સ બાલ એવ તત્રસ્થશ્ચરન્નમિતબુદ્ધિમાન્। ગૃહે પન્નગરાજસ્ય પ્રયત્નાત્પરિરક્ષિતઃ
તે બાળપણથી જ ત્યાં રહીને, અજેય બુદ્ધિથી ફરતો હતો અને સાપોના રાજાના ઘરે ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો હતો.
ભગવાનિવ દેવેશઃ શૂલપાણિર્હિરણ્મયઃ। વિવર્ધમાનઃ સર્વાંસ્તાન્પન્નગાનભ્યહર્ષયત્
જેમ દેવોના દેવ મહાદેવ સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, એમ તે મોટા થતો ગયો અને બધા સાપોને આનંદ આપતો રહ્યો.
યદપૃચ્છત્તદા રાજા મન્ત્રિણો જનમેજયઃ। પિતુઃ સ્વર્ગગતિં તન્મે વિસ્તરેણ પુનર્વદ
પછી રાજા જનમેજયે પોતાના મંત્રીઓને પૂછ્યું કે, મારા પિતાજી સ્વર્ગે કેવી રીતે ગયા, એ વાત મને ફરીથી વિગતે કહો.
શૃણુ બ્રહ્મન્યથાઽપૃચ્છન્મન્ત્રિણો નૃપતિસ્તદા। યથા ચાખ્યાતવન્તસ્તે નિધનં તત્પરિક્ષિતઃ
હે બ્રાહ્મણ, સાંભળો, ત્યારે રાજાએ મંત્રીઓને કેવી રીતે પૂછ્યું અને તેમણે પરિક્ષિતના મૃત્યુ વિશે કેવી રીતે વર્ણન કર્યું.
જાનન્તિ સ્મ ભવન્તસ્તદ્યથાવૃત્તં પિતુર્મમ। આસીદ્યથા સ નિધનં ગતઃ કાલે મહાયશાઃ
તમે બધા જાણો છો કે મારા પિતાજી સાથે શું બન્યું હતું અને તે મહાન યશસ્વી પિતા સમય આવતાં કેવી રીતે અવસાન પામ્યા.
શ્રુત્વા ભવત્સકાશાદ્ધિ પિતુર્વૃત્તમશેષતઃ। કલ્યાણં પ્રતિપત્સ્યામિ વિપરીતં ન જાતુચિત્
તમારી પાસે થી પિતાજીના તમામ કાર્યો સાંભળી, હું હંમેશા સારા માર્ગે ચાલિશ અને ક્યારેય ઉલટું નહિ કરું.
મન્ત્રિણોઽથાબ્રુવન્વાક્યં પૃષ્ટાસ્તેન મહાત્મના। સર્વે ધર્મવિદઃ પ્રાજ્ઞા રાજાનં જનમેજયમ્
પછી તે મહાન આત્માવાળા રાજાએ પૂછ્યા ત્યારે બધા ધર્મને જાણનારા અને બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓએ રાજા જનમેજયને આ રીતે કહ્યું.
શૃણુ પાર્થિવ યદ્બ્રૂષે પિતુસ્તવ મહાત્મનઃ। ચરિતં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય યથા નિષ્ઠાં ગતશ્ચ સઃ
હે રાજા, તમે તમારા મહાન પિતાના વર્તન વિશે જે પૂછો છો અને તે રાજાધિરાજે કેવી રીતે અંત પામ્યો, એ સાંભળો.
ધર્માત્મા ચ મહાત્મા ચ પ્રજાપાલઃ પિતા તવ। આસીદિહાયથા વૃત્તઃ સ મહાત્મા શૃણુષ્વ તત્
તમારા પિતા ધર્મનિષ્ઠ, મહાન આત્માવાળા અને પ્રજાનું રક્ષણ કરનારા હતા; હવે એ મહાન પુરુષે અહીં કેવી રીતે જીવન વિતાવ્યું, એ સાંભળો.
ચાતુર્વર્ણ્યં સ્વધર્મસ્થં સ કૃત્વા પર્યરક્ષત। ધર્મતો ધર્મવિદ્રાજા ધર્મો વિગ્રહવાનિવ
તેમણે ચાર વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રાખ્યા અને સાચવ્યા; એ રાજા ધર્મને જાણનારા હતા અને જાણે ધર્મ સ્વરૂપે જ હતા.
રરક્ષ પૃથિવીં દેવીં શ્રીમાનતુલવિક્રમઃ। દ્વેષ્ટારસ્તસ્ય નૈવાસન્સ ચ દ્વેષ્ટિ ન કંચન
તે અતુલ વિક્રમવાળા યશસ્વી રાજાએ પૃથ્વી દેવીનું રક્ષણ કર્યું; તેને કોઈ દુશ્મન નહોતો અને તે પણ કોઈને દ્વેષ કરતો નહોતો.
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ પ્રજાપતિરિવાભવત્। બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ સ્વકર્મસુ
તે સર્વે જીવ પ્રત્યે સમભાવ રાખતો, જાણે પ્રજાપતિ જેવા; બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રો પોતાના કર્મમાં સ્થિર રહ્યા.
સ્થિતઃ સુમનસો રાજંસ્તેન રાજ્ઞા સ્વધિષ્ઠિતાઃ। વિધવાનાથવિકલાન્કૃપણાંશ્ચ બભાર સઃ
એ રાજાના સમયમાં બધા સુખી અને સ્થિર હતા; તેણે વિધવા, અનાથ, અશક્ત અને ગરીબોની પણ સંભાળ લીધી.
સુદર્શઃ સર્વભૂતાનામાસીત્સોમ ઇવાપરઃ। તુષ્ટપુષ્ટજનઃ શ્રીમાન્સત્યવાગ્દૃઢવિક્રમઃ
તે સૌમાં સુંદર હતો, જાણે બીજો ચંદ્ર; સુખી, તંદુરસ્ત, યશસ્વી, સત્યવચન અને દૃઢ પરાક્રમી હતો.
ધનુર્વેદે તુ શિષ્યોઽભૂન્નૃપઃ શારદ્વતસ્ય સઃ। ગોવિન્દસ્ય પ્રિયશ્ચાસીત્પિતા તે જનમેજય
ધનુર્વેદમાં તે રાજા શારદ્વતનો શિષ્ય હતો; હે જનમેજય, તમારા પિતા ગોવિંદને પણ પ્રિય હતા.
લોકસ્ય ચૈવ સર્વસ્ય પ્રિય આસીન્મહાયશાઃ। પરિક્ષીણેષુ કુરુષુ સોત્તરાયામજીજનત્
તે મહાન યશસ્વી સર્વ લોકને પ્રિય હતો; જ્યારે કુરુઓ નાશ પામ્યા, ત્યારે તેણે ઉત્તરા પાસેથી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
પરિક્ષિદભવત્તેન સૌભદ્રસ્યાત્મજો બલી। રાજધર્માર્થકુશલો યુક્તઃ સર્વગુણૈર્વૃતઃ
તેમાંથી પરિક્ષિતનો જન્મ થયો, જે સુભદ્રાનો બળવાન પુત્ર હતો; રાજધર્મ અને અર્થમાં નિપુણ અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતો.
જિતેન્દ્રિયશ્ચાત્મવાંશ્ચ મેધાવી ધર્મસેવિતા। ષડ્વર્ગજિન્મહાબુદ્ધિર્નીતિશાસ્ત્રવિદુત્તમઃ
તે ઇન્દ્રિયજિત, આત્મનિષ્ઠ, બુદ્ધિશાળી, ધર્મમાં સ્થિર, છ દુશ્મનો પર વિજય મેળવનાર અને નીતિશાસ્ત્રમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
પ્રજા ઇમાસ્તવ પિતા ષષ્ટિવર્ષાણ્યપાલયત્। તતો દિષ્ટાન્તમાપન્નઃ સર્વેષાં દુઃખમાવહન્
તમારા પિતાએ આ પ્રજાને સાઠ વર્ષ સુધી સંભાળી હતી; પછી, જ્યારે તેમનો અંત આવ્યો, ત્યારે બધાને દુઃખ મળ્યું.
તતસ્ત્વં પુરુષશ્રેષ્ઠ ધર્મેણ પ્રતિપેદિવાન્। ઇદં વર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કુરુકુલાગતમ્। બાલ એવાભિષિક્તસ્ત્વં સર્વભૂતાનુપાલકઃ
પછી, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે ધર્મનો માર્ગ અપનાવ્યો; આ કુરુ વંશનું રાજ્ય હજાર વર્ષ સુધી તમારા હાથમાં રહ્યું. તમે બાળપણમાં જ રાજસિંહાસન પર બેસી બધા જીવજંતુઓની રક્ષા કરી.
નાસ્મિન્કુલે જાતુ બભૂવ રાજા યો ન પ્રજાનાં પ્રિયકૃત્પ્રિયશ્ચ। વિશેષતઃ પ્રેક્ષ્ય પિતામહાનાં વૃત્તં મહદ્વૃત્તપરાયણાનામ્
આ વંશમાં ક્યારેય એવો રાજા થયો નથી, જે પ્રજાને પ્રિય અને આનંદદાયક ન રહ્યો હોય, ખાસ કરીને આપણા પિતામહોનું મહાન અને સદ્ગુણયુક્ત વર્તન જોતા.
કથં નિધનમાપન્નઃ પિતા મમ તથાવિધઃ। આચક્ષધ્વં યથાવન્મે શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
મારા પિતા, એવા મહાન પુરુષ, તેમનો અંત કેવી રીતે આવ્યો? કૃપા કરીને મને સાચી અને વિગતવાર વાત કહો, હું બધું જાણવું ઇચ્છું છું.
એવં સંચોદિતા રાજ્ઞા મન્ત્રિણસ્તે નરાધિપમ્। ઊચુઃ સર્વે યથાવૃત્તં રાજ્ઞઃ પ્રિયહિતૈષિણઃ
પછી રાજાએ આમ પૂછતાં, તમારા મંત્રીઓ, રાજાના હિત અને પ્રીતિ ઇચ્છતા, બધાએ જેવું બન્યું હતું તેમ કહી સંભળાવ્યું.
સ રાજા પૃથિવીપાલઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। બભૂવ મૃગયાશીલસ્તવ રાજન્પિતા સદા
એ રાજા, પૃથ્વીના રક્ષક અને બધા યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા પિતા હંમેશાં શિકારમાં રુચિ ધરાવતા હતા.
યથા પાણ્ડુર્મહાબાહુર્ધનુર્ધરવરો યુધિ। અસ્માસ્વાસજ્ય સર્વાણિ રાજકાર્યાણ્યશેષતઃ
જેમ પાંડુ, બલવાન ભુજાવાળો અને યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, રાજકામની બધી જવાબદારીઓ અમને સોંપી દેતો હતો—
સ કદાચિદ્વનગતો મૃગં વિવ્યાધ પત્રિણા। વિદ્ધ્વા ચાન્વસરત્તૂર્ણં તં મૃગં ગહને વને
એમ એક વખત, જંગલમાં જઈ, તેણે બાણથી એક હરણને ઘાયલ કર્યું; પછી, તે હરણને ઘાયલ કરીને, જંગલના ઘન અંધારામાં ઝડપથી તેની પાછળ દોડ્યો.
પદાતિર્બદ્ધનિસ્ત્રિંશસ્તતાયુધકલાપવાન્। ન ચાસસાદ ગહને મૃગં નષ્ટં પિતા તવ
પદયાત્રા કરતા, કમરે તલવાર બાંધેલી અને ધનુષ્ય-તૂણીર સાથે, તમારા પિતા એ ઘન જંગલમાં તે ગુમ થયેલ હરણને શોધી ન શક્યા.
પરિશ્રાન્તો વયસ્થશ્ચ ષષ્ટિવર્ષો જરાન્વિતઃ। ક્ષુધિતઃ સ મહારણ્યે દદર્શ મુનિસત્તમમ્
વયથી થાકેલા, સાઠ વર્ષના, વૃદ્ધાવસ્થાથી દુર્બળ અને ભૂખ્યા, તેઓએ એ વિશાળ જંગલમાં એક ઉત્તમ ઋષિને જોયા.
સ તં પપ્રચ્છ રાજેન્દ્રો મુનિં મૌનવ્રતે સ્થિતમ્। ન ચ કિંચિદુવાચેદં પૃષ્ટોઽપિ સમુનિસ્તદા
પછી રાજાએ, જે મનુષ્યોમાં રાજા હતો, એ મૌનવ્રત ધારણ કરનાર ઋષિને પ્રશ્ન કર્યો; પણ ઋષિએ, પૂછ્યા છતાં, કંઈ જ જવાબ આપ્યો નહીં.
તતો રાજા ક્ષુચ્છ્રમાર્તસ્તં મુનિં સ્થાણુવત્સ્થિતમ્। મૌનવ્રતધરં શાન્તં સદ્યો મન્યુવશં ગતઃ
પછી રાજા, ભૂખ અને થાકથી પીડાઈને, એ ઋષિને સ્થિર ઊભેલા, શાંત અને મૌન જોઈ, અચાનક ગુસ્સે આવી ગયા.