સ તપ્યમાનઃ સુમહત્તપોયોગસમન્વિતઃ। આસસાદ મહાત્માનં ત્ર્યક્ષં ત્રિપુરમર્દનમ્
એ રાજા ભારે તપસ્યામાં લીન રહી, મહાન તપશક્તિ પ્રાપ્ત કરી, અને મહાત્મા, ત્રિનેત્રધારી, ત્રિપુરવિનાશક ભગવાન પાસે પહોંચ્યા.
શંકરં ભવમીશાનં પિનાકિં શૂલપાણિનમ્। ત્ર્યમ્બકં શિવમુગ્રેશં બહુરૂપમુમાપતિમ્
શંકર, ભવ, ઈશાન, પિનાકધારી, શૂળપાણી, ત્ર્યંબક, શિવ, ઉગ્રેશ, અનેક રૂપવાળા અને ઉમાપતિ એવા મહાદેવ પાસે ગયા.
સ તં દૃષ્ટ્વૈવ વરદં પત્નીભ્યાં સહિતો નૃપઃ। પ્રણિપત્ય મહાબાહુઃ પુત્રાર્થે સમયાચત
તે સમયે રાજાએ પોતાની પત્નીઓ સાથે તે વરદાન આપનાર ભગવાનને જોયા. મહાબલવાન રાજાએ નમ્રતાથી વંદન કરીને પુત્ર માટે વરદાન માગ્યું.
તં પ્રીતિમાન્હરઃ પ્રાહ સભાર્યં નૃપસત્તમમ્। યસ્મિન્વૃતો મુહૂર્તેઽહં ત્વયેહ નૃપતે વરમ્
ભગવાન શિવ રાજા અને તેની પત્નીઓની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઇને કહ્યું: 'હે રાજા, તું જે ક્ષણે ઈચ્છે, એ સમયે હું તને અહીં વરદાન આપીશ.'
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ શૂરાઃ પરમદર્પિતાઃ। એકસ્યાં સંભવિષ્યન્તિ પત્ન્યાં નરવરોત્તમ
હે રાજાશ્રેષ્ઠ, તારી એક પત્નીમાંથી સાઠ હજાર પરાક્રમી અને અહંકારથી ભરેલા પુત્રો જન્મશે.
તે ચૈવસર્વે સહિતાઃ ક્ષયં યાસ્યન્તિ પાર્થિવ। એકો વંશધરઃ શૂર એકસ્યાં સંભવિષ્યતિ
હે રાજા, એ બધા પુત્રો એકસાથે નાશ પામશે; પણ બીજી પત્નીમાંથી એક વંશને આગળ વધારનાર શૂરવીર પુત્ર જન્મશે.
એવમુક્ત્વા તુ તં રુદ્રસ્તત્રૈવાન્તરધીયત। સ ચાપિ સગરો રાજા જગામ સ્વં નિવેશનમ્
આ રીતે કહીને ભગવાન રુદ્ર ત્યાંથી અદૃશ્ય થઇ ગયા. પછી રાજા સગરે પોતાના મહેલમાં પાછા ફર્યા.
પત્નીભ્યાં સહિતસ્તત્ર હોઽતિહૃષ્ટમનાસ્તદા। `કાલં શંભુવરપ્રાપ્તં પ્રતીક્ષન્સગરોઽનયત્
ત્યાં રાજા સગર પોતાની પત્નીઓ સાથે ખૂબ આનંદિત મનથી ભગવાન શંભુના વરદાન પૂરું થવાનો સમય આવવાની રાહ જોતા રહ્યા.
તસ્ય તેમનુજશ્રેષ્ઠ ભાર્યે કલલોચને। વૈદર્ભી ચૈવ શૈબ્યા ચ ગર્ભિણ્યૌ સંબભૂવતુઃ
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, પછી રાજાની બે વિશાળ નેત્રવાળી પત્નીઓ, વૈદર્ભી અને શૈબ્યા, ગર્ભવતી બની.
તતઃ કાલેન વૈદર્ભી ગર્ભાલાબું વ્યજાયત। શૈવ્યા ચ સુષુવે પુત્રં કુમારં દેવરૂપિણમ્
સમય આવતાં વૈદર્ભીએ એક લાઉકા જેવું ગર્ભ જન્માવ્યું અને શૈબ્યાએ દેવતાજેવું સુંદર પુત્ર જન્માવ્યો.
તદાઽલાબું સમુત્સ્રષ્ટું મનશ્ચક્રે સ પાર્થિવઃ। અથાન્તરિક્ષાચ્છુશ્રાવ વાચં ગંભીરનિઃસ્વનામ્
પછી રાજાએ એ લાઉકને ફેંકી દેવાનો વિચાર કર્યો, પણ એ સમયે આકાશમાંથી ગંભીર અવાજ સંભળાયો.
રાજન્મા સાહસંકાર્ષીઃ પુત્રાન્ન ત્યક્તુમર્હસિ। અલાબુમધ્યાન્નિષ્કૃષ્ય વીજં યત્નેન ગોપ્યતામ્
'હે રાજા, તું ઉતાવળ ન કર. તારે પુત્રોને છોડી દેવા નહીં. લાઉકના અંદરથી બીજને કાળજીપૂર્વક કાઢી અને સાચવી રાખ.'
સોપસ્વેદેષુ પાત્રેષુ ઘૃતપૂર્ણેષુ ભાગશઃ। તતઃ પુત્રસહસ્રાણિ ષષ્ટિં પ્રાપ્સ્યસિ પાર્થિવ
'ઘીથી ભરેલા વાસણોમાં ભાગે ભાગે એ બીજ મૂકી દે. પછી તને સાઠ હજાર પુત્રો મળશે, હે રાજા.'
મહાદેવેન દિષ્ટં તે પુત્રજન્મ નરાધિપ। અનેન ક્રમયોગેન મા તે બુદ્ધિરતોઽન્યથા
'હે મનુષ્યાધિપતિ, મહાદેવે તારા પુત્રોના જન્મનો આદેશ આપ્યો છે. આ રીતથી જ તું પુત્રપ્રાપ્તિ કરજે, મન બીજું ક્યાંય ન દોરજે.'
એતચ્છ્રુત્વાન્તરિક્ષાચ્ચ સ રાજા રાજસત્તમઃ। યથોક્તં તચ્ચરાકાથ શ્રદ્દધદ્ભરતર્ષભ
આ રીતે આકાશમાંથી સંભળાયેલી વાત સાંભળી, રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક જે રીતે કહેવામાં આવ્યું હતું એ પ્રમાણે બધું કર્યું, હે ભરતવંશના વીર.
[એકૈકશસ્તતઃ કૃત્વા બીજં બીજં નરાધિપઃ। ઘૃતપૂર્ણેષુ કુમ્ભેષુ તાન્ભાગાન્વિદધે તતઃ
પછી રાજાએ દરેક બીજને અલગ-અલગ ઘીથી ભરેલા કુંભમાં મૂકી દીધા અને એમ ભાગ પાડ્યા.
ધાત્રીશ્ચૈકૈકશઃ પ્રાદાત્પુત્રરક્ષણતત્પરઃ। તતઃ કાલેન મહતા સમુત્તસ્થુર્મહાબલાઃ ।।]
પુત્રોની રક્ષા માટે રાજાએ દરેક કુંભ ધાયીઓને સોંપી દીધા. લાંબા સમય પછી મહાબલવાન પુત્રો જન્મ્યા.
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રણિ તસ્યાપ્રતિમતેજસઃ। રુદ્રપ્રસાદાદ્રાજર્ષેઃ સમજાયન્ત પાર્થિવ
એ રાજર્ષિ સગરને ભગવાન રુદ્રની કૃપાથી અપ્રતિમ તેજવાળા સાઠ હજાર પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.
તે ઘોરાઃ ક્રૂરકર્માણ આકાશપરિસર્પિણઃ। બહુત્વાચ્ચાવજાનન્તઃ સર્વાલ્લોઁકાન્સહામરાન્
એ બધા પુત્રો ભયાનક અને ક્રૂર કર્મો કરનારા હતા, તેઓ આકાશમાં ફરતા. તેમની સંખ્યા વધારે હોવાથી તેમણે બધા લોકોએ, દેવતાઓ સહિત, અવગણના કરી.
ત્રિદશાંશ્ચાપ્યબાધન્ત તથા ગન્ધર્વરાક્ષસાન્। સર્વાણિ ચૈવ ભૂતાનિ શૂરા સમરશાલિનઃ
તેમણે દેવતાઓ, ગંધર્વો અને રાક્ષસો, તેમજ બધા જીવાતાઓને પણ દુઃખ આપ્યું; એ બધા શૂરવીર યુદ્ધપ્રિય હતા.
વધ્યમાનાસ્તદા લોકાઃ સાગરૈર્મન્દબુદ્ધિભિઃ। બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ સહિતાઃ સર્વદૈવતૈઃ
તે સમયે, સાગરનાં મૂર્ખ પુત્રોએ લોકો પર અત્યાચાર કર્યો ત્યારે બધા લોકો અને દેવતાઓએ બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો.
તાનુવાચ મહાભાગઃ સર્વલોકપિતામહઃ। ગચ્છધ્વં ત્રિદશાઃ સર્વે લોકૈઃ સાર્ધં યથાગતમ્
બધા લોકોએ અને દેવોએ આવ્યા તેમ જ પાછા જાવો, એમ સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્માજીએ તેમને કહ્યું.
નાતિદીર્ઘેણ કાલેન સાગરાણાં ક્ષયો મહાન્। વિષ્યતિ મહાઘોરઃ સ્વકૃતૈઃ કર્મભિઃ સુરાઃ
થોડા જ સમયમાં સાગરનાં પુત્રો પર મોટું વિનાશ આવશે; દેવો, એમના પોતાના કર્મોથી જ એ ભયાનક દુઃખ આવશે.
એવમુક્તાસ્તુ તે દેવા લોકાશ્ મનુજેશ્વર। પિતામહમનુજ્ઞાપ્ય વિપ્રજગ્મુર્યથાગતમ્
હવે, મનુષ્યોના રાજા, પિતામહની આજ્ઞા લઈને દેવો અને લોકો જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
તતઃ કાલે બહુતિથે વ્યતીતે ભરતર્ષભ। દીક્ષિતઃ સગરો રાજા હયમેધેન વીર્યવાન્
પછી, ઘણો સમય વીતી ગયો ત્યારે, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ રાજા સાગરે દિક્ષા લઈને અને બળવાન બની, અશ્વમેઘ યજ્ઞ શરૂ કર્યો.
તસ્યાશ્વો વ્યચરદ્ભૂમિં પુત્રૈઃ સુપરિરક્ષિતઃ। `સર્વૈરેવ મહોત્સાહૈઃ સ્વચ્છન્દપ્રચરો નૃપ
રાજાના ઘોડાને તેના પુત્રોએ ખૂબ ઉત્સાહથી અને સારી રીતે રક્ષા કરી, એ ઘોડો સ્વેચ્છાએ આખી ધરતી પર ફરતો રહ્યો.
સમુદ્રં સ સમાસાદ્ય નિસ્તોયં ભીમદર્શનમ્। રક્ષ્યમાણઃ પ્રયત્નેન તત્રૈવાન્તરધીયત
ઘોડો જ્યારે ભયાનક અને સુકાઈ ગયેલા સમુદ્ર પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે ભલે પુત્રોએ કાળજીપૂર્વક રક્ષા કરી, ત્યાં જ એ અદૃશ્ય થયો.
તતસ્તે સાગરાસ્તાત હૃતં મત્વા હયોત્તમમ્। આગમ્ય પિતુરાચખ્યુરદૃશ્યં તુરગં હૃતમ્। તેનોક્તા દિક્ષુ સર્વાસુ પુત્રા માર્ગત વાજિનમ્
પછી, પિતા, સાગરના પુત્રોએ માન્યું કે શ્રેષ્ઠ ઘોડો કોઈએ ચોરી લીધો છે, તેઓ પાછા આવી પિતાને કહ્યું કે ઘોડો ક્યાંય દેખાતો નથી. પિતાએ કહ્યું: 'બધા દિશામાં જઈને ઘોડો શોધો.'
તતસ્તે પિતુરાજ્ઞાય દિક્ષુ સર્વાસુ તં હયમ્। અમાર્ગન્ત મહારાજ સર્વંચ પૃથિવીતલમ્
પછી, મહારાજ, પિતાની આજ્ઞા માનીને સાગરના પુત્રોએ આખી ધરતી અને બધાં દિશામાં ઘોડો શોધવા લાગ્યા.
તતસ્તે સાગરાઃ સર્વે સમુપેત્ય પરસ્પરમ્। નાધ્યગચ્છન્ત તુરગમશ્વહર્તારમેવ ચ
બધા સાગરના પુત્રો ભેગા થયા, પણ તેમને ઘોડો કે તેને લઈ જનાર કોઈ મળ્યો નહીં.