અથાભિજગ્મુર્મુનિમાશ્રમસ્થં તપસ્વિનં ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠમ્। અગસ્ત્યમત્યદ્ભુતવીર્યદીપ્તં તં ચાર્થમૂચુઃ સહિતાઃ સુરાસ્તે
પછી દેવતાઓએ આશ્રમમાં રહેતા, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ અને અદ્ભુત તપશ્ચર્યાવાળા અગસ્ત્ય ઋષિ પાસે ગયા અને એમને પોતાનો ઉદ્દેશ્ય કહ્યું.
સૂર્યાચન્દર્મસોર્માર્ગં નક્ષત્રાણાં ગતિં તથા। શૈલરાજો વૃણોત્યેપ વિન્ધ્યઃ ક્રોધવશાનુગઃ
પર્વતોના રાજા વિંધ્ય, ગુસ્સામાં આવીને, સૂર્ય-ચંદ્રના માર્ગ અને તારાઓની ચાલને પણ અટકાવી રહ્યો છે.
તં નિવારયિતું શક્તો નાન્યઃ કશ્ચિદ્દ્વિજોત્તમ। ઋતે ત્વાં હિ મહાભાગ તસ્માદેનં નિવારય
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તને સિવાય બીજું કોઈ એને રોકી શકે તેમ નથી, એટલે કૃપા કરીને એને અટકાવ.
તચ્છ્રુત્વા વચનં વિપ્રઃ સુરાણાં શૈલમભ્યગાત્। સોભિગમ્યાબ્રવીદ્વિન્ધ્યં સદારઃ સમુપસ્થિતઃ
દેવતાઓની વાત સાંભળી, ઋષિ પોતાની પત્ની સાથે પર્વત પાસે ગયા અને વિંધ્યને સંબોધી કહ્યું.
માર્ગમિચ્છામ્યહં દત્તં ભવતા પર્વતોત્તમ। દક્ષિણામભિગન્તાસ્મિ દિશે કાર્યેણ કેનચિત્
હે સર્વોત્તમ પર્વત, હું તારા દ્વારા રસ્તો માંગું છું; કોઈ કામ માટે દક્ષિણ તરફ જવું છે.
યાવદાગમનં મહ્યં તાવત્ત્વં પ્રતિપાલય। નિવૃત્તે મયિ શૈલેન્દ્ર તતો વર્ધસ્વ કામતઃ
મારા પાછા ફર્યા સુધી, હે પર્વતરાજ, તું એમ જ ઊભો રહે; પછી હું પાછો આવું ત્યારે તું મનગમતું વધે.
એવં સ સમયં કૃત્વાવિન્ધ્યેનામિત્રકર્શન। અદ્યાપિ દક્ષિણાદ્દેશાદ્વારુણિર્ન નિવર્તતે
આ રીતે વિંધ્ય સાથે વચન આપીને, દુશ્મનોને હરાવનાર, આજે પણ વરુણના વંશજ ઋષિ દક્ષિણ દિશામાંથી પાછા ફર્યા નથી.
વિન્ધ્યોઽપિતદ્ભયાદ્રાજન્કુઞ્ચિતાઙ્ગો ન વર્ધતે। અગસ્ત્યસ્ય પ્રભાવેણ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
વિંધ્ય પણ એ ભયથી, અગસ્ત્યની શક્તિથી, પોતે નમેલો રહીને, આજે પણ વધતો નથી—જે તું મને પૂછ્યું છે.
કાલેયાસ્તુ યથા રાજન્સુરૈઃ સર્વૈર્નિષૂદિતાઃ। અગસ્ત્યાદ્વરમાસાદ્ય તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
જેમ કાલેયો દેવતાઓએ અગસ્ત્યના આશીર્વાદથી મટાડી નાખ્યા, એ વાત હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા મૈત્રાવરુણિરબ્રવીત્। કિમર્થમભિયાતા સ્થ વરં મત્તઃ કમિચ્છથ
દેવતાઓની વાત સાંભળી, મૈત્રાવરુણ પુત્રએ પૂછ્યું: 'તમે અહીં શા માટે આવ્યા છો? મારે પાસેથી કયો વર માંગો છો?'
એવમુક્તાસ્તતસ્તેન દેવતા મુનિમબ્રુવન્। `સર્વે પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા પુરન્દરપુરોગમાઃ
એમ કહી, દેવતાઓએ ઋષિને કહ્યું, બધા હાથ જોડીને, પુરંદર આગળ હતા.
એવં ત્વયોચ્છામ કૃતં હિ કાર્યં મહાર્ણવં પીયમાનં મહાત્મન્। તતો વધિષ્યામ સહાનુબન્ધા- ન્કાલોપસૃષ્ટાન્સુરવિદ્વિષસ્તાન્
હે મહાત્મા, તારા દ્વારા મહાસાગર પીવાનું કાર્ય પૂરું થયું; હવે અમે સમય દ્વારા મોકલાયેલા, દેવદ્વેષીઓને અને એમના સાથીઓને મારેશું.
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા તથેતિ મુનિરબ્રવીત્। કરિષ્યે ભવતાં કામં લોકાનાં ચ મહત્સુખમ્
દેવતાઓની વાત સાંભળી, ઋષિએ કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ, હું તમારો ઇચ્છિત કાર્ય કરીશ અને લોકોએ મોટું સુખ મળશે.'
એવમુક્ત્વા તતોઽગચ્છત્સમુદ્રં સરિતાંપતિમ્। ઋષિભિશ્ચ તપઃસિદ્ધૈ સાર્ધં દેવૈશ્ચ સુવ્રત
એમ કહી, ઋષિ તપસ્વી અને દેવતાઓ સાથે, નદીઓના સ્વામી સમુદ્ર પાસે ગયા.
મનુષ્યોરગગન્ધર્વયક્ષકિંપુરુષાસ્તથા। અનુજગ્મુર્મહાત્માનં દ્રષ્ટુકાનાસ્તદદ્ભુતમ્
માણસો, સાપો, ગંધર્વો, યક્ષો અને કિમ્પુરુષો પણ એ મહાત્માને, એ અદ્ભુત ઘટના જોવા, પાછળ ગયા.
તતોઽભ્યગચ્છન્સહિતાઃ સમુદ્રં ભીમનિઃખનમ્। નૃત્યન્તમિવ ચોર્મીભિર્વલ્ગન્તમિવ વાયુના
પછી બધા સાથે ભયજનક ઊંડા સમુદ્ર પાસે ગયા, જ્યાં તરંગો નૃત્ય કરતા હોય તેમ લાગતા અને પવનથી પાણી ઉછળતું હતું.
હસન્તમિવ ફેનૌઘૈઃ સ્ખલન્તં કન્દરેષુ ચ। તાનાગ્રાહસમાકીર્ણં નાનાદ્વિજગણાન્વિતમ્
ફેન જેવી તરંગો સાથે, ખીણોમાં ઉછળતી, ભયાનક જલચરોથી ભરેલી અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ગૂંજી રહેલી એ નદી હસતી હોય તેમ લાગતી હતી.
અગસ્ત્યસહિતા દેવાઃ સગન્ધર્વમહારગાઃ। ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ સમાસેદુર્મહોદધિમ્
અગસ્ત્યમુનિ સાથે દેવતાઓ, ગંધર્વો, મહાન સાપો અને પુણ્યશાળી ઋષિઓ મહાસાગર પાસે એકઠા થયા.
સમુદ્રં સ સમાસાદ્ય વારુણિર્ભગવાનૃષિઃ। ઉવાચ સહિતાન્દેવાનૃષીંશ્ચૈવ સમાગતાન્
પછી વરુણપુત્ર ભગવાન ઋષિ સમુદ્ર પાસે પહોંચ્યા અને ત્યાં ભેગા થયેલા દેવતાઓ અને ઋષિઓને સંબોધ્યા.
એષ લોકહિતાર્થં વૈ પિબામિ વરુણાલયમ્। ભવદ્ભિર્યદનુષ્ઠેયં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્
હું લોકકલ્યાણ માટે વરુણનું આ નિવાસ સ્થાન પી જઇશ; તમે જે કરવાનું હોય તે તરત જ કરી લો.
એતાવદુક્ત્વા વચનં મૈત્રાવરુણિરચ્યુતઃ। સમુદ્રમપિબત્ક્રુદ્ધઃ સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ
આવું કહીને અડગ મૈત્રાવરુણિ ઋષિ ક્રોધથી આખા લોકોએ જોતા જોતા સમુદ્ર પી ગયા.
પીયમાનં સમુદ્રં તં દૃષ્ટ્વા સેન્દ્રાસ્તદાઽમરાઃ। વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ સ્તુતિભિશ્ચાપ્યપૂજયન્
ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ સમુદ્ર પી જવામાં અદ્ભુત આશ્ચર્ય અનુભવ્યું અને સ્તુતિઓથી તેમની પૂજા કરી.
ત્વં નસ્ત્રાતા વિધાતા ચ લોકાનાં લોકભાવન। ત્વત્પ્રસાદાત્સમુચ્છેદં ન ગચ્છેત્સામરં જગત્
હે લોકપાલ, તમે અમારા રક્ષક અને સર્જનહાર છો; તમારી કૃપાથી અમર દેવતાઓ સહિત જગત કદી નાશ પામે નહીં.
સ પૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈર્મહાત્મા ગન્ધર્વતૂર્યેષુ નદત્સુ સર્વશઃ। દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈરવકીર્યમાણો મહાર્ણવં નિઃસલિલં ચકાર
ગાંધીર્વો ચારેય તરફ વાદ્યો વગાડતા અને દેવતાપુષ્પો વરસાવતા, મહાત્મા ઋષિને દેવતાઓએ પૂજ્યા અને તેમણે મહાસાગરને પાણી વિનાનું કરી દીધું.
દૃષ્ટ્વા કૃતંનિઃસલિલં મહાર્ણવં સુરાઃ સમસ્તાઃ પરમપ્રહૃષ્ટાઃ। ્રગૃહ્ય દિવ્યાનિવરાયુધાનિ તાન્દાનવાઞ્જઘ્રુરદીનસત્વાઃ
મહાસાગર સુકાઈ ગયો તે જોઈને બધા દેવતાઓ અત્યંત આનંદિત થયા; તેમણે પોતાના દિવ્ય શસ્ત્રો લઈ નિર્ભયતાથી દાનવો પર આક્રમણ કર્યું.
તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈર્મહાત્મભિ- ર્મહાબલૈર્વેગિભિરુન્નદદ્ભિઃ। ન સેહિરેવેગવતાં મહાત્મનાં વેગં તદા ધારયિતું દિવૌકસામ્
મહાન આત્માવાળા, શક્તિશાળી અને ગર્જના કરતા દેવતાઓએ હુમલો કર્યો ત્યારે દાનવો એ શક્તિશાળી દેવતાઓનો પ્રચંડ પ્રહાર સહન કરી શક્યા નહીં.
તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈર્દાનવા ભીમનિઃસ્વનાઃ। રચક્રુ સુતુમુલં યુદ્ધં મુહૂર્તમિવ ભારત
દેવતાઓએ હુમલો કરતાં, ભયાનક ગર્જના કરતા દાનવો થોડા સમય માટે જ ભયાનક યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, હે ભારત.
તે પૂર્વં તપસા દગ્ધા મુનિભિર્ભાવિતાત્મભિઃ। યતમાનાઃ પરં શક્ત્યા ત્રિદશૈર્વિનિષૂદિતાઃ
પહેલાં જ મહાન ઋષિઓના તપથી દગ્ધ થયેલા એ દાનવો બધી શક્તિથી પ્રયત્ન કરી પણ દેવતાઓ દ્વારા સંહાર પામ્યા.
તેહેમનિષ્કાભરણાઃ કુણ્ડલાઙ્ગદધારિણઃ। નિહતા બહ્વશોભન્ત પુષ્પિતા ઇવ કિંશુકાઃ
સોનાના ગહણો, કુંડલ અને વળયોથી સજ્જ, મૃત્યુ પામેલા દાનવો પુષ્પિત કિંચુક વૃક્ષો જેવાં તેજસ્વી લાગતા હતા.
હતશેષાસ્તતઃ કેચિત્કાલેયા મનુજોત્તમ। વિદાર્ય વસુધાં દેવીં પાતાલતલમાસ્થિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, પછી બચેલા કેટલાક કાલેય દાનવો પૃથ્વીને ફાડી દેવીમાં પાતાળના તળે છુપાઈ ગયા.