કથં પ્રવર્ષેત્પર્જન્ય ઉપાયઃ પરિમૃશ્યતામ્। તમૂચુશ્ચોદિતાસ્તે તુ સ્વમતાનિ મનીષિણઃ
'કેવી રીતે મેઘો વરસાદ વરસાવે?' આવું કહીને ઉપાય વિચારવા કહ્યું. ત્યારે વિદ્વાનોને પ્રેરણા મળતાં, દરેકે પોતપોતાનું મત જણાવ્યું.
તત્ર ત્વેકો રમુનિવરસ્તં રાજાનમુવાચ હ। કુપિતાસ્તવ રાજેન્દ્ર બ્રાહ્મણા નિષ્કૃતિં ચર
તેમા એક મહાન ઋષિએ રાજાને કહ્યું, 'રાજાધિરાજ, બ્રાહ્મણો તારા પર રોષે છે; તું પ્રાયશ્ચિત્ત કર.'
ઋશ્યશૃઙ્ગં મુનિસુતમાનયસ્વ ચ પાર્થિવ। ઐણેયમનભિજ્ઞં ચ નારીણામાર્જવે રતમ્
'પાર્થિવ, તું ઋષ્યશૃંગ નામના ઋષિપુત્રને લાવ, જે હરણ જેવા છે, સ્ત્રીઓથી અજાણ છે અને નિર્દોષતામાં રત છે.'
સ ચેદવતરેદ્રાજન્વિષયં તે મહાતપાઃ। સદ્યઃ પ્રવર્ષેત્પર્જન્ય ઇતિ મે નાસ્તિ સંશયઃ
'રાજા, જો એ મહાન તપસ્વી તારા રાજ્યમાં પગ મૂકશે, તો તરત જ મેઘો વરસાદ વરસાવશે—મને એમાં કોઈ શંકા નથી.'
એતચ્છ્રુત્વા વચો રાજન્કૃત્વા નિષ્કૃતિમાત્મનઃ। સ ગત્વા પુનરાગચ્છત્પ્રસન્નેષુ દ્વિજાતિષુ
આ શબ્દો સાંભળીને રાજાએ પોતાનું પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું અને પછી, જ્યારે બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન થયા, ત્યારે ફરી પાછા આવ્યા.
રાજાનમાગતં જ્ઞાત્વા પ્રતિસંજગૃહુઃ પ્રજાઃ। `સ ચ તા પ્રતિજગ્રાહ પિતેવ હિતકૃત્સદા
જ્યારે પ્રજાએ જાણ્યું કે રાજા પાછા આવ્યા છે, ત્યારે સૌએ આનંદથી તેમનું સ્વાગત કર્યું; અને રાજાએ પણ હંમેશા પિતાની જેમ તેમનું કલ્યાણ ઇચ્છીને તેમને સ્વીકાર્યા.
તતોઽઙ્ગપતિરાહૂય સચિવાન્મન્ત્રકોવિદાન્। ઋશ્યશૃઙ્ગાગમે યત્નમકરોન્મન્ત્રનિશ્ચયે
પછી અંંગદેશના રાજાએ પોતાના સલાહકારોને બોલાવ્યા, જે સલાહ આપવામાં કુશળ હતા, અને ઋષ્યશૃઙ્ગના આગમન પર શું કરવું તે નક્કી કરવા માટે પૂરું પ્રયત્ન કર્યો.
સોઽધ્યગચ્છદુપાયં તુ તૈરમાત્યૈઃ સહાચ્યુતઃ। શાસ્ત્રજ્ઞૈરલમર્થજ્ઞૌર્નીત્યાં ચ પરિનિષ્ઠિતૈઃ
એ રાજાએ શાસ્ત્રજ્ઞાની, કામકાજમાં પંડિત અને રાજનીતિમાં નિષ્ણાત એવા પોતાના બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓ સાથે મળી યોગ્ય ઉપાય શોધી કાઢ્યો.
તતશ્ચાનાયયામાસ વારમુખ્યા મહીપતિઃ। વેશ્યાઃ સર્વત્રનિષ્ણાતાસ્તા ઉવાચ સ પાર્થિવઃ
પછી રાજાએ દેશની શ્રેષ્ઠ વેશ્યાઓને બોલાવ્યાં, જે દરેક રીતે નિપુણ હતી, અને તેમને કહ્યું.
ઋશ્યશૃઙ્ગમૃષેઃ પુત્રમાનયધ્વમુપાયતઃ। લોભયિત્વાઽભિવિશ્ચાસ્ય વિષયં મમ શોભનાઃ
તમે કોઈક રીતે ઋષ્યશૃઙ્ગ ઋષિના પુત્રને અહીં લાવો, તેને લલચાવો અને મારા રાજ્યની સુંદરતા અને આનંદો બતાવો.
તા રાજભયભીતાશ્ચ શાપભીતાશ્ચ યોષિતઃ। અશક્યમૂચુસ્તત્કાર્યં વિષણ્ણા ગતચેતસઃ
એ સ્ત્રીઓ રાજાના ભયથી અને શ્રાપના ડરથી ગભરાઈ ગઈ અને મનમાં દુઃખી થઈને કહ્યું કે, આ કામ અમારે માટે અશક્ય છે.
તત્ર ત્વેકા જરદ્યોષા રાજાનમિદમબ્રવીત્। પ્રયતિષ્યે મહારાજ તમાનેતું તપોધનમ્
ત્યારે એક વૃદ્ધ સ્ત્રીએ રાજાને કહ્યું: 'મહારાજ, હું એ તપસ્વીને અહીં લાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ.'
અભિપ્રેતાંસ્તુ મે કામાંસ્ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ। તતઃ શક્ષ્યામ્યાનયિતુમૃશ્યશૃઙ્ગમૃષેઃ સુતમ્
'મને જે ઈચ્છિત ઈનામ છે એ આપશો તો જ હું ઋષ્યશૃઙ્ગ ઋષિના પુત્રને અહીં લાવી શકીશ.'
તસ્યાઃ સર્વમભિપ્રેતમન્વજાનાત્સ પાર્થિવઃ। ધનં ચ પ્રદદૌ ભૂરિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
રાજાએ તેની બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કરી અને તેને ઘણું ધન તથા વિવિધ કિંમતી રત્નો આપ્યા.
તતો રૂપેણ સપન્ના વયસા ચ મહીપતે। સ્ત્રિય આદાય કાશ્ચિત્સા જગામ વનમઞ્જસા
પછી એ સ્ત્રીએ પોતાને સુંદરતા અને યુવાનીથી શોભાયમાન બનાવી, કેટલીક સ્ત્રીઓને સાથે લઈને સીધા જ વનમાં ગઈ.
સા તુ નાવ્યાશ્રમં ચક્રે રાજકાર્યાર્થસિદ્ધયે। સંદેશાચ્ચૈવ નૃપતેઃ સ્વબુદ્ધ્યા ચૈવ ભારત
એ સ્ત્રીએ રાજાના હુકમ અને પોતાની બુદ્ધિથી રાજકામ પૂરું કરવા માટે નાવમાં આશ્રમ તૈયાર કર્યો.
નાનાપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈઃ કૃત્રિમૈરુપશોભિતૈઃ। નાનાગુલ્મલતોપેતૈઃ સ્વાદુકામફલપ્રદૈઃ
એ આશ્રમ વિવિધ રંગીન ફૂલો અને ફળો ધરાવતા બનાવટના વૃક્ષો, અને મીઠાં તથા મનગમતા ફળ આપતી લતાવૃક્ષો અને ઝાડીઓથી શોભાયમાન હતો.
અતીવ રમણીયં તદતીવ ચ મનોહરમ્। ચક્રે નાવ્યાશ્રમં રમ્યમદ્ભુતોપમદેર્શનમ્
એ નાવમાં બનાવેલો આશ્રમ ખૂબ જ મનોહર અને આકર્ષક હતો, જોવામાં અદ્ભુત લાગતો હતો.
તતો નિવધ્ય સા નાવમદૂરે કાશ્યપાશ્રમાત્। ચારયામાસ પુરુષૈર્વિહારં તસ્ય વૈ મુનેઃ
પછી એ સ્ત્રીએ નાવને કશ્યપના આશ્રમથી થોડું દૂર બાંધી અને પોતાના માણસો દ્વારા એ ઋષિ માટે રમણીઓની વ્યવસ્થા કરાવી.
તતો દુહિતરં વેશ્યાં સમાધાયેતિકાર્યતામ્। દૃષ્ટ્વાઽન્તરં કાશય્પસ્ય પ્રાહિણોદ્બુદ્ધિસંમતામ્
પછી તેણે એક વેશ્યાને કામ સમજાવી, કશ્યપના આશ્રમમાં યોગ્ય અવસર જોઈ, બુદ્ધિશાળી એ સ્ત્રીને ત્યાં મોકલી.
સા તત્ર ગત્વા કુશલા તપોનિત્યસ્ય સંનિધૌ। આશ્રમં તં સમાસાદ્ય દદર્શ તમૃષેઃ સુતમ્
એ કુશળ સ્ત્રી ત્યાં પહોંચી, સતત તપમાં લીન ઋષિના આશ્રમમાં પહોંચી અને ઋષ્યશૃઙ્ગના પુત્રને જોયો.
કચ્ચિન્મુને કુશલં તાપસાનાં કચ્ચિચ્ચ વો મૂલફલં પ્રભૂતમ્। કચ્ચિદ્ભવાન્રમતે ચાશ્રેઽસ્મિં- સ્ત્વાં વૈ દ્રષ્ટું સાંપ્રતમાગતાસ્મિ
મુનિ, આશ્રમના બધાં તપસ્વીઓ સુખી છે ને? તમને પૂરતું મૂળ અને ફળ મળે છે ને? આ આશ્રમમાં તમને આનંદ છે ને? હું તમને જોવા આવી છું.
કચ્ચિત્તપો વર્ધતે તાપસાનાં પિતા ચ તે કચ્ચિદહીનતેજાઃ। કચ્ચિત્ત્વયા પ્રીયતેચૈવ વિપ્ર કચ્ચિત્સ્વાધ્યાયઃ ક્રિયતે ચર્શ્યશૃઙ્ગઃ
તપસ્વીઓનું તપ વધે છે ને? તમારા પિતા હજી પણ તેજસ્વી છે ને? બ્રાહ્મણ, તેઓ તમારી પર ખુશ છે ને? ઋષ્યશૃઙ્ગ, તમે નિયમિત પઠન અને સાધના કરો છો ને?
ઋદ્ધ્યા ભવાઞ્જ્યોતિરિવ પ્રકાશતે મન્યે ચાહં ત્વામભિવાદનીયમ્। પાદ્યં વૈ તે સંપ્રદાસ્યામિ કામા- દ્યથાધર્મં ફલમૂલાનિ ચૈવ
તમારી કાંતિથી તમે સમૃદ્ધિથી ઝગમગો છો, મને લાગે છે તમે વંદનીય છો. હું તમને પાદ્ય આપું છું અને ધર્મ પ્રમાણે મૂળ અને ફળ પણ આપું છું.
કૌશ્યાં બૃસ્યામાસ્સ્વ યથોપજોષં કૃષ્ણાજિનેનાવૃતાયાં સુખાય। ક્વ ચાશ્રમસ્તવ કિં નામ ચેદં વ્રતંબ્રહ્મંશ્ચરસિ હિ દેવવત્ત્વમ્
આ ઘાસની ચટાઈ પર તમે મનગમતું આરામ કરો, અને આ કૃષ્ણમૃગચર્મથી ઓઢાઈને સુખ મેળવો. તમારો આશ્રમ ક્યાં છે અને તેનું નામ શું છે? બ્રાહ્મણ, તમે અહીં કયું વ્રત પાળો છો? તમે તો દેવ જેવું જીવન જીવો છો.
મમાશ્રમઃ કાશ્યપપુત્ર રમ્ય- સ્ત્રિયોજનં શૈલમિમં પરેણ। તત્રસ્વધર્મોઽનભિવાદનં નો ન ચોદકં પાદ્યમુપસ્પૃશામઃ
મારો આશ્રમ, કશ્યપપુત્ર, ખૂબ જ મનોહર છે અને આ પર્વતથી ત્રણ યોજન દૂર છે. ત્યાં અમારી રીત પ્રમાણે ન તો અભિવાદન કરીએ છીએ, ન જ પાણીથી પાદ્ય કે આચમન માટે આપીએ છીએ.
ભવતા નાભિવાદ્યોઽહમભિવાદ્યો ભવાન્મયા। વ્રતમેતાદૃશં બ્રહ્મન્પરિષ્વજ્યો ભવાન્મયા
બ્રાહ્મણ, હું તમારો અભિવાદન કરતો નથી અને તમે પણ મારો અભિવાદન ન કરો, એ જ અમારું વ્રત છે. તેના બદલે હું તમને હળવે હળવે વળગી જઈશ.
ફલાનિ પક્વાનિ દદાનિ તેઽહં ભલ્લાતકાન્યામલકાનિ ચૈવ। કરૂષકાનીઙ્ગુદધન્વનાનિ પ્રિયાલાનાં કાઙ્ક્ષિતં વૈ કુરુષ્વ
હું તમને પક્વ ફળો આપું છું—ભલ્લાતક, આમળા, કરૂષક, ઈંગુદ અને ધન્વનના ફળો. આ પ્રિયાળના ફળોમાંથી જે તમને ગમે તે લઈ લો.
સા તાનિ સર્વાણિ વિસર્જયિત્વા ભક્ષ્યાણ્યનર્હાણિ દદૌ તતોઽસ્મૈ। તાન્યૃશ્યશૃઙ્ગાય મહારસાનિ ભૃશં સુરૂપાણિ ચ મોદકાનિ
તેણે ખાવા માટે અયોગ્ય એવા બધા ફળો અલગ કરી દીધા અને પછી ઋષ્યશૃંગને ઉત્તમ, રસાળ અને સુંદર મીઠાઈઓ આપી.
દદૌ ચ માલ્યાનિ સુગન્ધવન્તિ ચિત્રાણિ વાસાંસિ ચ ભાનુમન્તિ। પેયાનિ ચાગ્ર્યાણિ તતો મુમોદ ચિક્રીડ ચૈવ પ્રજહાસ ચૈવ
તેણે સુગંધિત માળા, રંગબેરંગી અને તેજસ્વી વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ પીણાં પણ આપ્યાં. પછી તે આનંદથી હસી, રમતી અને આનંદિત થઈ.