તચ્છ્રુત્વા સગરો રાજા પુત્રજં દુઃખમત્યજત્। અંશુમન્તં ચ સંપૂજ્યસમાપયત તં ક્રતુમ્
આ સાંભળી રાજા સગરે પોતાના પુત્રોના દુઃખને છોડી દીધું અને અંશુમાનને સન્માન આપી તે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.
સમાપ્તયજ્ઞઃ સગરો દેવૈઃ સર્વૈઃ સભાજિતઃ। પુત્રત્વે કલ્પયામાસ સમુદ્રં વરુણાલયમ્
યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી, દેવતાઓએ સગરનું સન્માન કર્યું અને તેણે સમુદ્રને, જે વરુણનું નિવાસસ્થાન છે, પોતાનો પુત્ર ગણાવ્યો.
પ્રશાસ્ય સુચિરં કાલં રાજ્યં રાજીવલોચનઃ। પૌત્રે ભારં સમવેશ્ય જગામ ત્રિદિવં તદા
પદ્મનેત્ર રાજાએ લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કર્યું, પછી રાજ્યની જવાબદારી પૌત્રને સોંપી અને સ્વર્ગમાં ગયો.
અંશુમાનપિ ધર્માત્મા મહીં સાગરમેખલામ્। પ્રશશાસ મહારાજ યથૈવાસ્ પિતામહઃ
અને ધર્મનિષ્ઠ અંશુમાને પણ, સમુદ્રથી ઘેરાયેલી ધરતી પર પોતાના પિતામહની જેમ રાજ્ય કર્યું.
તસ્ય પુત્રઃ સમભવદ્દિલીપો નામ ધર્મવિત્। તસ્મિન્રાજ્યં સમાધાય અંશુમાનપિ સંસ્થિતઃ
તેના પુત્ર ધર્મજ્ઞ દિલીપ જન્મ્યા; અને અંશુમાને તેમને રાજ્ય સોંપી પછી આ દુનિયાને વિદાય આપી.
દિલીપસ્તુ તતઃ શ્રુત્વા પિતૄણાં નિધનં મહત્। પર્યતપ્યત દુઃખેન તેષાં ગતિમચિન્તયત્
પછી દિલીપે પોતાના પૂર્વજોના મહાન વિનાશ વિશે સાંભળી, દુઃખથી વ્યથિત થયો અને તેમની ગતિ વિશે વિચારી રહ્યો.
ગઙ્ગાવતરણએ યત્નં સુમહચ્ચાકરોન્નૃપઃ। ન ચાવતારયામાસ ચેષ્ટમાનો યથાબલમ્
રાજાએ ગંગાને પૃથ્વી પર લાવવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો, પણ પૂરી મહેનત છતાં પણ તે ગંગાને લાવી શક્યો નહીં.
તસ્ પુત્ર સમભવચ્છ્રીમાન્ધર્મપરાણઃ। ભગીરથ ઇતિ ખ્યાતઃ સત્યવાગનસૂયકઃ
તેના પુત્ર ધર્મપરાયણ, પ્રતિષ્ઠિત અને વ્રતપૂર્વક જીવતા, ભગીરથ નામે પ્રસિદ્ધ થયા.
અભિષિચ્ય તુ તં રાજ્યેદિલીપો વનમાશ્રિતઃ
દિલીપે તેમને રાજ્ય પર બેસાડી, પછી પોતે વનમાં નિવાસ લીધો.
તપઃ સિદ્ધિસમાયોગાત્સ રાજા ભરતર્ષભ। વનાજ્જગામ ત્રિદિવં કાલયોગેન ભારત
તપ અને સિદ્ધિ દ્વારા, એ રાજાએ યોગ્ય સમયે વન છોડ્યું અને સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.
સ તુ રાજા મહેષ્વાસશ્ચક્રવર્તી મહારથઃ। બભૂવ સર્વલોકસ્ મનોનયનનન્દનઃ
એ મહાબાહુ, મહાધનુર્ધારી, ચક્રવર્તી રાજા, સર્વ લોકના મન અને આંખોને આનંદ આપતો બન્યો.
સ શુશ્રાવ મહાબાહુઃ કપિલેન મહાત્મના। પિતૄણઆં નિધનં ઘોરમપ્રાપ્તિં ત્રિદિવસ્ય ચ
એ મહાબાહુ રાજાએ મહાત્મા કપિલ પાસેથી પોતાના પૂર્વજોના ભયાનક વિનાશ અને સ્વર્ગની અપ્રાપ્તિ વિશે સાંભળ્યું.
સ રાજ્યં સચિવે ન્યસ્ય હૃદયેન વિદૂયતા। જગામ હિમવત્પાર્શ્વં તપસ્તપ્તું નરેશ્વરઃ
રાજાએ પોતાનું રાજ્ય મંત્રીઓના હવાલે કર્યું, દુઃખી દિલથી, અને પછી હિમાલયની બાજુએ તપ કરવા માટે ગયો.
આરિરાધયિષુર્ગઙ્ગાં તપસા દગ્ધકિલ્વિષઃ। સોઽપશ્યત નર્રેષ્ઠ હિમવન્તં નગોત્તમમ્
પાપો તપથી દગ્ધ થઈ ગયા પછી, ગંગાજીને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છતો એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ હિમાલય પર્વતને જોઈને ત્યાં પહોંચ્યો.
શૃઙ્ગૈર્બહુવિધાકારૈર્ધાતુમદ્ભિરલંકૃતમ્। પવનાલમ્બિભિર્મેઘૈઃ પરિપિક્તં સમન્તતઃ
એ પર્વત અનેક પ્રકારની શિખરો વડે શોભતો હતો, જેમાં ઘણાં ખનિજો હતા અને ચારે બાજુ પવનમાં લટકતા વાદળોથી ઢંકાયેલો હતો.
નદીકુઞ્જનિતમ્બૈશ્ચ સોદકૈરુપશોભિતમ્। ગુહાકન્દરસંલીનસિંહવ્યાઘ્રનિષેવિતમ્
નદીઓના કિનારા અને વનરાજીઓથી શોભિત, ચમકતા પાણીથી ભરેલો અને ગુફાઓમાં છુપાયેલા સિંહ અને વાઘો ત્યાં વસતા હતા.
શકુનૈશ્ચ વિચિત્રાઙ્ગૈઃ કૂજદ્ભિર્વિવિધા ગિરઃ। ભૃઙ્ગરાજૈસ્તથા હંસૈર્દાત્યૂહૈર્જલકુક્કુટૈઃ
વિવિધ રંગના અને આકારના પક્ષીઓ વિવિધ સ્વરે કૂજન કરતા, ભૃંગરાજ, હંસ, દાત્યૂહ અને જળકુક્કુટ પણ ત્યાં હતા.
મયૂરૈઃ શતપત્રૈશ્ચ જીવંજીવકકોકિલૈઃ। ચકોરૈરસિતાપાઙ્ગૈસ્તથા પુત્રપ્રિયૈરપિ
શતપત્ર વાળા મોરો, જીવંજિવક કોયલ, કાળી આંખ વાળા ચકોર અને પોતાના બચ્ચાંને પ્રેમ કરતા પક્ષીઓ પણ ત્યાં જોવા મળતા.
જલસ્થાનેષુ રમ્યેષુ પદ્મિનીભિશ્ચ સંકુલમ્। સારસાનાં ચ મધુરૈર્વ્યાહૃતૈઃ સમલંકૃતમ્
સુંદર જળસ્થાનોમાં કમળોથી ભરપૂર અને સરસ Craneના મધુર અવાજોથી શોભતો હતો.
કિન્નરૈરપ્સરોભિશ્ચ નિષેવિતશિલાતલમ્। દિગ્વારણવિષાણાગ્રૈઃ સમન્તાદ્ધૃષ્ટપાદપમ્
કિનર અને અપ્સરાઓએ શિલાઓ પર વસવાટ કર્યો હતો અને દિશાના રક્ષક હાથીઓએ વૃક્ષોને પોતાના દાંતથી ઘસ્યા હતા.
વિદ્યાધરાનુચરિતં નાનારત્નસમાકુલમ્। વિષોલ્વણૈર્ભુજઙ્ગૈશ્ચ દીપ્તાજિહ્વૈર્નિષેવિતમ્
વિદ્યાધરો ત્યાં ફરતા, અનેક પ્રકારના રત્નોથી ભરેલું અને તેજસ્વી જીભ વાળા ઝેરી સાપો પણ ત્યાં રહેતા.
ક્વચિત્કનકસંકાશં ક્વચિદ્રજતસંનિભમ્। ક્વચિદઞ્જનપુઞ્જાભં હિમવનતમુપાગમત્
ક્યાંક સોનાની જેમ ચમકતું, ક્યાંક ચાંદી જેવું અને ક્યાંક કાજળ જેવું કાળું—એ રીતે હિમાલય પર્વત પાસે પહોંચ્યો.
સ તુ તત્રનરશ્રેષ્ઠસ્તપો ઘોરં સમાશ્રિતઃ। ફલમૂલામ્બુસંભક્ષઃ સહસ્રપરિવત્સરાન્
ત્યાં એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે કઠિન તપ કર્યું, ફળ, મૂળ અને પાણી ખાઈને હજાર વર્ષ સુધી તપસ્યા કરી.
સંવત્સરસહસ્રે તુ ગતે દિવ્યે મહાનદી। દર્શયામાસ તં ગઙ્ગા તદા મૂર્તિમતી સ્વયમ્
જ્યારે હજારો દિવ્ય વર્ષો વીતી ગયા, ત્યારે મહાનદી ગંગા સ્વયં દેહધારી બનીને તેને દેખાઈ.
કિમિચ્છસિ મહારાજ મ્તઃ કિંચ દદાનિ તે। તદ્બ્રવીહિ નરશ્રેષ્ઠ કરિષ્યામિ વચસ્તવ
'મહારાજ, તને શું ઈચ્છા છે? હું તને શું આપું? કહો, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, હું તારો મનસ્વી વચન પૂરું કરીશ.'
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ રાજા હૈમવતીં નદીમ્। `તદા ભગીરથો રાજન્પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ'। પિતામહા મે વરદે કપિલેન મહાનદિ
એવું સાંભળીને રાજાએ હેમવતી નદીને જવાબ આપ્યો: 'ત્યારે ભગીરથ રાજાએ હાથ જોડીને નમન કરીને કહ્યું: હે મહાનદી, મારા પિતૃઓ, સાગરપુત્રો, કપિલે વિનાશ પામ્યા છે.'
અન્વેષમાણાસ્તુરગં નીતા વૈવસ્વતક્ષયમ્। ષષ્ટિસ્તાનિ સહસ્રાણિ સાગરાણાં મહાત્મનામ્
ઘોડો શોધતા શોધતા, વૈવસ્વતના પ્રભાવથી, એ મહાત્મા સાગરપુત્રોના સાઠ હજાર પુત્રો નાશ પામ્યા.
કપિલં દેવમાસાદ્ય ક્ષણેન નિધનં ગતાઃ। તેષામેવં વિનષ્ટાનાં સ્વર્ગે વાસો ન વિદ્યતે
કપિલ દેવને મળતાં જ, ક્ષણમાં જ તેઓ નાશ પામ્યા; અને આવા વિનાશ પામેલા લોકો માટે સ્વર્ગમાં સ્થાન નથી.
યાવત્તાનિ શરીરાણિ ત્વં જલૈર્નાભિષિઞ્ચસિ। તાવત્તેષાં ગતિર્નાસ્તિ સાગરાણાં મહાનદિ
જ્યાં સુધી તું, હે મહાનદી, તારા જળથી તેમના દેહોને પવિત્ર કરતી નથી, ત્યાં સુધી એ સાગરપુત્રોને મુક્તિ મળતી નથી.
સ્વર્ગં નય મહાભાગે મત્પિતૄન્સગરાત્મજાન્। તેષામર્થેઽભિયાચામિ ત્વામહં વૈ મહાનદિ
હે મહાભાગ્યવતી, મારા પિતૃઓ, સાગરપુત્રોને સ્વર્ગમાં પહોંચાડ; તેમના માટે, હે મહાનદી, હું તારી વિનંતી કરું છું.