તતો યુદ્ધં સમભવદ્દેવાનાં દાનવૈઃ સહ। મુહૂર્તં ભરતશ્રેષ્ઠ લોકત્રાસકરં મહત્
પછી દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે થોડી ક્ષણ માટે આખા જગતને ડરાવનારું હતું.
ઉદ્યતપ્રતિવિદ્ધાનાં સ્વઙ્ગાનાં વીરબાહુભિઃ। આસીત્સુતુમુઃ શબ્દઃ શરીરેષ્વભિપાત્યતામ્
વીરોએ હાથ-પગ ઉંચા કરીને એકબીજાને ઘાયલ કર્યા, અને શરીર પર પડતાં પડતાં ભયાનક અવાજ ઉઠ્યો.
શિરોભિઃ પ્રપતદ્ભિશ્ચાપ્યન્તરિક્ષાન્મહીતલમ્। તાલૈરિવ મહારાજ વૃન્તાદ્ભ્રષ્ટૈરદૃશ્યત
મહારાજા, આકાશમાંથી ધરા પર માથાં પડતાં, એ દ્રશ્ય એવું લાગતું હતું જાણે તાડના ફળ ડાળથી તૂટીને જમીન પર પડે છે.
તે હેમકવચા ભૂત્વા કાલેયાઃ પરિઘાયુધાઃ। ત્રિદશાનભ્યવર્તન્ત દાવદગ્ધા ઇવાદ્રયઃ
કાળેયો સૌને સોનાની કવચ પહેરી અને લોખંડના ગદા લઈને, જાણે જંગલની આગે દાઝેલા પહાડો હોય એમ દેવતાઓ સામે ધસી આવ્યા.
તેષાં વેગવતાં વેગં સહિતાનાં પ્રધાવતામ્। ન શેકુસ્ત્રિદશાઃ સોઢું તે ભગ્નાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
એ એકઠા અને ઝડપથી ધસી આવતાં કાળેયોની તાકાત સહન કરી શક્યા નહીં, તેથી દેવતાઓ ડરીને ભાગી ગયા.
તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રવતો ભીતાન્સહસ્રાક્ષઃ પુરંદરઃ। વૃત્રે વિવર્ધમાને ચ કશ્મલં મહદાવિશત્
પછી સહસ્રનેત્ર ઈન્દ્રે પોતાના ભયભીત સાથીઓને ભાગતાં અને વૃત્રને વધુ શક્તિશાળી થતો જોઈ, ભારે દુઃખમાં આવી ગયો.
તં શક્તં કશ્મલાવિષ્ટં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ સનાતનઃ। જગામ શરણં શીઘ્રં તં તુ નારાયણં પ્રભુમ્
શક્ર ભગવાનને દુઃખમાં ગરકાવ થયેલા જોઈ, સનાતન વિષ્ણુએ ઝડપથી તે નારાયણ ભગવાન પાસે આશરો લીધો.
તં શક્રં કશ્મલાવિષ્ટં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ સનાતનઃ। સ્વતેજો વ્યદધચ્છક્રે બલમસ્ય વિવર્ધયન્
શક્રને દુઃખમાં ડૂબેલો જોઈ, સનાતન વિષ્ણુએ પોતાનું તેજ તેને આપ્યું અને તેનું બળ વધાર્યું.
વિષ્ણુના ગોપિતં શક્રં દૃષ્ટ્વાદેવગણાસ્તતઃ। સ્વં સ્વંતેજઃ સમાદધ્યુસ્તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ
વિષ્ણુએ શક્રની રક્ષા કરી તે જોઈ, બધા દેવતાઓ અને પવિત્ર બ્રહ્મર્ષિઓએ પોતપોતાનું તેજ આપ્યું.
સ સમાપ્યાયિતઃ શક્રો વિષ્ણુના દૈવતૈઃ સહ। ઋષિભિશ્ચ મહાભાગૈર્બલવાન્સમપદ્યત
વિષ્ણુ, દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓના આશીર્વાદથી શક્ર બલવાન બની ગયો.
જ્ઞાત્વા બલસ્થં ત્રિદશાધિપં તુ નનાદ વૃત્રો મહતો નિનાદાન્। તસ્ પ્રણાદેન ધરા દિશશ્ચ ખં દ્યૌર્નગાશ્ચાપિ ચચાલ સર્વમ્
જ્યારે વૃત્રાએ જાણ્યું કે દેવતાઓના રાજા હવે બલવાન છે, ત્યારે તેણે ભયાનક ગર્જના કરી; તેની ગર્જનાથી ધરતી, દિશાઓ, આકાશ, સ્વર્ગ અને પર્વતો બધાં કંપી ઉઠ્યાં.
તતો મહેન્દ્રઃ પરમાભિતપ્તઃ શ્રુત્વા રવં ઘોરરૂપં મહાન્તમ્। ભયે નિમગ્નસ્ત્વરિતો મુમોચ વજ્રં મહત્તસ્ય વધાય રાજન્
પછી મહેન્દ્ર, ભારે પીડિત થઈ, એ ભયાનક અને મોટો અવાજ સાંભળીને ડરથી તરત જ પોતાનું મહાન વજ્ર ફેંક્યું, રાજન, તેને મારવા માટે.
સ ચક્રવજ્રાભિહતઃ પપાત મહાસુરઃ કાઞ્ચનમાલ્યધારી। યથા મહાશૈલવરઃ પુરસ્તા- ત્સ મન્દરો વિષ્ણુકરાદ્વિમુક્તઃ
ચક્ર અને વજ્રના ઘા થી, સોનાની માળા ધારણ કરેલો મહાસુર જમીન પર પડી ગયો, જેમ વિષ્ણુના હાથમાંથી છૂટેલો મહા પર્વત મંદર એક વખત પડી ગયો હતો.
તસ્મિન્હતે દૈત્યવરે ભયાર્તઃ શક્રઃ પ્રદુદ્રાવ સરઃ પ્રવેષ્ટુમ્। વજ્રં ન મેને સ્વકરાદ્વિમુક્તં વૃત્રં ભયાચ્ચાપિ હતં ન મેને
તે શ્રેષ્ઠ દૈત્યના મૃત્યુ પછી, શક્ર ડરીને સરોવર તરફ ભાગી ગયો; તેને વિશ્વાસ નહોતો કે વજ્ર તેના હાથમાંથી છૂટ્યું છે કે વૃત્રા ખરેખર મર્યો છે.
સર્વે ચ દેવા મુદિતાઃ પ્રહૃષ્ટા મહર્ષયશ્ચન્દ્રમભિષ્ટુવન્તઃ। `વૃત્રં હતં સંદદૃશુઃ પૃથિવ્યાં વજ્રાહતં શૈલમિવાવદીર્ણમ્
બધા દેવતાઓ આનંદિત અને ખુશ થઈ ગયા, મહર્ષિઓ ચંદ્રની સ્તુતિ કરતા હતા; તેમણે પૃથ્વી પર વજ્રના ઘા થી વિખૂટી પડેલો વૃત્રા જોયો.
સર્વાંશ્ચ દૈત્યાંસ્ત્વરિતાઃ સમેત્ય જઘ્નુઃ સુરા વૃત્રવધાભિતપ્તાન્। તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈઃ સમેતૈઃ સમુદ્રમેવાવિવિશુર્ભયાર્તાઃ
પછી બધા દેવતાઓ ઝડપથી ભેગા થઈને, વૃત્રાના મૃત્યુના દુઃખથી દહેલાઈને, દૈત્યોને મારવા લાગ્યા; અને ડરેલા દૈત્યો, દેવતાઓના હુમલાથી બચવા માટે, દરિયામાં છૂપી ગયા.
પ્રવિશ્ય ચૈવોદધિમપ્રમેયં ઝષાકુલં નક્રસમાકુલં ચ। તદા સ્મ મન્ત્રં સહિતાઃ પ્રચક્રુ- સ્ત્રૈલોક્યનાશાર્થમભિપ્રયત્નાત્
અનંત દરિયામાં, જ્યાં માછલીઓ અને મગરો ભરેલા હતા, તેઓ એકઠા થઈને ત્રણેય લોકનો વિનાશ કરવા માટે યજ્ઞ કરવા લાગ્યા.
તત્રસ્મ કેચિન્મતિનિશ્ચયજ્ઞા- સ્તાંસ્તાનુપયાનુપવર્ણયન્તિ। તેષાં તુ તત્રક્રમકાલયોગા- દ્ધોરા મતિશ્ચિન્તયતાં બભૂવ
ત્યાં, કેટલાક બુદ્ધિશાળી અને નિશ્ચયવંતોએ વિવિધ ઉપાય અને રીતો જણાવ્યા; સમય અને સંજોગોને કારણે, તેમની વચ્ચે ભયાનક વિચાર ઊભો થયો.
યે સન્તિ વિદ્યાતપસોપપન્ના- સ્તેષાં વિનાશઃ પ્રથમં તુ કાર્યઃ। લોકા હિ સર્વે તપસા ધ્રિયન્તે તસ્માત્ત્વરધ્વં તપસઃ ક્ષયાય
જે લોકો પાસે જ્ઞાન અને તપ છે, તેમનો પહેલો વિનાશ કરવો જોઈએ; કારણ કે બધા લોક તપથી જ ટકેલા છે—એટલે તપના નાશ માટે ઝડપથી પ્રયત્ન કરો.
યેસન્તિ કેચિચ્ચ વસુંધરાયાં તપસ્વિનો ધર્મવિદશ્ તજ્જ્ઞાઃ। તેષાં વધઃ ક્રિયતાં ક્ષિપ્રમેવ તેષુ પ્રનષ્ટેષુ જગત્પ્રનષ્ટમ્
પૃથ્વી પર રહેતા, ધર્મને જાણનારા અને તપમાં નિષ્ણાત એવા તપસ્વીઓનો તરત વિનાશ કરો; કારણ કે તેઓ નાશ પામશે તો જગત પણ નાશ પામશે.
એવં હિ સર્વે ગતબુદ્ધિભાવા જગદ્વિનાશે પરમપ્રહૃષ્ટાઃ। દુર્ગં સમાશ્રિત્ય મહોર્મિમન્તં રત્નાકરં વરુણસ્યાલયં સ્મ
આ રીતે, બધાએ પોતાનું મન વિનાશ તરફ લગાડી, જગતના વિનાશમાં ખૂબ આનંદ માન્યો; અને તેઓ મહા તરંગો અને દુર્ગમ ઊંડાણ ધરાવતા, વરુણના નિવાસ એવા દરિયામાં આશરો લીધો.
સમુદ્રં તે સમાશ્રિત્ય વરુણં નિધમમ્ભસઃ। કાલેયાઃ સંપ્રવર્તન્ત ત્રૈલોક્યસ્ય વિનાશને
દરિયામાં વરુણના પાણીમાં છુપાઈને, કાલેયાઓ ત્રણેય લોકના વિનાશ માટે આગળ વધ્યા.
તે રાત્રૌ સમભિક્રુદ્ધા ભક્ષયન્તિ સદા મુનીન્। આશ્રમેષુ ચ યે સન્તિ પુણ્યેષ્વાયતનેષુ ચ
રાત્રે, ક્રોધિત થઈને, તેઓ હંમેશાં ઋષિઓને ખાઈ જતાં—એવા ઋષિઓને, જે આશ્રમોમાં અને પવિત્ર સ્થળોએ રહેતા હતા.
વસિષ્ઠસ્યાશ્રમે વિપ્રા ભક્ષિતાસ્તૈર્દુરાત્મભિઃ। અશીતિઃ શતમષ્ટૌ ચ નવ ચાન્યે તપસ્વિનઃ
વસિષ્ઠના આશ્રમમાં, દુષ્ટ હૃદય ધરાવનારા એ દૈત્યોએ એંસી-આઠ અને નવ અન્ય તપસ્વી ઋષિઓને ભક્ષી લીધા, હે બ્રાહ્મણો.
ચ્યવનસ્યાશ્રમં ગત્વા પુણ્યં દ્વિજનિષેવિતમ્। ફલમૂલાશનાનાં હિ મુનીનાં ભક્ષિતં શતમ્
ત્યારબાદ, ચ્યવનના પવિત્ર આશ્રમમાં, જ્યાં અનેક બ્રાહ્મણો નિવાસ કરતા હતા, ફળ અને મૂળ ખાઈ જીવન ગુજારતા એવા સો જેટલા ઋષિઓને ખાઈ લીધા.
એવં રાત્રૌ સ્મ કુર્વન્તિ વિવિશુશ્ચાર્ણવં દિવા। `કાલેયાસ્તે દુરાત્માનો ભક્ષયન્તસ્તપોધનાન્
આ રીતે, રાત્રે તો એ લોકો આવી દુષ્કર્મો કરતા અને દિવસે દરિયામાં છુપાઈ જતા; એ દુરાત્મા કાલેયો તપશ્ચર્યા કરનારા ઋષિઓને ભક્ષી જતા.
ભરદ્વાજાશ્રમે ચૈવ નિયતા બ્ર્હમચારિણઃ। વાય્વાહારામ્બુભક્ષાશ્ચ વિંશતિઃ સંનિષૂદિતાઃ
ભરદ્વાજના આશ્રમમાં પણ, હંમેશાં બ્રહ્મચર્ય પાળતા અને માત્ર વાયુ તથા પાણી પર જીવતા એવા વીસ સાધુઓને મારી નાખવામાં આવ્યા.
એવં ક્રમેણ સર્વાંસ્તાનાશ્રમાન્દાનવાસ્તદા। નિશાયાં પરિબાધન્તે સમુદ્રામ્બુબલાશ્રયાત્। કાલોપસૃષ્ટાઃ કાલેયા ઘ્નન્તો દ્વિજગણાન્બહૂન્
આ રીતે, એ દાનવો દર રાત્રે દરિયાની શક્તિના આધારથી બધા આશ્રમોમાં ઘૂસી જતા અને કાળના પ્રેરણા વડે, અનેક બ્રાહ્મણો અને ઋષિઓને મારી નાખતા.
ન ચૈનાનન્વબુધ્યન્ત મનુજા મનુજોત્તમ। એવં પ્રવૃત્તાન્દૈત્યાંસ્તાંસ્તાપસેષુ તપસ્વિષુ
હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, એ મનુષ્યો એ દૈત્યોએ તપસ્યામાં લીન તપસ્વીઓ પર જે રીતે હુમલો કર્યો, એ સમજ્યા જ નહીં.
ક્ષયાય જગતઃ ક્રૂરાઃ પર્યટન્તિ સ્મ મેદિનીમ્
એ ક્રૂર દૈત્યો જગતના વિનાશ માટે ધરતી પર ફરી રહ્યા હતા.