ્યું. પોતાનું વાંકું શરીર મારા પર રાખીને એણે એક અવાજ કર્યો, જેનાથી મને ખૂબ આનંદ થયો.
ન ચાપિ પાદ્યં બહુમન્યતેઽસૌ ફલાનિ ચેમાનિ મયા હૃતાનિ। એવંવ્રતોસ્મીતિ ચ મામવોચ- ત્ફલાનિ ચાન્યાનિ નવાન્યદાન્મે
એ પાદ્યનું પાણી કે મેં લાવેલા ફળોનું મૂલ્ય નથી માનતો. એણે કહ્યું, 'આ મારું વ્રત છે,' અને મને બીજા તાજા ફળ આપ્યા.
મયોપયુક્તાનિ ફલાનિ યાનિ નેમાનિ તુલ્યાનિ રસેન તેષામ્। ન ચાપિ તેષાં ત્વગિયં યથૈષાં સારાણિ નૈષામિવ સન્તિ તેષામ્
મારે ખાધેલા ફળોનો સ્વાદ આ ફળો જેટલો નથી. એના છાલ પણ આવી નથી અને એમાં જે સાર છે, એ પણ એમાં નથી.
તોયાનિ ચૈવાતિરસાનિ મહ્યં પ્રાદાત્મ વૈ પાતુમુદારરૂપઃ। પીત્વૈવ યાન્યભ્યધિકઃ પ્રહર્ષો મમાભવદ્ભૂશ્ચલિતેવ ચાસીત્
એણે મને પીવા માટે ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ પાણી આપ્યું, ઢગલાબંધ. એ પાણી પીધા પછી મને વધુ આનંદ થયો અને મારું શરીર હલતું લાગ્યું.
ઇમાનિ ચિત્રાણિ ચ ગન્ધવન્તિ માલ્યાનિ તસ્યોદ્ગ્રથિતાનિ પટ્ટૈઃ। યાનિ પ્રકીર્યેહ ગતઃ સ્વમેવ સ આશ્રમં તપસા દ્યોતમાનઃ
આ સુગંધવાળી અને અદ્ભુત માળાઓ, જે કપડાંથી ગૂંથેલી છે, એ અહીં ફેલાવીને એ પોતાનું તપથી તેજસ્વી આશ્રમ તરફ ગયો.
ગતેન તેનાસ્મિકૃતો વિચેતા ગાત્રં ચ મે સંપરિદહ્યતીવ। ઇચ્છામિ તસ્યાન્તિકમાશુ ગન્તું તં ચેહ નિત્યં પરિવર્તમાનમ્
એના જતાં હું ગૂંચવાઈ ગઈ અને મારું શરીર જાણે સળગતું હોય એમ લાગ્યું. હું તરત જ એની પાસે જવા માંગું છું, જે અહીં હંમેશાં ફરતો રહે છે.
ગચ્છામિ તસ્યાન્તિકમેવ તાત કા નામ સા બ્રહ્મચર્યા ચ તસ્ય। ઇચ્છામ્યહં ચરિતું તેન સાર્ધં યથા તપઃ સ ચરત્યાર્યધર્મા
હું એની પાસે જશ, પ્રિય. એનું બ્રહ્મચર્ય વ્રત શું છે? હું પણ એના સાથે એ વ્રતનું પાલન કરવું છું, જેમ એ આર્ય ધર્મથી તપ કરે છે.
ચર્તું તથેચ્છા હૃદયે મમાસ્તિ દુનોતિ ચિત્તં યદિ તં ન પશ્યે
મારા હૃદયમાં પણ એ જ રીતે વર્તવાનો ઇચ્છા છે, અને જો હું એને ના જોઈ શકું તો મન વ્યાકુળ થાય છે.
રક્ષાંસિ ચૈતાનિ ચરન્તિ પુત્ર રૂપેણ તેનાદ્ભુતદર્શનેન। અતુલ્યવીર્યાણ્યભિરૂપવન્તિ વિઘ્રં સદા તપસશ્ચિન્તયન્તિ
પુત્ર, આ રાક્ષસો અહિં ફરતા રહે છે, અદ્ભુત રૂપ ધરાવે છે. એમાં અપ્રતિમ બળ અને સુંદરતા છે, અને એ હંમેશાં તપસ્યાનો વિચાર કરે છે.
સુરૂપરૂપાણિ ચ તાનિ તાત પ્રલોભયન્તે વિવિધૈરુપાયૈઃ। સુખાચ્ચ લોકાચ્ચ નિપાતયન્તિ તાન્યુગ્રરૂપાણિ મુનીન્વનેષુ
પ્રિય, એ સુંદર રૂપાવતી જતો અનેક રીતે લલચાવે છે. એ જંગલમાં રહેલા ઋષિઓને સુખ અને લોકમાંથી નીચે પાડી દે છે, કારણ કે એ ભયાનક રૂપ ધરાવે છે.