સા તત્ર ગત્વા કુશલા તપોનિત્યસ્ય સંનિધૌ। આશ્રમં તં સમાસાદ્ય દદર્શ તમૃષેઃ સુતમ્
એ કુશળ સ્ત્રી ત્યાં પહોંચી, સતત તપમાં લીન ઋષિના આશ્રમમાં પહોંચી અને ઋષ્યશૃઙ્ગના પુત્રને જોયો.
કચ્ચિન્મુને કુશલં તાપસાનાં કચ્ચિચ્ચ વો મૂલફલં પ્રભૂતમ્। કચ્ચિદ્ભવાન્રમતે ચાશ્રેઽસ્મિં- સ્ત્વાં વૈ દ્રષ્ટું સાંપ્રતમાગતાસ્મિ
મુનિ, આશ્રમના બધાં તપસ્વીઓ સુખી છે ને? તમને પૂરતું મૂળ અને ફળ મળે છે ને? આ આશ્રમમાં તમને આનંદ છે ને? હું તમને જોવા આવી છું.
કચ્ચિત્તપો વર્ધતે તાપસાનાં પિતા ચ તે કચ્ચિદહીનતેજાઃ। કચ્ચિત્ત્વયા પ્રીયતેચૈવ વિપ્ર કચ્ચિત્સ્વાધ્યાયઃ ક્રિયતે ચર્શ્યશૃઙ્ગઃ
તપસ્વીઓનું તપ વધે છે ને? તમારા પિતા હજી પણ તેજસ્વી છે ને? બ્રાહ્મણ, તેઓ તમારી પર ખુશ છે ને? ઋષ્યશૃઙ્ગ, તમે નિયમિત પઠન અને સાધના કરો છો ને?
ઋદ્ધ્યા ભવાઞ્જ્યોતિરિવ પ્રકાશતે મન્યે ચાહં ત્વામભિવાદનીયમ્। પાદ્યં વૈ તે સંપ્રદાસ્યામિ કામા- દ્યથાધર્મં ફલમૂલાનિ ચૈવ
તમારી કાંતિથી તમે સમૃદ્ધિથી ઝગમગો છો, મને લાગે છે તમે વંદનીય છો. હું તમને પાદ્ય આપું છું અને ધર્મ પ્રમાણે મૂળ અને ફળ પણ આપું છું.
કૌશ્યાં બૃસ્યામાસ્સ્વ યથોપજોષં કૃષ્ણાજિનેનાવૃતાયાં સુખાય। ક્વ ચાશ્રમસ્તવ કિં નામ ચેદં વ્રતંબ્રહ્મંશ્ચરસિ હિ દેવવત્ત્વમ્
આ ઘાસની ચટાઈ પર તમે મનગમતું આરામ કરો, અને આ કૃષ્ણમૃગચર્મથી ઓઢાઈને સુખ મેળવો. તમારો આશ્રમ ક્યાં છે અને તેનું નામ શું છે? બ્રાહ્મણ, તમે અહીં કયું વ્રત પાળો છો? તમે તો દેવ જેવું જીવન જીવો છો.
મમાશ્રમઃ કાશ્યપપુત્ર રમ્ય- સ્ત્રિયોજનં શૈલમિમં પરેણ। તત્રસ્વધર્મોઽનભિવાદનં નો ન ચોદકં પાદ્યમુપસ્પૃશામઃ
મારો આશ્રમ, કશ્યપપુત્ર, ખૂબ જ મનોહર છે અને આ પર્વતથી ત્રણ યોજન દૂર છે. ત્યાં અમારી રીત પ્રમાણે ન તો અભિવાદન કરીએ છીએ, ન જ પાણીથી પાદ્ય કે આચમન માટે આપીએ છીએ.
ભવતા નાભિવાદ્યોઽહમભિવાદ્યો ભવાન્મયા। વ્રતમેતાદૃશં બ્રહ્મન્પરિષ્વજ્યો ભવાન્મયા
બ્રાહ્મણ, હું તમારો અભિવાદન કરતો નથી અને તમે પણ મારો અભિવાદન ન કરો, એ જ અમારું વ્રત છે. તેના બદલે હું તમને હળવે હળવે વળગી જઈશ.
ફલાનિ પક્વાનિ દદાનિ તેઽહં ભલ્લાતકાન્યામલકાનિ ચૈવ। કરૂષકાનીઙ્ગુદધન્વનાનિ પ્રિયાલાનાં કાઙ્ક્ષિતં વૈ કુરુષ્વ
હું તમને પક્વ ફળો આપું છું—ભલ્લાતક, આમળા, કરૂષક, ઈંગુદ અને ધન્વનના ફળો. આ પ્રિયાળના ફળોમાંથી જે તમને ગમે તે લઈ લો.
સા તાનિ સર્વાણિ વિસર્જયિત્વા ભક્ષ્યાણ્યનર્હાણિ દદૌ તતોઽસ્મૈ। તાન્યૃશ્યશૃઙ્ગાય મહારસાનિ ભૃશં સુરૂપાણિ ચ મોદકાનિ
તેણે ખાવા માટે અયોગ્ય એવા બધા ફળો અલગ કરી દીધા અને પછી ઋષ્યશૃંગને ઉત્તમ, રસાળ અને સુંદર મીઠાઈઓ આપી.
દદૌ ચ માલ્યાનિ સુગન્ધવન્તિ ચિત્રાણિ વાસાંસિ ચ ભાનુમન્તિ। પેયાનિ ચાગ્ર્યાણિ તતો મુમોદ ચિક્રીડ ચૈવ પ્રજહાસ ચૈવ
તેણે સુગંધિત માળા, રંગબેરંગી અને તેજસ્વી વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ પીણાં પણ આપ્યાં. પછી તે આનંદથી હસી, રમતી અને આનંદિત થઈ.
સા કન્દુકેનારમતાસ્ય મૂલે વિભજ્યમાના ફલિતા લતેવ। ગાત્રૈશ્ચ ગાત્રાણિ નિષેવમાણા સમાશ્લિષચ્ચાસકૃદૃશ્યશૃઙ્ગમ્
તેણે ઝાડની નીચે દડાની રમતમાં મજા માણી, જાણે ફૂલી ગયેલી લતા શાખાઓથી વહેંચાઈ ગઈ હોય. પછી પોતાના અંગોથી ઋષ્યશૃંગના અંગોને સ્પર્શ કરીને વારંવાર તેને વળગી ગઈ.
સર્જાનશોકાંસ્તિલકાંશ્ચ વૃક્ષા- ન્સુપુષ્પિતાનવનામ્યાવભજ્ય। વિલજ્જમાનેવ મદાભિભૂતા પ્રોભયામાસ સુતં મહર્ષેઃ
તેણે સરજ, અશોક અને તિલક જેવા સુગંધિત અને ફૂલી ગયેલા વૃક્ષોની ડાળીઓ વાળી અને તોડી, અને ઇચ્છાથી ભરપૂર હોવા છતાં લજ્જા દર્શાવતી, મહર્ષિના પુત્રને લલચાવતી રહી.
અથર્શ્યશૃઙ્ગં વિકૃતંસમીક્ષ્ય પુનઃ પુનઃ પીઞ્ય ચ કાયમસ્ય। અવેક્ષ્યમાણા શનકૈર્જગામ કૃત્વાઽગ્નિહોત્રસ્ય તદાઽપદેશમ્
પછી જ્યારે ઋષ્યશૃંગ મૂંઝાઈ ગયો હતો, ત્યારે તેણે વારંવાર તેના શરીરને સ્પર્શ કર્યો અને ધીમે ધીમે તેની તરફ જોઈને, અગ્નિહોત્રની રીત સમજાવીને ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
તસ્યાં ગતાયાં મદનેન મત્તો વિચેતનશ્ચાભવદૃશ્યશૃઙ્ગઃ। તામેવ ભાવેન ગતેન શૂન્યે વિનિઃશ્વસન્નાર્તરૂપો બભૂવ
તેણી ચાલ્યા ગયા પછી, ઋષ્યશૃંગ કામથી મત્ત થઈ ગયો અને પોતાનું ભાન ગુમાવી બેઠો. તેની ગેરહાજરીમાં તે ઊંડા ઉચ્છ્વાસો લેતો અને દુઃખી દેખાતો હતો.
તતો મુહૂર્તાદ્ધરિપિઙ્ગલાક્ષઃ પ્રવેષ્ટિતો રોમભિરાનખાગ્રાત્। સ્વાધ્યાયવાન્વૃત્તસમાધિયુક્તો વિભાણ્ડકઃ કાશ્યપઃ પ્રાદુરાસીત્
થોડા સમય પછી, કાંસ્યવર્ણ આંખો અને માથાથી પગ સુધી વાળ ઊભા થયેલા, સ્વાધ્યાય અને નિયમમાં તલિન એવા વિભાંડક કશ્યપ ત્યાં પ્રગટ થયા.
સોઽપશ્યદાસીનમુપેત્ય પુત્રં ધ્યાયન્તમેકં વિપરીતચિત્તમ્। વિનિઃશ્વસન્તં મુહુરૂર્ધ્વદૃષ્ટિં વિભાણ્કઃ પુત્રમુવાચ દીનમ્
તેણે પોતાના પુત્રને એકલા બેઠેલા, વિચારમાં ગુમ અને મનથી ઉલટા, વારંવાર ઉચ્છ્વાસ લેતા અને ઉપર જોઈ રહેલા જોયા. વિભાંડકે પોતાના દુઃખી પુત્રને પૂછ્યું.
ન કલ્પિતાઃ સમિધઃ કિંનુ તાત કચ્ચિદ્ધુતં ચાગ્નિહોઽત્રં ત્વયાઽદ્ય। `ન સંસૃષ્ટં ક્રિયતે દ્વારભાગે સુવૃક્ષાણા ખણ્ડને કઃ પ્રવૃત્તઃ
પુત્ર, આજે તું સમિદ્ધો તૈયાર કરી નથી? શું તું અગ્નિહોત્ર કરી છે? દ્વાર પાસે સફાઈ કેમ નથી? અને આ સુંદર વૃક્ષોને કોણ તોડી રહ્યું છે?
સુનિર્ણિક્તં સ્રુક્સ્રુવં હોમધેનુઃ કચ્ચિત્સવત્સાદ્યકૃતા ત્વયા ચ। `કોપ્યાગતઃ શુશ્રૂષણાયેહ પુત્ર કુતશ્ચિત્રં માલ્યમિદં પ્રવૃદ્ધમ્
હોમ માટેના ચમચા અને વાસણો સારી રીતે ધોઈ છે ને? ગાય અને તેનું વાછરડું પણ સાચવ્યું છે ને? પુત્ર, અહીં કોઈ સેવા માટે આવ્યો હતો? અને આ સુંદર માળા ક્યાંથી આવી?
ન વૈ યથાપૂર્વમિવાસિ પુત્ર ચિન્તાપરશ્ચાસિ વિચેતનશ્ચ। દીનોતિમાત્રં કિમિવાદ્ય ખિન્નઃ પૃચ્છામિ ત્વાં ક ઇહાદ્યાગતોઽભૂત્
પુત્ર, તું પહેલાં જેવો હતો એવો હવે નથી; તું ચિંતામાં ડૂબેલો અને ભાન ગુમાવેલો લાગે છે. આજે તું એટલો દુઃખી અને ઉદાસ કેમ છે? મને કહું, આજે અહીં કોણ આવ્યું હતું?
ઇહાગતો જટિલો બ્રહ્મચારી ન વૈ હ્રસ્વો નાતિદીર્ઘો મનસ્વી। સુવર્ણવર્ણઃ કમલાયતાક્ષઃ સુતઃ સુરાણામવિ શોભમાનઃ
અહીં એક જટાધારી બ્રહ્મચારી આવ્યો હતો—ન તો બહુ નાનો, ન બહુ ઊંચો, મનથી મજબૂત, સુવર્ણવર્ણનો, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, દેવપુત્ર જેવો તેજસ્વી.
સમૃદ્ધરૂપઃ સવિતેવ દીપ્તઃ સુશ્લક્ષ્ણવાક્કૃષ્ણતારશ્ચકોરાત્। નીલાઃ પ્રસન્નાશ્ચ જટાઃ સુગન્ધા હિરણ્યરજ્જુગ્રથિતાઃ સુદીર્ઘાઃ
તે સુંદર અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે, તેની વાણી મૃદુ છે, આંખોની પુપિલા ચકોર જેવી કાળી છે. તેની જટાઓ નીલી, સુગંધિત, બહુ લાંબી અને સોનાની દોરીથી બંધાયેલી છે.
આધારભૂતઃ પુનરસ્ય કણ્ઠે વિભ્રાજતે વિદ્યુદિવાન્તરિક્ષે। દ્વૌ ચાસ્ પિણ્ડાવધરેણ કણ્ઠા- દજાતરોમૌ સુમનોહરૌ ચ
તેના ગળામાં વીજળી જેવી તેજસ્વી વસ્તુ ઝળહળી રહી છે, જાણે દિવસના આકાશમાં વીજળી ચમકે. ગળાની નીચે બે ગોળ, વાળ વગર અને ખૂબ આકર્ષક ગાંઠો દેખાય છે.
વિલગ્નમધ્યશ્ચ સ નાભિદેશે કટિશ્ચ તસ્યાતિકૃતપ્રમાણા। તથાઽસ્ ચીરાન્તરતઃ પ્રભાતિ હિરણ્મયી મેખલા મે યથેયમ્
તેના નાભિ પાસે કમર બહુ પાતળી છે અને કટિ બહુ પહોળી છે. એના વસ્ત્રની નીચે સોનાની કમરપટ્ટી ઝગમગે છે, બરાબર મારી જેમ.
અન્યચ્ચ તસ્યાદ્ભુતદર્શનીયં વિકૂજિતં પાદયોઃ સંપ્રભાતિ। પાણ્યોશ્ચ તદ્વત્સ્વનવન્નિબદ્ધૌ કલાપકાવક્ષમાલા યથેયમ્
અને, એના પગમાંથી અદ્ભુત મીઠો અવાજ આવે છે. એના હાથમાં પણ તાજા ફૂલોની વણેલી માળા અને મણકાની માળા ઝળહળે છે, મારી જેમ.
વિચેષ્ટમાનસ્ય ચ તસ્ય તાનિ કૂજન્તિ હંસાઃ સરસીવ મત્તાઃ। ચીરાણિ તસ્યાદ્ભુતદર્શનાનિ નેમાનિ તદ્વન્મમ રૂપવન્તિ
જ્યારે એ ચાલે છે ત્યારે એ અવાજો તળાવમાં મસ્ત હંસો ગુંજે એમ લાગે છે. એના વસ્ત્રો અદ્ભુત સુંદર છે, અને આ પણ મારી જેમ જ રૂપાળાં છે.
વક્રં ચ તસ્યાદ્ભુતદર્સનીયં પ્રવ્યાહૃતં હ્લાદયતીવ ચેતઃ। પિંસ્કોકિલસ્યેવ ચ તસ્ય વાણિ તાં શૃણ્વતો મે વ્યથિતોઽન્તરાત્મા
એની વાણી વાંકડી અને અદ્ભુત લાગે છે, અને એ બોલે ત્યારે મન આનંદથી ભરાઈ જાય છે. એનો અવાજ કોયલ જેવો મીઠો છે. એ સાંભળીને મારું અંતર મન ઉથલપાથલ થાય છે.
યથા વનં માધવમાસિમધ્યે સમીરીતં શ્વસનેનેવ ભાતિ। તથા સ ભાત્યુત્તમપુણ્યગન્ધી નિષેવ્યમાણઃ પવનેન તાત
જેમ વસંતમાં માધવ વન પવનથી હલચલ થાય અને તેજસ્વી લાગે છે, એમ એ પણ ઉત્તમ સુગંધથી મહેકે છે અને પવનથી પ્રસન્ન થાય છે, પ્રિય.
સુસંવતાશ્ચાપિ જટા વિભક્તા દ્વૈધીકૃતા ભાતિલલાટદેશે। કર્ણૌ ચ ચિત્રૈરિવ ચક્રવાકૈઃ સમાવૃતૌ તસ્ય સુરૂપવદ્ભિઃ
એના જટા સારી રીતે ગૂંથેલી અને વહેંચેલી છે, જે કપાળ પર ચમકે છે. એના કાન સુંદર ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભે છે એમ શણગારેલા છે.
તથા ફલં વૃત્તમથો વિચિત્રં સમાહતં પાણિના દક્ષિણેન। તદ્ભૂમિમાસાદ્ય પુનઃપુનશ્ચ સમુત્પતત્યદ્ભુતરૂપમુચ્ચૈઃ
ગોળ અને અદ્ભુત ફળ એના જમણા હાથથી મારવામાં આવે છે, તો એ જમીન પર પડે છે અને ફરીથી ઊંચે ઉછળી જાય છે, અદ્ભુત રીતે.
તચ્ચાભિહત્વા પરિવર્તતેઽસૌ વાતેરિતો વૃક્ષ ઇવાવઘૂર્ણમ્। તં પ્રેક્ષતઃ પુત્રમિવામરાણાં પ્રીતિઃ પરા તાત રતિશ્ચ જાતા
એ ફળને માર્યા પછી એ તેને પલટાવે છે, જેમ પવનથી ઝાડ હલાય છે એમ. એને જોતા ભગવાનના પુત્રને જોવું એવું આનંદ અને આનંદથી મારું મન ભરાઈ ગયું.