તા રાજભયભીતાશ્ચ શાપભીતાશ્ચ યોષિતઃ। અશક્યમૂચુસ્તત્કાર્યં વિષણ્ણા ગતચેતસઃ
એ સ્ત્રીઓ રાજાના ભયથી અને શ્રાપના ડરથી ગભરાઈ ગઈ અને મનમાં દુઃખી થઈને કહ્યું કે, આ કામ અમારે માટે અશક્ય છે.
તત્ર ત્વેકા જરદ્યોષા રાજાનમિદમબ્રવીત્। પ્રયતિષ્યે મહારાજ તમાનેતું તપોધનમ્
ત્યારે એક વૃદ્ધ સ્ત્રીએ રાજાને કહ્યું: 'મહારાજ, હું એ તપસ્વીને અહીં લાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ.'
અભિપ્રેતાંસ્તુ મે કામાંસ્ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ। તતઃ શક્ષ્યામ્યાનયિતુમૃશ્યશૃઙ્ગમૃષેઃ સુતમ્
'મને જે ઈચ્છિત ઈનામ છે એ આપશો તો જ હું ઋષ્યશૃઙ્ગ ઋષિના પુત્રને અહીં લાવી શકીશ.'
તસ્યાઃ સર્વમભિપ્રેતમન્વજાનાત્સ પાર્થિવઃ। ધનં ચ પ્રદદૌ ભૂરિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
રાજાએ તેની બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કરી અને તેને ઘણું ધન તથા વિવિધ કિંમતી રત્નો આપ્યા.
તતો રૂપેણ સપન્ના વયસા ચ મહીપતે। સ્ત્રિય આદાય કાશ્ચિત્સા જગામ વનમઞ્જસા
પછી એ સ્ત્રીએ પોતાને સુંદરતા અને યુવાનીથી શોભાયમાન બનાવી, કેટલીક સ્ત્રીઓને સાથે લઈને સીધા જ વનમાં ગઈ.
સા તુ નાવ્યાશ્રમં ચક્રે રાજકાર્યાર્થસિદ્ધયે। સંદેશાચ્ચૈવ નૃપતેઃ સ્વબુદ્ધ્યા ચૈવ ભારત
એ સ્ત્રીએ રાજાના હુકમ અને પોતાની બુદ્ધિથી રાજકામ પૂરું કરવા માટે નાવમાં આશ્રમ તૈયાર કર્યો.
નાનાપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈઃ કૃત્રિમૈરુપશોભિતૈઃ। નાનાગુલ્મલતોપેતૈઃ સ્વાદુકામફલપ્રદૈઃ
એ આશ્રમ વિવિધ રંગીન ફૂલો અને ફળો ધરાવતા બનાવટના વૃક્ષો, અને મીઠાં તથા મનગમતા ફળ આપતી લતાવૃક્ષો અને ઝાડીઓથી શોભાયમાન હતો.
અતીવ રમણીયં તદતીવ ચ મનોહરમ્। ચક્રે નાવ્યાશ્રમં રમ્યમદ્ભુતોપમદેર્શનમ્
એ નાવમાં બનાવેલો આશ્રમ ખૂબ જ મનોહર અને આકર્ષક હતો, જોવામાં અદ્ભુત લાગતો હતો.
તતો નિવધ્ય સા નાવમદૂરે કાશ્યપાશ્રમાત્। ચારયામાસ પુરુષૈર્વિહારં તસ્ય વૈ મુનેઃ
પછી એ સ્ત્રીએ નાવને કશ્યપના આશ્રમથી થોડું દૂર બાંધી અને પોતાના માણસો દ્વારા એ ઋષિ માટે રમણીઓની વ્યવસ્થા કરાવી.
તતો દુહિતરં વેશ્યાં સમાધાયેતિકાર્યતામ્। દૃષ્ટ્વાઽન્તરં કાશય્પસ્ય પ્રાહિણોદ્બુદ્ધિસંમતામ્
પછી તેણે એક વેશ્યાને કામ સમજાવી, કશ્યપના આશ્રમમાં યોગ્ય અવસર જોઈ, બુદ્ધિશાળી એ સ્ત્રીને ત્યાં મોકલી.
સા તત્ર ગત્વા કુશલા તપોનિત્યસ્ય સંનિધૌ। આશ્રમં તં સમાસાદ્ય દદર્શ તમૃષેઃ સુતમ્
એ કુશળ સ્ત્રી ત્યાં પહોંચી, સતત તપમાં લીન ઋષિના આશ્રમમાં પહોંચી અને ઋષ્યશૃઙ્ગના પુત્રને જોયો.
કચ્ચિન્મુને કુશલં તાપસાનાં કચ્ચિચ્ચ વો મૂલફલં પ્રભૂતમ્। કચ્ચિદ્ભવાન્રમતે ચાશ્રેઽસ્મિં- સ્ત્વાં વૈ દ્રષ્ટું સાંપ્રતમાગતાસ્મિ
મુનિ, આશ્રમના બધાં તપસ્વીઓ સુખી છે ને? તમને પૂરતું મૂળ અને ફળ મળે છે ને? આ આશ્રમમાં તમને આનંદ છે ને? હું તમને જોવા આવી છું.
કચ્ચિત્તપો વર્ધતે તાપસાનાં પિતા ચ તે કચ્ચિદહીનતેજાઃ। કચ્ચિત્ત્વયા પ્રીયતેચૈવ વિપ્ર કચ્ચિત્સ્વાધ્યાયઃ ક્રિયતે ચર્શ્યશૃઙ્ગઃ
તપસ્વીઓનું તપ વધે છે ને? તમારા પિતા હજી પણ તેજસ્વી છે ને? બ્રાહ્મણ, તેઓ તમારી પર ખુશ છે ને? ઋષ્યશૃઙ્ગ, તમે નિયમિત પઠન અને સાધના કરો છો ને?
ઋદ્ધ્યા ભવાઞ્જ્યોતિરિવ પ્રકાશતે મન્યે ચાહં ત્વામભિવાદનીયમ્। પાદ્યં વૈ તે સંપ્રદાસ્યામિ કામા- દ્યથાધર્મં ફલમૂલાનિ ચૈવ
તમારી કાંતિથી તમે સમૃદ્ધિથી ઝગમગો છો, મને લાગે છે તમે વંદનીય છો. હું તમને પાદ્ય આપું છું અને ધર્મ પ્રમાણે મૂળ અને ફળ પણ આપું છું.
કૌશ્યાં બૃસ્યામાસ્સ્વ યથોપજોષં કૃષ્ણાજિનેનાવૃતાયાં સુખાય। ક્વ ચાશ્રમસ્તવ કિં નામ ચેદં વ્રતંબ્રહ્મંશ્ચરસિ હિ દેવવત્ત્વમ્
આ ઘાસની ચટાઈ પર તમે મનગમતું આરામ કરો, અને આ કૃષ્ણમૃગચર્મથી ઓઢાઈને સુખ મેળવો. તમારો આશ્રમ ક્યાં છે અને તેનું નામ શું છે? બ્રાહ્મણ, તમે અહીં કયું વ્રત પાળો છો? તમે તો દેવ જેવું જીવન જીવો છો.
મમાશ્રમઃ કાશ્યપપુત્ર રમ્ય- સ્ત્રિયોજનં શૈલમિમં પરેણ। તત્રસ્વધર્મોઽનભિવાદનં નો ન ચોદકં પાદ્યમુપસ્પૃશામઃ
મારો આશ્રમ, કશ્યપપુત્ર, ખૂબ જ મનોહર છે અને આ પર્વતથી ત્રણ યોજન દૂર છે. ત્યાં અમારી રીત પ્રમાણે ન તો અભિવાદન કરીએ છીએ, ન જ પાણીથી પાદ્ય કે આચમન માટે આપીએ છીએ.
ભવતા નાભિવાદ્યોઽહમભિવાદ્યો ભવાન્મયા। વ્રતમેતાદૃશં બ્રહ્મન્પરિષ્વજ્યો ભવાન્મયા
બ્રાહ્મણ, હું તમારો અભિવાદન કરતો નથી અને તમે પણ મારો અભિવાદન ન કરો, એ જ અમારું વ્રત છે. તેના બદલે હું તમને હળવે હળવે વળગી જઈશ.
ફલાનિ પક્વાનિ દદાનિ તેઽહં ભલ્લાતકાન્યામલકાનિ ચૈવ। કરૂષકાનીઙ્ગુદધન્વનાનિ પ્રિયાલાનાં કાઙ્ક્ષિતં વૈ કુરુષ્વ
હું તમને પક્વ ફળો આપું છું—ભલ્લાતક, આમળા, કરૂષક, ઈંગુદ અને ધન્વનના ફળો. આ પ્રિયાળના ફળોમાંથી જે તમને ગમે તે લઈ લો.
સા તાનિ સર્વાણિ વિસર્જયિત્વા ભક્ષ્યાણ્યનર્હાણિ દદૌ તતોઽસ્મૈ। તાન્યૃશ્યશૃઙ્ગાય મહારસાનિ ભૃશં સુરૂપાણિ ચ મોદકાનિ
તેણે ખાવા માટે અયોગ્ય એવા બધા ફળો અલગ કરી દીધા અને પછી ઋષ્યશૃંગને ઉત્તમ, રસાળ અને સુંદર મીઠાઈઓ આપી.
દદૌ ચ માલ્યાનિ સુગન્ધવન્તિ ચિત્રાણિ વાસાંસિ ચ ભાનુમન્તિ। પેયાનિ ચાગ્ર્યાણિ તતો મુમોદ ચિક્રીડ ચૈવ પ્રજહાસ ચૈવ
તેણે સુગંધિત માળા, રંગબેરંગી અને તેજસ્વી વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ પીણાં પણ આપ્યાં. પછી તે આનંદથી હસી, રમતી અને આનંદિત થઈ.
સા કન્દુકેનારમતાસ્ય મૂલે વિભજ્યમાના ફલિતા લતેવ। ગાત્રૈશ્ચ ગાત્રાણિ નિષેવમાણા સમાશ્લિષચ્ચાસકૃદૃશ્યશૃઙ્ગમ્
તેણે ઝાડની નીચે દડાની રમતમાં મજા માણી, જાણે ફૂલી ગયેલી લતા શાખાઓથી વહેંચાઈ ગઈ હોય. પછી પોતાના અંગોથી ઋષ્યશૃંગના અંગોને સ્પર્શ કરીને વારંવાર તેને વળગી ગઈ.
સર્જાનશોકાંસ્તિલકાંશ્ચ વૃક્ષા- ન્સુપુષ્પિતાનવનામ્યાવભજ્ય। વિલજ્જમાનેવ મદાભિભૂતા પ્રોભયામાસ સુતં મહર્ષેઃ
તેણે સરજ, અશોક અને તિલક જેવા સુગંધિત અને ફૂલી ગયેલા વૃક્ષોની ડાળીઓ વાળી અને તોડી, અને ઇચ્છાથી ભરપૂર હોવા છતાં લજ્જા દર્શાવતી, મહર્ષિના પુત્રને લલચાવતી રહી.
અથર્શ્યશૃઙ્ગં વિકૃતંસમીક્ષ્ય પુનઃ પુનઃ પીઞ્ય ચ કાયમસ્ય। અવેક્ષ્યમાણા શનકૈર્જગામ કૃત્વાઽગ્નિહોત્રસ્ય તદાઽપદેશમ્
પછી જ્યારે ઋષ્યશૃંગ મૂંઝાઈ ગયો હતો, ત્યારે તેણે વારંવાર તેના શરીરને સ્પર્શ કર્યો અને ધીમે ધીમે તેની તરફ જોઈને, અગ્નિહોત્રની રીત સમજાવીને ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
તસ્યાં ગતાયાં મદનેન મત્તો વિચેતનશ્ચાભવદૃશ્યશૃઙ્ગઃ। તામેવ ભાવેન ગતેન શૂન્યે વિનિઃશ્વસન્નાર્તરૂપો બભૂવ
તેણી ચાલ્યા ગયા પછી, ઋષ્યશૃંગ કામથી મત્ત થઈ ગયો અને પોતાનું ભાન ગુમાવી બેઠો. તેની ગેરહાજરીમાં તે ઊંડા ઉચ્છ્વાસો લેતો અને દુઃખી દેખાતો હતો.
તતો મુહૂર્તાદ્ધરિપિઙ્ગલાક્ષઃ પ્રવેષ્ટિતો રોમભિરાનખાગ્રાત્। સ્વાધ્યાયવાન્વૃત્તસમાધિયુક્તો વિભાણ્ડકઃ કાશ્યપઃ પ્રાદુરાસીત્
થોડા સમય પછી, કાંસ્યવર્ણ આંખો અને માથાથી પગ સુધી વાળ ઊભા થયેલા, સ્વાધ્યાય અને નિયમમાં તલિન એવા વિભાંડક કશ્યપ ત્યાં પ્રગટ થયા.
સોઽપશ્યદાસીનમુપેત્ય પુત્રં ધ્યાયન્તમેકં વિપરીતચિત્તમ્। વિનિઃશ્વસન્તં મુહુરૂર્ધ્વદૃષ્ટિં વિભાણ્કઃ પુત્રમુવાચ દીનમ્
તેણે પોતાના પુત્રને એકલા બેઠેલા, વિચારમાં ગુમ અને મનથી ઉલટા, વારંવાર ઉચ્છ્વાસ લેતા અને ઉપર જોઈ રહેલા જોયા. વિભાંડકે પોતાના દુઃખી પુત્રને પૂછ્યું.
ન કલ્પિતાઃ સમિધઃ કિંનુ તાત કચ્ચિદ્ધુતં ચાગ્નિહોઽત્રં ત્વયાઽદ્ય। `ન સંસૃષ્ટં ક્રિયતે દ્વારભાગે સુવૃક્ષાણા ખણ્ડને કઃ પ્રવૃત્તઃ
પુત્ર, આજે તું સમિદ્ધો તૈયાર કરી નથી? શું તું અગ્નિહોત્ર કરી છે? દ્વાર પાસે સફાઈ કેમ નથી? અને આ સુંદર વૃક્ષોને કોણ તોડી રહ્યું છે?
સુનિર્ણિક્તં સ્રુક્સ્રુવં હોમધેનુઃ કચ્ચિત્સવત્સાદ્યકૃતા ત્વયા ચ। `કોપ્યાગતઃ શુશ્રૂષણાયેહ પુત્ર કુતશ્ચિત્રં માલ્યમિદં પ્રવૃદ્ધમ્
હોમ માટેના ચમચા અને વાસણો સારી રીતે ધોઈ છે ને? ગાય અને તેનું વાછરડું પણ સાચવ્યું છે ને? પુત્ર, અહીં કોઈ સેવા માટે આવ્યો હતો? અને આ સુંદર માળા ક્યાંથી આવી?
ન વૈ યથાપૂર્વમિવાસિ પુત્ર ચિન્તાપરશ્ચાસિ વિચેતનશ્ચ। દીનોતિમાત્રં કિમિવાદ્ય ખિન્નઃ પૃચ્છામિ ત્વાં ક ઇહાદ્યાગતોઽભૂત્
પુત્ર, તું પહેલાં જેવો હતો એવો હવે નથી; તું ચિંતામાં ડૂબેલો અને ભાન ગુમાવેલો લાગે છે. આજે તું એટલો દુઃખી અને ઉદાસ કેમ છે? મને કહું, આજે અહીં કોણ આવ્યું હતું?
ઇહાગતો જટિલો બ્રહ્મચારી ન વૈ હ્રસ્વો નાતિદીર્ઘો મનસ્વી। સુવર્ણવર્ણઃ કમલાયતાક્ષઃ સુતઃ સુરાણામવિ શોભમાનઃ
અહીં એક જટાધારી બ્રહ્મચારી આવ્યો હતો—ન તો બહુ નાનો, ન બહુ ઊંચો, મનથી મજબૂત, સુવર્ણવર્ણનો, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, દેવપુત્ર જેવો તેજસ્વી.