તેષુ તેષ્વવકાશેષુ શોભિતં સુમનોરમમ્। ત્રિવિષ્ટપસમપ્રખ્યં દધીચાશ્રમમાગમન્
આ મનોહર અને સુંદર સ્થળોએ, જે સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી, તેઓ દધીચિનું આશ્રમ જોઈ પહોંચ્યા.
તત્રાપશ્યન્દધીચં તે દિવાકરસમદ્યુતિમ્। જાજ્વલ્યમાનં વપુષા યથા સાક્ષાત્પિતામહમ્
ત્યાં તેમણે દધીચિને સૂર્ય સમાન તેજથી ઝળહળતાં જોયા, જેમ કે પોતે જ પિતામહ બ્રહ્મા હોય એમ.
તસ્ય પાદૌ સુરા રાજન્નભિવાદ્ય પ્રણમ્ય ચ। અયાચન્ત વરં સર્વે યથોક્તં પરમેષ્ઠિના
હે રાજા, દેવતાઓએ દધીચિના પગે વંદન કરી, નમન કર્યું અને પછી સર્વે મળીને બ્રહ્માજી જેવું કહ્યું હતું એ પ્રમાણે વર્દાન માગ્યું.
તતો દધીચઃ પરમપ્રતીતઃ સુરોત્તમાંસ્તાનિદમભ્યુવાચ। કરોમિ યદ્વો હિતમદ્ય દેવાઃ સ્વં ચાપિ દેહંસ્વયમુત્સૃજામિ
પછી દધીચિ ખૂબ પ્રસન્ન થઈને તે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને કહ્યું: 'હે દેવતાઓ, આજે હું તમારું કલ્યાણ કરીશ અને પોતાનો શરીર પણ ખુશીથી ત્યાગી દઈશ.'
સ એવમુક્ત્વા દ્વિપદાંવરિષ્ઠઃ પ્રાણાન્વશી સ્વાન્સહસોત્સસર્જ। તતઃ સુરાસ્તે જગૃહુઃ પરાસો- રસ્થીનિ તસ્યાથ યથોપદેશમ્
આવી રીતે કહીને, એ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય દધીચિએ પોતાની પ્રાણશક્તિ સંયમથી ત્યજી દીધી; પછી દેવતાઓએ તેમનાં હાડકાં બ્રહ્માજી જણાવ્યા પ્રમાણે લઈ લીધાં.
પ્રહૃષ્ટરૂપાશ્ચ જયાય દેવા- સ્ત્વષ્ટારમાગમ્ તમર્થમૂચુઃ। ત્વષ્ટા તુ તેષાં વચનં નિશમ્ય પ્રહૃષ્ટરૂપઃ પ્રયતઃ પ્રયત્નાત્
દેવતાઓ વિજયની આશાથી આનંદિત થઈ ત્વષ્ટા પાસે ગયા અને પોતાનું કાર્ય કહ્યું; ત્વષ્ટાએ એમનું વચન સાંભળી આનંદથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક કામ શરૂ કર્યું.
ચકાર વજ્રં ભૃશમુગ્રરૂપં કૃત્વા ચ શક્રં સ ઉવાચ હૃષ્ટઃ। અનેન વજ્રપ્રવરેણ દેવ ભસ્મીકુરુષ્વાદ્ય સુરારિમુગ્રમ્
તેણે અત્યંત ભયાનક રૂપ ધરાવતો વજ્ર બનાવ્યો અને પછી આનંદથી શક્રને કહ્યું: 'હે દેવ, આ શ્રેષ્ઠ વજ્રથી આજે તું દેવતાઓના ભયાનક શત્રુનો નાશ કર.'
તતો હતારિઃ સગણઃ સુખં વૈ પ્રશાધિકૃત્સ્નં ત્રિદિવં દિવિષ્ઠઃ। ત્વષ્ટ્રા તથોક્તસ્તુ પુરંદરસ્ત- દ્વજ્રં પ્રહૃષ્ટઃ પ્રયતો હ્યગૃહ્નાત્
પછી, શત્રુ અને તેની સેના નાશ કર્યા પછી, વજ્રધારી દેવરાજ આનંદથી આખું સ્વર્ગ શાસન કરવા લાગ્યા; અને ત્વષ્ટાએ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે પુરંદરે આનંદપૂર્વક એ વજ્ર ધારણ કર્યો.
તતઃ સ વજ્રી બલભિદ્દૈવતૈરભિરક્ષિતઃ। આસસાદ તતો વૃત્રં સ્થિતમાવૃત્ય રોદસી
પછી એ વજ્રધારી, દેવતાઓની રક્ષા હેઠળ, વૃત્ર પાસે પહોંચ્યો, જે પૃથ્વી અને આકાશને રોકીને ઊભો હતો.
કાલકેયૈર્મહાકાયૈ સમન્તાદભિરક્ષિતમ્। સમુદ્યતપ્રહરણૈઃ સશૃઙ્ગૈરિવ પર્વતૈઃ
વૃત્રને ચારેય બાજુથી મહાકાય કાલેયો ઘેરીને ઊભા હતા, બધા શસ્ત્રો સાથે તૈયાર, જાણે શિખરોવાળા પહાડો હોય એમ.
તતો યુદ્ધં સમભવદ્દેવાનાં દાનવૈઃ સહ। મુહૂર્તં ભરતશ્રેષ્ઠ લોકત્રાસકરં મહત્
પછી દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે થોડી ક્ષણ માટે આખા જગતને ડરાવનારું હતું.
ઉદ્યતપ્રતિવિદ્ધાનાં સ્વઙ્ગાનાં વીરબાહુભિઃ। આસીત્સુતુમુઃ શબ્દઃ શરીરેષ્વભિપાત્યતામ્
વીરોએ હાથ-પગ ઉંચા કરીને એકબીજાને ઘાયલ કર્યા, અને શરીર પર પડતાં પડતાં ભયાનક અવાજ ઉઠ્યો.
શિરોભિઃ પ્રપતદ્ભિશ્ચાપ્યન્તરિક્ષાન્મહીતલમ્। તાલૈરિવ મહારાજ વૃન્તાદ્ભ્રષ્ટૈરદૃશ્યત
મહારાજા, આકાશમાંથી ધરા પર માથાં પડતાં, એ દ્રશ્ય એવું લાગતું હતું જાણે તાડના ફળ ડાળથી તૂટીને જમીન પર પડે છે.
તે હેમકવચા ભૂત્વા કાલેયાઃ પરિઘાયુધાઃ। ત્રિદશાનભ્યવર્તન્ત દાવદગ્ધા ઇવાદ્રયઃ
કાળેયો સૌને સોનાની કવચ પહેરી અને લોખંડના ગદા લઈને, જાણે જંગલની આગે દાઝેલા પહાડો હોય એમ દેવતાઓ સામે ધસી આવ્યા.
તેષાં વેગવતાં વેગં સહિતાનાં પ્રધાવતામ્। ન શેકુસ્ત્રિદશાઃ સોઢું તે ભગ્નાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
એ એકઠા અને ઝડપથી ધસી આવતાં કાળેયોની તાકાત સહન કરી શક્યા નહીં, તેથી દેવતાઓ ડરીને ભાગી ગયા.
તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રવતો ભીતાન્સહસ્રાક્ષઃ પુરંદરઃ। વૃત્રે વિવર્ધમાને ચ કશ્મલં મહદાવિશત્
પછી સહસ્રનેત્ર ઈન્દ્રે પોતાના ભયભીત સાથીઓને ભાગતાં અને વૃત્રને વધુ શક્તિશાળી થતો જોઈ, ભારે દુઃખમાં આવી ગયો.
તં શક્તં કશ્મલાવિષ્ટં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ સનાતનઃ। જગામ શરણં શીઘ્રં તં તુ નારાયણં પ્રભુમ્
શક્ર ભગવાનને દુઃખમાં ગરકાવ થયેલા જોઈ, સનાતન વિષ્ણુએ ઝડપથી તે નારાયણ ભગવાન પાસે આશરો લીધો.
તં શક્રં કશ્મલાવિષ્ટં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ સનાતનઃ। સ્વતેજો વ્યદધચ્છક્રે બલમસ્ય વિવર્ધયન્
શક્રને દુઃખમાં ડૂબેલો જોઈ, સનાતન વિષ્ણુએ પોતાનું તેજ તેને આપ્યું અને તેનું બળ વધાર્યું.
વિષ્ણુના ગોપિતં શક્રં દૃષ્ટ્વાદેવગણાસ્તતઃ। સ્વં સ્વંતેજઃ સમાદધ્યુસ્તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ
વિષ્ણુએ શક્રની રક્ષા કરી તે જોઈ, બધા દેવતાઓ અને પવિત્ર બ્રહ્મર્ષિઓએ પોતપોતાનું તેજ આપ્યું.
સ સમાપ્યાયિતઃ શક્રો વિષ્ણુના દૈવતૈઃ સહ। ઋષિભિશ્ચ મહાભાગૈર્બલવાન્સમપદ્યત
વિષ્ણુ, દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓના આશીર્વાદથી શક્ર બલવાન બની ગયો.
જ્ઞાત્વા બલસ્થં ત્રિદશાધિપં તુ નનાદ વૃત્રો મહતો નિનાદાન્। તસ્ પ્રણાદેન ધરા દિશશ્ચ ખં દ્યૌર્નગાશ્ચાપિ ચચાલ સર્વમ્
જ્યારે વૃત્રાએ જાણ્યું કે દેવતાઓના રાજા હવે બલવાન છે, ત્યારે તેણે ભયાનક ગર્જના કરી; તેની ગર્જનાથી ધરતી, દિશાઓ, આકાશ, સ્વર્ગ અને પર્વતો બધાં કંપી ઉઠ્યાં.
તતો મહેન્દ્રઃ પરમાભિતપ્તઃ શ્રુત્વા રવં ઘોરરૂપં મહાન્તમ્। ભયે નિમગ્નસ્ત્વરિતો મુમોચ વજ્રં મહત્તસ્ય વધાય રાજન્
પછી મહેન્દ્ર, ભારે પીડિત થઈ, એ ભયાનક અને મોટો અવાજ સાંભળીને ડરથી તરત જ પોતાનું મહાન વજ્ર ફેંક્યું, રાજન, તેને મારવા માટે.
સ ચક્રવજ્રાભિહતઃ પપાત મહાસુરઃ કાઞ્ચનમાલ્યધારી। યથા મહાશૈલવરઃ પુરસ્તા- ત્સ મન્દરો વિષ્ણુકરાદ્વિમુક્તઃ
ચક્ર અને વજ્રના ઘા થી, સોનાની માળા ધારણ કરેલો મહાસુર જમીન પર પડી ગયો, જેમ વિષ્ણુના હાથમાંથી છૂટેલો મહા પર્વત મંદર એક વખત પડી ગયો હતો.
તસ્મિન્હતે દૈત્યવરે ભયાર્તઃ શક્રઃ પ્રદુદ્રાવ સરઃ પ્રવેષ્ટુમ્। વજ્રં ન મેને સ્વકરાદ્વિમુક્તં વૃત્રં ભયાચ્ચાપિ હતં ન મેને
તે શ્રેષ્ઠ દૈત્યના મૃત્યુ પછી, શક્ર ડરીને સરોવર તરફ ભાગી ગયો; તેને વિશ્વાસ નહોતો કે વજ્ર તેના હાથમાંથી છૂટ્યું છે કે વૃત્રા ખરેખર મર્યો છે.
સર્વે ચ દેવા મુદિતાઃ પ્રહૃષ્ટા મહર્ષયશ્ચન્દ્રમભિષ્ટુવન્તઃ। `વૃત્રં હતં સંદદૃશુઃ પૃથિવ્યાં વજ્રાહતં શૈલમિવાવદીર્ણમ્
બધા દેવતાઓ આનંદિત અને ખુશ થઈ ગયા, મહર્ષિઓ ચંદ્રની સ્તુતિ કરતા હતા; તેમણે પૃથ્વી પર વજ્રના ઘા થી વિખૂટી પડેલો વૃત્રા જોયો.
સર્વાંશ્ચ દૈત્યાંસ્ત્વરિતાઃ સમેત્ય જઘ્નુઃ સુરા વૃત્રવધાભિતપ્તાન્। તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈઃ સમેતૈઃ સમુદ્રમેવાવિવિશુર્ભયાર્તાઃ
પછી બધા દેવતાઓ ઝડપથી ભેગા થઈને, વૃત્રાના મૃત્યુના દુઃખથી દહેલાઈને, દૈત્યોને મારવા લાગ્યા; અને ડરેલા દૈત્યો, દેવતાઓના હુમલાથી બચવા માટે, દરિયામાં છૂપી ગયા.
પ્રવિશ્ય ચૈવોદધિમપ્રમેયં ઝષાકુલં નક્રસમાકુલં ચ। તદા સ્મ મન્ત્રં સહિતાઃ પ્રચક્રુ- સ્ત્રૈલોક્યનાશાર્થમભિપ્રયત્નાત્
અનંત દરિયામાં, જ્યાં માછલીઓ અને મગરો ભરેલા હતા, તેઓ એકઠા થઈને ત્રણેય લોકનો વિનાશ કરવા માટે યજ્ઞ કરવા લાગ્યા.
તત્રસ્મ કેચિન્મતિનિશ્ચયજ્ઞા- સ્તાંસ્તાનુપયાનુપવર્ણયન્તિ। તેષાં તુ તત્રક્રમકાલયોગા- દ્ધોરા મતિશ્ચિન્તયતાં બભૂવ
ત્યાં, કેટલાક બુદ્ધિશાળી અને નિશ્ચયવંતોએ વિવિધ ઉપાય અને રીતો જણાવ્યા; સમય અને સંજોગોને કારણે, તેમની વચ્ચે ભયાનક વિચાર ઊભો થયો.
યે સન્તિ વિદ્યાતપસોપપન્ના- સ્તેષાં વિનાશઃ પ્રથમં તુ કાર્યઃ। લોકા હિ સર્વે તપસા ધ્રિયન્તે તસ્માત્ત્વરધ્વં તપસઃ ક્ષયાય
જે લોકો પાસે જ્ઞાન અને તપ છે, તેમનો પહેલો વિનાશ કરવો જોઈએ; કારણ કે બધા લોક તપથી જ ટકેલા છે—એટલે તપના નાશ માટે ઝડપથી પ્રયત્ન કરો.
યેસન્તિ કેચિચ્ચ વસુંધરાયાં તપસ્વિનો ધર્મવિદશ્ તજ્જ્ઞાઃ। તેષાં વધઃ ક્રિયતાં ક્ષિપ્રમેવ તેષુ પ્રનષ્ટેષુ જગત્પ્રનષ્ટમ્
પૃથ્વી પર રહેતા, ધર્મને જાણનારા અને તપમાં નિષ્ણાત એવા તપસ્વીઓનો તરત વિનાશ કરો; કારણ કે તેઓ નાશ પામશે તો જગત પણ નાશ પામશે.