દીપ્તોદં નામ તત્તીર્થં યત્રતે પ્રતિતામહઃ। ભૃગુર્દેવયુગે રામ તપ્તવાનુત્તમં તપઃ
ભરત વંશજ, ત્યાં દીપ્તોદ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે, જ્યાં દેવયુગમાં ભૃગુ ઋષિએ ઉત્તમ તપ કરેલું હતું.
તત્તથા કૃતવાન્રામઃ કૌન્તેય વચનાત્પિતુઃ। પ્રાપ્તવાંશ્ચ પુનસ્તેજસ્તીર્થેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન
કુંતીપુત્ર, ત્યાં રામે પણ પોતાના પિતાના આજ્ઞાથી એ જ રીતે તપ કર્યું અને પાંડુવંશના આનંદ, એ તીર્થમાં ફરીથી મહાન તેજ પ્રાપ્ત કર્યું.
એતદીદૃશકં તાત રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। પ્રાપ્તમાસીન્મહારાજ વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈ પુરા
પ્યારા પુત્ર, નિર્દોષ કર્મોવાળા રામે અહીં પ્રાચીનકાળે વિષ્ણુને પ્રાપ્ત કરીને આવું મહાન પુણ્ય મેળવ્યું હતું, રાજા.
ભૂય એવાહમિચ્છામિ મહર્ષેસ્તસ્ય ધીમતઃ। કર્મણાં વિસ્તરં શ્રોતુમગસ્ત્યસ્ય દ્વિજાત્તમ
હું ફરીથી એ વિદ્વાન મહર્ષિ અગસ્ત્યના કાર્યોની વિગતવાર વાર્તા સાંભળવા ઇચ્છું છું, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યામદ્ભુતામતિમાનુષીમ્। અગસ્ત્યસ્ય મહારાજ પ્રભાવમમિતૌજસઃ
રાજા, અગસ્ત્યના અપરિમિત શક્તિથી ભરેલા, અદભુત અને દિવ્ય પ્રસંગ સાંભળો, મહારાજ.
આસન્કૃતયુગે ઘોરા દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ। કાલકેયા ઇતિખ્યાતા ગણાઃ પરમદારુણાઃ
કૃતયુગમાં ભયાનક અને યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત એવા દાનવો હતા, જેમને કાલકેયા કહેવામાં આવતાં, એ બહુ જ ભયાનક ટોળા હતા.
તે તુ વૃત્રં સમાશ્રિત્ય નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ। સમન્તાત્પર્યધાવન્ત મહેન્દ્રપ્રમુખાન્સુરાન્
તેઓએ વૃત્રને આશ્રય લઈને અને વિવિધ શસ્ત્રો લઈને મહેન્દ્રને આગેવાન બનાવી દેવતાઓ પર ચારે બાજુથી આક્રમણ કર્યું.
તતો વૃત્રવધે યત્નમકુર્વંસ્ત્રિદશાઃ પુરા। પુરંદરં પુરસ્કૃત્ય બ્રહ્માણમુપતસ્થિરે
પાછળથી વૃત્રના વધ માટે દેવતાઓએ પ્રયત્ન કર્યા અને પુરંદરને આગળ રાખીને બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
કૃતાઞ્જલીંસ્તુ તાન્સર્વાન્પરમેષ્ઠીત્યુવાચ હ। વિદિતં મે સુરાઃ સર્વં યદ્વઃ કાર્યં ચિકીર્ષિતમ્
બધા દેવતાઓએ હાથ જોડીને પરમેશ્વરને વિનંતી કરી. એ સમયે પરમેશ્વરે કહ્યું: 'હું જાણું છું કે તમે શું કરવા માંગો છો, દેવતાઓ.'
તમુપાયં પ્રવક્ષ્યામિ યથા વૃત્રં વધિષ્યથ। દધીચ ઇતિવિખ્યાતો મહાનૃષિરુદારધીઃ
'હું તમને એ ઉપાય કહું છું, જેના દ્વારા તમે વૃત્રને મારી શકશો. દધીચિ નામે એક મહાન ઋષિ છે, જે ઉદારમનવાળા છે.'
તં ગત્વા સહિતાઃ સર્વેવરં વૈ સંપ્રયાચત। સ વો દાસ્યતિ ધર્માત્મા સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના
'તમે બધા સાથે જઈને એ શ્રેષ્ઠ પુરુષને વિનંતી કરો. એ ધર્મનિષ્ઠ અને અંતરમાં પ્રસન્ન થઈને તમને જરૂર આપશે.'
સ વાચ્યઃ સહિતૈઃ સર્વૈર્ભવદ્ભિર્જયકાઙ્ક્ષિભિઃ। સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રયચ્છેતિ ત્રૈલોક્યસ્ હિતાય વૈ
'તમે બધા વિજયની ઇચ્છાથી એ મહાન ઋષિને વિનંતી કરો કે, 'ત્રણેય લોકના હિત માટે આપના હાડકાં આપો.''
સ શરીરં સમુત્સૃજ્ય સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રદાસ્યતિ। તસ્યાસ્થિભિર્મહાઘોરં વજ્રં સંસ્ક્રિયતાં દૃઢમ્
'એ પોતાનું શરીર ત્યાગી પોતાના હાડકાં આપશે. એ હાડકાંથી એક ભયાનક અને મજબૂત વજ્ર બનાવો.'
મહચ્છત્રુહણં ઘોરં ષ़ડશ્ચં ભીમનિઃસ્વનમ્। તેન વજ્રેણ વૈ વૃત્રં વધિષ્યતિ શતક્રતુઃ
'એ વજ્ર મહાન, શત્રુનો નાશ કરનાર, ભયાનક, છ ફાળવાળું અને ભયજનક અવાજ કરનાર હશે. એ વજ્રથી શતક્રતુ વૃત્રને મારે છે.'
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં તસ્માચ્છીઘ્રં વિધીયતામ્। એવમુક્તાસ્તતો દેવા અનુજ્ઞાપ્ય પિતામહમ્
'આ બધું મેં તમને કહી દીધું છે, તેથી ઝડપથી એ પ્રમાણે કરો.' એમ કહીને દેવતાઓએ પિતામહને today લઈને વિદાય લીધી.
નારાયણં પુરસ્કૃત્ય દધીચસ્યાશ્રમં યયુઃ। સરસ્વત્યાઃ પરે પારે નાનાદ્રુમલતાવૃતમ્
નારાયણને આગળ રાખીને દેવતાઓ સરસ્વતીના દૂરના કાંઠે, અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઘેરાયેલા દધીચિના આશ્રમ તરફ ગયા.
ષટ્પદોદ્ગીતનિનદૈર્વિઘુષ્ટં સામગૈરિવ। પુંસ્કોકિલરવોન્મિશ્રં જીવંજીવકનાદિતમ્
ત્યાં એ સ્થાન મધમાખીઓના ગુંજનથી, જે સામગાન જેવા લાગતા, પુરુષ કોયલના રવ અને જીવજીવક પક્ષીઓના ટહુકા સાથે ગૂંજતું હતું.
મહિષૈશ્ચ વરાહૈશ્ચ સૃમરૈશ્ચમરૈરપિ। તત્ર તત્રાનુચરિતં શાર્દૂલભયવર્જિતૈઃ
ત્યાં-ત્યાં મહિષ, વરાહ, હરણ અને ચમરી જેવા પ્રાણીઓ નિર્ભય રીતે ફરતા, કારણ કે ત્યાં વાઘનો ડર નહોતો.
કરેણુભિર્વારણૈશ્ચ પ્રભિન્નકરટામુખૈઃ। સરોવગાઢૈઃ ક્રીડદ્ભિઃ સમન્તાદનુનાદિતમ્
એ તળાવના ચારે બાજુએ રમતાં હાથે માટી ઉખેડી નાખતાં અને મસ્તીમાં સૂંડ અને મોઢાંથી પાણીમાં ઘૂસી ગયેલા હાથીઓના અવાજથી ગુંજતું હતું.
સિંહવ્યાઘ્રૈર્મહાનાદાન્નદદ્ભિરનુનાદિતમ્। અપરૈશ્ચાપિ સંલીનૈર્ગુહાકન્દરશાયિભિઃ
તે તળાવ સિંહ અને વાઘના જોરદાર ગર્જનાથી ગુંજતું હતું, જેમાં કેટલાક ગુફા અને પહાડની ખીણમાં છુપાઈને પડ્યા હતા.
તેષુ તેષ્વવકાશેષુ શોભિતં સુમનોરમમ્। ત્રિવિષ્ટપસમપ્રખ્યં દધીચાશ્રમમાગમન્
આ મનોહર અને સુંદર સ્થળોએ, જે સ્વર્ગ જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી, તેઓ દધીચિનું આશ્રમ જોઈ પહોંચ્યા.
તત્રાપશ્યન્દધીચં તે દિવાકરસમદ્યુતિમ્। જાજ્વલ્યમાનં વપુષા યથા સાક્ષાત્પિતામહમ્
ત્યાં તેમણે દધીચિને સૂર્ય સમાન તેજથી ઝળહળતાં જોયા, જેમ કે પોતે જ પિતામહ બ્રહ્મા હોય એમ.
તસ્ય પાદૌ સુરા રાજન્નભિવાદ્ય પ્રણમ્ય ચ। અયાચન્ત વરં સર્વે યથોક્તં પરમેષ્ઠિના
હે રાજા, દેવતાઓએ દધીચિના પગે વંદન કરી, નમન કર્યું અને પછી સર્વે મળીને બ્રહ્માજી જેવું કહ્યું હતું એ પ્રમાણે વર્દાન માગ્યું.
તતો દધીચઃ પરમપ્રતીતઃ સુરોત્તમાંસ્તાનિદમભ્યુવાચ। કરોમિ યદ્વો હિતમદ્ય દેવાઃ સ્વં ચાપિ દેહંસ્વયમુત્સૃજામિ
પછી દધીચિ ખૂબ પ્રસન્ન થઈને તે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને કહ્યું: 'હે દેવતાઓ, આજે હું તમારું કલ્યાણ કરીશ અને પોતાનો શરીર પણ ખુશીથી ત્યાગી દઈશ.'
સ એવમુક્ત્વા દ્વિપદાંવરિષ્ઠઃ પ્રાણાન્વશી સ્વાન્સહસોત્સસર્જ। તતઃ સુરાસ્તે જગૃહુઃ પરાસો- રસ્થીનિ તસ્યાથ યથોપદેશમ્
આવી રીતે કહીને, એ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય દધીચિએ પોતાની પ્રાણશક્તિ સંયમથી ત્યજી દીધી; પછી દેવતાઓએ તેમનાં હાડકાં બ્રહ્માજી જણાવ્યા પ્રમાણે લઈ લીધાં.
પ્રહૃષ્ટરૂપાશ્ચ જયાય દેવા- સ્ત્વષ્ટારમાગમ્ તમર્થમૂચુઃ। ત્વષ્ટા તુ તેષાં વચનં નિશમ્ય પ્રહૃષ્ટરૂપઃ પ્રયતઃ પ્રયત્નાત્
દેવતાઓ વિજયની આશાથી આનંદિત થઈ ત્વષ્ટા પાસે ગયા અને પોતાનું કાર્ય કહ્યું; ત્વષ્ટાએ એમનું વચન સાંભળી આનંદથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક કામ શરૂ કર્યું.
ચકાર વજ્રં ભૃશમુગ્રરૂપં કૃત્વા ચ શક્રં સ ઉવાચ હૃષ્ટઃ। અનેન વજ્રપ્રવરેણ દેવ ભસ્મીકુરુષ્વાદ્ય સુરારિમુગ્રમ્
તેણે અત્યંત ભયાનક રૂપ ધરાવતો વજ્ર બનાવ્યો અને પછી આનંદથી શક્રને કહ્યું: 'હે દેવ, આ શ્રેષ્ઠ વજ્રથી આજે તું દેવતાઓના ભયાનક શત્રુનો નાશ કર.'
તતો હતારિઃ સગણઃ સુખં વૈ પ્રશાધિકૃત્સ્નં ત્રિદિવં દિવિષ્ઠઃ। ત્વષ્ટ્રા તથોક્તસ્તુ પુરંદરસ્ત- દ્વજ્રં પ્રહૃષ્ટઃ પ્રયતો હ્યગૃહ્નાત્
પછી, શત્રુ અને તેની સેના નાશ કર્યા પછી, વજ્રધારી દેવરાજ આનંદથી આખું સ્વર્ગ શાસન કરવા લાગ્યા; અને ત્વષ્ટાએ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે પુરંદરે આનંદપૂર્વક એ વજ્ર ધારણ કર્યો.
તતઃ સ વજ્રી બલભિદ્દૈવતૈરભિરક્ષિતઃ। આસસાદ તતો વૃત્રં સ્થિતમાવૃત્ય રોદસી
પછી એ વજ્રધારી, દેવતાઓની રક્ષા હેઠળ, વૃત્ર પાસે પહોંચ્યો, જે પૃથ્વી અને આકાશને રોકીને ઊભો હતો.
કાલકેયૈર્મહાકાયૈ સમન્તાદભિરક્ષિતમ્। સમુદ્યતપ્રહરણૈઃ સશૃઙ્ગૈરિવ પર્વતૈઃ
વૃત્રને ચારેય બાજુથી મહાકાય કાલેયો ઘેરીને ઊભા હતા, બધા શસ્ત્રો સાથે તૈયાર, જાણે શિખરોવાળા પહાડો હોય એમ.