તદાઽલાબું સમુત્સ્રષ્ટું મનશ્ચક્રે સ પાર્થિવઃ। અથાન્તરિક્ષાચ્છુશ્રાવ વાચં ગંભીરનિઃસ્વનામ્
પછી રાજાએ એ લાઉકને ફેંકી દેવાનો વિચાર કર્યો, પણ એ સમયે આકાશમાંથી ગંભીર અવાજ સંભળાયો.
રાજન્મા સાહસંકાર્ષીઃ પુત્રાન્ન ત્યક્તુમર્હસિ। અલાબુમધ્યાન્નિષ્કૃષ્ય વીજં યત્નેન ગોપ્યતામ્
'હે રાજા, તું ઉતાવળ ન કર. તારે પુત્રોને છોડી દેવા નહીં. લાઉકના અંદરથી બીજને કાળજીપૂર્વક કાઢી અને સાચવી રાખ.'
સોપસ્વેદેષુ પાત્રેષુ ઘૃતપૂર્ણેષુ ભાગશઃ। તતઃ પુત્રસહસ્રાણિ ષષ્ટિં પ્રાપ્સ્યસિ પાર્થિવ
'ઘીથી ભરેલા વાસણોમાં ભાગે ભાગે એ બીજ મૂકી દે. પછી તને સાઠ હજાર પુત્રો મળશે, હે રાજા.'
મહાદેવેન દિષ્ટં તે પુત્રજન્મ નરાધિપ। અનેન ક્રમયોગેન મા તે બુદ્ધિરતોઽન્યથા
'હે મનુષ્યાધિપતિ, મહાદેવે તારા પુત્રોના જન્મનો આદેશ આપ્યો છે. આ રીતથી જ તું પુત્રપ્રાપ્તિ કરજે, મન બીજું ક્યાંય ન દોરજે.'
એતચ્છ્રુત્વાન્તરિક્ષાચ્ચ સ રાજા રાજસત્તમઃ। યથોક્તં તચ્ચરાકાથ શ્રદ્દધદ્ભરતર્ષભ
આ રીતે આકાશમાંથી સંભળાયેલી વાત સાંભળી, રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક જે રીતે કહેવામાં આવ્યું હતું એ પ્રમાણે બધું કર્યું, હે ભરતવંશના વીર.
[એકૈકશસ્તતઃ કૃત્વા બીજં બીજં નરાધિપઃ। ઘૃતપૂર્ણેષુ કુમ્ભેષુ તાન્ભાગાન્વિદધે તતઃ
પછી રાજાએ દરેક બીજને અલગ-અલગ ઘીથી ભરેલા કુંભમાં મૂકી દીધા અને એમ ભાગ પાડ્યા.
ધાત્રીશ્ચૈકૈકશઃ પ્રાદાત્પુત્રરક્ષણતત્પરઃ। તતઃ કાલેન મહતા સમુત્તસ્થુર્મહાબલાઃ ।।]
પુત્રોની રક્ષા માટે રાજાએ દરેક કુંભ ધાયીઓને સોંપી દીધા. લાંબા સમય પછી મહાબલવાન પુત્રો જન્મ્યા.
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રણિ તસ્યાપ્રતિમતેજસઃ। રુદ્રપ્રસાદાદ્રાજર્ષેઃ સમજાયન્ત પાર્થિવ
એ રાજર્ષિ સગરને ભગવાન રુદ્રની કૃપાથી અપ્રતિમ તેજવાળા સાઠ હજાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.
તે ઘોરાઃ ક્રૂરકર્માણ આકાશપરિસર્પિણઃ। બહુત્વાચ્ચાવજાનન્તઃ સર્વાલ્લોઁકાન્સહામરાન્
એ બધા પુત્રો ભયાનક અને ક્રૂર કર્મો કરનારા હતા, તેઓ આકાશમાં ફરતા. તેમની સંખ્યા વધારે હોવાથી તેમણે બધા લોકોએ, દેવતાઓ સહિત, અવગણના કરી.
ત્રિદશાંશ્ચાપ્યબાધન્ત તથા ગન્ધર્વરાક્ષસાન્। સર્વાણિ ચૈવ ભૂતાનિ શૂરા સમરશાલિનઃ
તેમણે દેવતાઓ, ગંધર્વો અને રાક્ષસો, તેમજ બધા જીવાતાઓને પણ દુઃખ આપ્યું; એ બધા શૂરવીર યુદ્ધપ્રિય હતા.
વધ્યમાનાસ્તદા લોકાઃ સાગરૈર્મન્દબુદ્ધિભિઃ। બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ સહિતાઃ સર્વદૈવતૈઃ
તે સમયે, સાગરનાં મૂર્ખ પુત્રોએ લોકો પર અત્યાચાર કર્યો ત્યારે બધા લોકો અને દેવતાઓએ બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો.
તાનુવાચ મહાભાગઃ સર્વલોકપિતામહઃ। ગચ્છધ્વં ત્રિદશાઃ સર્વે લોકૈઃ સાર્ધં યથાગતમ્
બધા લોકોએ અને દેવોએ આવ્યા તેમ જ પાછા જાવો, એમ સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્માજીએ તેમને કહ્યું.
નાતિદીર્ઘેણ કાલેન સાગરાણાં ક્ષયો મહાન્। વિષ્યતિ મહાઘોરઃ સ્વકૃતૈઃ કર્મભિઃ સુરાઃ
થોડા જ સમયમાં સાગરનાં પુત્રો પર મોટું વિનાશ આવશે; દેવો, એમના પોતાના કર્મોથી જ એ ભયાનક દુઃખ આવશે.
એવમુક્તાસ્તુ તે દેવા લોકાશ્ મનુજેશ્વર। પિતામહમનુજ્ઞાપ્ય વિપ્રજગ્મુર્યથાગતમ્
હવે, મનુષ્યોના રાજા, પિતામહની આજ્ઞા લઈને દેવો અને લોકો જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
તતઃ કાલે બહુતિથે વ્યતીતે ભરતર્ષભ। દીક્ષિતઃ સગરો રાજા હયમેધેન વીર્યવાન્
પછી, ઘણો સમય વીતી ગયો ત્યારે, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ રાજા સાગરે દિક્ષા લઈને અને બળવાન બની, અશ્વમેઘ યજ્ઞ શરૂ કર્યો.
તસ્યાશ્વો વ્યચરદ્ભૂમિં પુત્રૈઃ સુપરિરક્ષિતઃ। `સર્વૈરેવ મહોત્સાહૈઃ સ્વચ્છન્દપ્રચરો નૃપ
રાજાના ઘોડાને તેના પુત્રોએ ખૂબ ઉત્સાહથી અને સારી રીતે રક્ષા કરી, એ ઘોડો સ્વેચ્છાએ આખી ધરતી પર ફરતો રહ્યો.
સમુદ્રં સ સમાસાદ્ય નિસ્તોયં ભીમદર્શનમ્। રક્ષ્યમાણઃ પ્રયત્નેન તત્રૈવાન્તરધીયત
ઘોડો જ્યારે ભયાનક અને સુકાઈ ગયેલા સમુદ્ર પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે ભલે પુત્રોએ કાળજીપૂર્વક રક્ષા કરી, ત્યાં જ એ અદૃશ્ય થયો.
તતસ્તે સાગરાસ્તાત હૃતં મત્વા હયોત્તમમ્। આગમ્ય પિતુરાચખ્યુરદૃશ્યં તુરગં હૃતમ્। તેનોક્તા દિક્ષુ સર્વાસુ પુત્રા માર્ગત વાજિનમ્
પછી, પિતા, સાગરના પુત્રોએ માન્યું કે શ્રેષ્ઠ ઘોડો કોઈએ ચોરી લીધો છે, તેઓ પાછા આવી પિતાને કહ્યું કે ઘોડો ક્યાંય દેખાતો નથી. પિતાએ કહ્યું: 'બધા દિશામાં જઈને ઘોડો શોધો.'
તતસ્તે પિતુરાજ્ઞાય દિક્ષુ સર્વાસુ તં હયમ્। અમાર્ગન્ત મહારાજ સર્વંચ પૃથિવીતલમ્
પછી, મહારાજ, પિતાની આજ્ઞા માનીને સાગરના પુત્રોએ આખી ધરતી અને બધાં દિશામાં ઘોડો શોધવા લાગ્યા.
તતસ્તે સાગરાઃ સર્વે સમુપેત્ય પરસ્પરમ્। નાધ્યગચ્છન્ત તુરગમશ્વહર્તારમેવ ચ
બધા સાગરના પુત્રો ભેગા થયા, પણ તેમને ઘોડો કે તેને લઈ જનાર કોઈ મળ્યો નહીં.
આગમ્ય પિતરં ચોચુસ્તતઃ પ્રાઞ્જલયોઽગ્રતઃ
પછી તેઓ પિતાજી પાસે આવ્યા અને હાથ જોડીને તેમની સામે ઊભા રહીને વાત કરી.
સસમુદ્રવનદ્વીપા સનદીનદકન્દરા। સપર્વતવનોદ્દેશા નિખિલેન મહી નૃપ
રાજા, અમે આખી ધરતી—સમુદ્ર, જંગલ, ટાપુ, નદીઓ, ખીણો, પર્વતો અને જંગલવાળા પ્રદેશો—બધી જગ્યાએ શોધી કાઢી છે.
અસ્માભિર્વિચિતા રાજઞ્શાસનાત્તવ પાર્થિવ। ન ચાશ્વમધિગચ્છામો નાશ્વહર્તારમેવ ચ
રાજા, આપની આજ્ઞાથી અમે બધે શોધ્યું, પણ અમને ઘોડો કે તેને લઈ જનાર ક્યાંય મળ્યા નથી.
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં સ રાજા ક્રોધમૂર્ચિતઃ। ઉવાચ વચનં સર્વાંસ્તદા દૈવવશાન્નૃપ
તેમના શબ્દો સાંભળીને રાજા ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને ભાગ્યના વશમાં આવીને બધાને કહ્યું.
અનાગમાય ગચ્છધ્વં ભૂયો માર્ગત વાજિનમ્। યાજ્ઞીયં તં વિનાહ્યશ્વં નાગન્તવ્યં હિ પુત્રકાઃ
પુત્રો, ફરીથી જાઓ અને ઘોડો શોધો; યજ્ઞ માટેનો ઘોડો મળ્યા વિના પાછા ન આવશો.
પ્રતિગૃહ્ય તુ સંદેશં પિતુસ્તે સગરાત્મજાઃ। ભૂય એવ મહીં કૃત્સ્નાં વિચેતુમુપચક્રમુઃ
પિતાની આજ્ઞા મેળવીને, સાગરના પુત્રોએ ફરી એકવાર આખી ધરતી શોધવાનું શરૂ કર્યું.
અથાપશ્યન્ત તે વીરાઃ પૃથિવીમવદારિતામ્। `સમુદ્રે પૃથિવીપાલ પદં માર્ગં ચ વાજિનઃ
પછી એ વીરોએ ધરતી ફાટી ગઈ છે એવું જોયું, અને ધરતીના રક્ષક, સમુદ્રમાં ઘોડાની પગલીઓ અને રસ્તો શોધી કાઢ્યો.
સમાસાદ્ય બિલં તચ્ચાપ્યખનન્સગરાત્મજાઃ। કુદ્દાલૈર્મુસલૈશ્ચૈવ સમુદ્રં યત્નમાસ્થિતાઃ
પછી સાગરના પુત્રોએ એ બિલ સુધી પહોંચી, અને કुदાળી અને મુસળ વડે સમુદ્રમાં મહેનતથી ખોદવાનું શરૂ કર્યું.
સ ખન્યમાનઃ સહિતૈઃ સાગરૈર્વરુણાલયઃ। અગચ્છત્પરમામાર્તિં દીર્યમાણઃ સમન્તતઃ
જ્યારે વરુણનું નિવાસસ્થાન સાગરો સાથે ખોદવામાં આવતું હતું, ત્યારે ચારે બાજુથી ફાટીને તે ભારે દુઃખમાં પડી ગયું.
અસુરોરગરક્ષાંસિ સત્વાનિ વિવિધાનિ ચ। આર્તનાદમકુર્વન્ત વધ્યમાનાનિ સાગરૈઃ
અસુરો, નાગો, રાક્ષસો અને અન્ય અનેક જીવજંતુઓ, સાગરપુત્રો દ્વારા મારાતા, પીડામાં ચીસો પાડવા લાગ્યા.