આગમ્ય પિતરં ચોચુસ્તતઃ પ્રાઞ્જલયોઽગ્રતઃ
પછી તેઓ પિતાજી પાસે આવ્યા અને હાથ જોડીને તેમની સામે ઊભા રહીને વાત કરી.
સસમુદ્રવનદ્વીપા સનદીનદકન્દરા। સપર્વતવનોદ્દેશા નિખિલેન મહી નૃપ
રાજા, અમે આખી ધરતી—સમુદ્ર, જંગલ, ટાપુ, નદીઓ, ખીણો, પર્વતો અને જંગલવાળા પ્રદેશો—બધી જગ્યાએ શોધી કાઢી છે.
અસ્માભિર્વિચિતા રાજઞ્શાસનાત્તવ પાર્થિવ। ન ચાશ્વમધિગચ્છામો નાશ્વહર્તારમેવ ચ
રાજા, આપની આજ્ઞાથી અમે બધે શોધ્યું, પણ અમને ઘોડો કે તેને લઈ જનાર ક્યાંય મળ્યા નથી.
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં સ રાજા ક્રોધમૂર્ચિતઃ। ઉવાચ વચનં સર્વાંસ્તદા દૈવવશાન્નૃપ
તેમના શબ્દો સાંભળીને રાજા ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને ભાગ્યના વશમાં આવીને બધાને કહ્યું.
અનાગમાય ગચ્છધ્વં ભૂયો માર્ગત વાજિનમ્। યાજ્ઞીયં તં વિનાહ્યશ્વં નાગન્તવ્યં હિ પુત્રકાઃ
પુત્રો, ફરીથી જાઓ અને ઘોડો શોધો; યજ્ઞ માટેનો ઘોડો મળ્યા વિના પાછા ન આવશો.
પ્રતિગૃહ્ય તુ સંદેશં પિતુસ્તે સગરાત્મજાઃ। ભૂય એવ મહીં કૃત્સ્નાં વિચેતુમુપચક્રમુઃ
પિતાની આજ્ઞા મેળવીને, સાગરના પુત્રોએ ફરી એકવાર આખી ધરતી શોધવાનું શરૂ કર્યું.
અથાપશ્યન્ત તે વીરાઃ પૃથિવીમવદારિતામ્। `સમુદ્રે પૃથિવીપાલ પદં માર્ગં ચ વાજિનઃ
પછી એ વીરોએ ધરતી ફાટી ગઈ છે એવું જોયું, અને ધરતીના રક્ષક, સમુદ્રમાં ઘોડાની પગલીઓ અને રસ્તો શોધી કાઢ્યો.
સમાસાદ્ય બિલં તચ્ચાપ્યખનન્સગરાત્મજાઃ। કુદ્દાલૈર્મુસલૈશ્ચૈવ સમુદ્રં યત્નમાસ્થિતાઃ
પછી સાગરના પુત્રોએ એ બિલ સુધી પહોંચી, અને કुदાળી અને મુસળ વડે સમુદ્રમાં મહેનતથી ખોદવાનું શરૂ કર્યું.
સ ખન્યમાનઃ સહિતૈઃ સાગરૈર્વરુણાલયઃ। અગચ્છત્પરમામાર્તિં દીર્યમાણઃ સમન્તતઃ
જ્યારે વરુણનું નિવાસસ્થાન સાગરો સાથે ખોદવામાં આવતું હતું, ત્યારે ચારે બાજુથી ફાટીને તે ભારે દુઃખમાં પડી ગયું.
અસુરોરગરક્ષાંસિ સત્વાનિ વિવિધાનિ ચ। આર્તનાદમકુર્વન્ત વધ્યમાનાનિ સાગરૈઃ
અસુરો, નાગો, રાક્ષસો અને અન્ય અનેક જીવજંતુઓ, સાગરપુત્રો દ્વારા મારાતા, પીડામાં ચીસો પાડવા લાગ્યા.
છિન્નશીર્ષા વિદેહાશ્ચ ભિન્નજાન્વસ્થિમસ્તકાઃ। પ્રાણિનઃ સમદૃશ્યન્ત શતશોથ સહસ્રશઃ
કાપેલા માથા, ધડ વગરના શરીરો અને તૂટી ગયેલા અંગો, સાંધા અને ખોપરીઓવાળા અનેક પ્રાણીઓ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં જોવા મળ્યા.
એવં હિ ખનતાં તેષાં સમુદ્રં વરુણાલયમ્। વ્યતીતઃ સુમહાન્કાલો ન ચાશ્વઃ સમદૃશ્યત
આ રીતે જ્યારે તેઓ વરુણનું સાગર ખોદતા રહ્યા, ત્યારે ઘણો લાંબો સમય વીતી ગયો, પણ ઘોડો ક્યાંય દેખાયો નહીં.
તતઃ પૂર્વોત્તરે દેશે સમુદ્રસ્ય મહીપતે। વિદાર્ય પાતાલમથ સંક્રુદ્ધાઃ સગરાત્મજાઃ
પછી, રાજા, સાગરના પૂર્વોત્તર ભાગમાં, ક્રોધિત થયેલા સાગરપુત્રોએ પાતાળને ફાડી નાખ્યું.
અપશ્યન્ત હયં યત્ર વિચરન્તં મહીતલે। કપિલં ચ મહાત્માનં તેજોરાશિમનુત્તમમ્
ત્યાં તેમણે ધરતી પર ફરતો ઘોડો અને મહાન આત્મા, તેજથી ભરપૂર કપિલને જોયા.
તેજસા દીપ્યમાનં તુ જ્વાલાભિરિવ પાવકમ્। `દૃષ્ટ્વા હિ વિસ્મિતાઃ સર્વે બભૂવુઃ સગરાત્મજાઃ
તે તેજથી અગ્નિ જેવો પ્રગટતો હતો. તેને જોઈને બધા સાગરપુત્રો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
*તેતં દૃષ્ટ્વા હયં રાજન્સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહાઃ। અનાદૃત્ મહાત્માનં કપિલં કાલચોદિતાઃ
રાજા, ઘોડો જોઈને તેમના શરીરે આનંદથી રોમાચંન થઇ ગયો; પણ સમયની પ્રેરણાથી તેઓ મહાત્મા કપિલને અવગણ્યા.
સંફુદ્ધાઃ સંપ્રધાવન્ત વાજિગ્રહણકાઙ્ક્ષિણઃ। તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ કપિલો મુનિસત્તમઃ
ઉત્સાહિત થઈને, ઘોડાને પકડવાની ઇચ્છાથી તેઓ દોડી ગયા; ત્યારે, રાજા, મહાન ઋષિ કપિલ ગુસ્સે થઈ ગયા.
વાસુદેવેતિ યં પ્રાહુઃ કપિલં મુનિપુઙ્ગવમ્। સ ચક્ષુર્વિકતં કૃત્વા તેજસ્તેષુ સમુત્સૃજન્
જેનાં માટે લોકો 'વાસુદેવ' કહે છે, એવા મહાન ઋષિ કપિલે, તીવ્ર નજરથી જોઈ, પોતાનું તેજ તેમના ઉપર છોડી દીધું.
દદાહ સુમહાતેજા મન્દબુદ્ધીન્સ સાગરાન્। ષષ્ટિં રતાનિ સહસ્રાણિ યુગપન્મુનિસત્તમઃ
મહાન તેજસ્વી કપિલે, બૂદ્ધિહીન એવા સાગરપુત્રોના સાઠ હજારને એક સાથે પોતાના તેજથી ભસ્મ કરી નાખ્યા.
તાન્દૃષ્ટ્વા ભસ્મસાદ્ભૂતાન્નારદઃ સુમહાતપાઃ। સગરાન્તિકમાગત્ય તચ્ચ તસ્મૈ ન્યવેદયત્
તેમને ભસ્મ થયેલા જોઈ, મહાતપસ્વી નારદ સાગર પાસે ગયા અને બધું વર્ણવીને જણાવ્યું.
સ તચ્છ્રુત્વા વચો ઘોરં રાજા મુનિમુખોદ્ગતમ્। મહૂર્તં વિમના ભૂત્વા સ્થાણોર્વાક્યમચિન્તયત્
મુનિના મુખેથી એ ભયાનક વાત સાંભળી, રાજા થોડા સમય માટે દુઃખી થઈ ગયા અને સ્થિર મનથી એ વચન પર વિચાર કરતા રહ્યા.
સ પુત્રનિધનોત્થેન દુઃખેન સમભિપ્લુતઃ। આત્માનમાત્મનાઽઽશ્વાસ્ય હયમેવાન્વચિન્તયત્
પુત્રોના મૃત્યુથી થયેલા દુઃખમાં ગરકાવ થઈ, રાજાએ પોતાને સંભાળી અને પછી ઘોડા વિશે વિચાર કર્યો.
અશુમન્તં સમાહૂય અસમઞ્જસુતં તદા। પૌત્રં ભરતશાર્દૂલ ઇદં વચનમબ્રવીત્
પછી તેમણે અસમાન્જસના પુત્ર અને પોતાના પૌત્ર અંશુમતને બોલાવી, ભરતવંશના શિખર, તેને કહ્યું:
ષષ્ટિસ્તાત સહસ્રાણિ પુત્રાણામમિતૌજસામ્। કાપિલં તેજ આસાદ્ય મત્કૃતેનિધનં ગતાઃ
બેટા, મારા સાઠ હજાર બળવાન પુત્રો કપિલના તેજથી, મારા કારણે, મૃત્યુ પામ્યા છે.
તવ ચાપિ પિતા તાત પરિત્યક્તો મયાઽનઘ। ધર્મં સંરક્ષમાણેન પૌરાણાં હિતમિચ્છતા
અને, નિર્દોષ, તારા પિતા પણ, ધર્મની રક્ષા અને પ્રજાજનોના હિત માટે, મેં છોડી દીધા હતા.
કિમર્થં રાજશાર્દૂલઃ સગરઃ પુત્રમાત્મજમ્। ત્યક્તવાન્દુસ્ત્યજં વીરં તન્મે બ્રૂહિ તપોધન
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ સાગરે પોતાના પુત્ર, જે છોડી શકાતો નહોતો એવો વીર, તેને કેમ છોડી દીધો? હે તપસ્વી, મને એ કહો.
અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતઃ સગરસ્ય સુતો હ્યભૂત્। યં શૈવ્યા જનયામાસ પૌરાણાં સ હિ દારકાન્
અસમંજ નામે પ્રસિદ્ધ, સગરનો પુત્ર હતો, જેને શૈવ્યા એ જન્મ આપ્યો હતો. એના કરતૂતોને કારણે એ નગરવાસીઓમાં કુપરીતિથી જાણીતો હતો.
ક્રીડતઃ સહસાઽઽસાદ્ય તત્રતત્ર મહીપતે'। ચૂડાસુ ક્રોશતો ગૃહ્યનદ્યાં ચિક્ષેપ દુર્બલાન્
મહારાજા, જ્યારે એ રમતો હતો ત્યારે અચાનક અહીં-ત્યાં બાળકોને પકડી લેતો અને તેઓ રડતાં હોય ત્યારે એમના વાળ પકડીને નદીમાં ફેંકી દેતો, ખાસ કરીને નબળા બાળકોને.
તતઃ પૌરાઃ સમાજગ્મુર્ભયશોકપરિપ્લુતાઃ। સગરં ચાભ્યભાષન્ત સર્વે પ્રાઞ્જલયઃ સ્થિતાઃ
પછી નગરવાસીઓ ભય અને દુઃખથી ભરાઈને એકઠા થયા અને સૌએ હાથ જોડીને સગર પાસે જઈ عرض કરી.
ત્વં નસ્ત્રાતા મહારાજ પરચક્રાદિભિર્ભયાત્। અસમઞ્જભયાદ્ધોરાત્તતો નસ્ત્રાતુનર્હસિ
મહારાજ, તમે અમને વિદેશી દુશ્મનોના ભયથી બચાવ છો, પણ અસમંજના ભયંકર ઉપદ્રવથી અમને બચાવવું યોગ્ય નથી.