ઋષયો વાલખિલ્યાશ્ચ બ્ર્હમભૂતાઃ સનાતનાઃ। દેવર્ષયશ્ચ કાર્ત્સ્ન્યેન સમુદ્રાઃ પર્વતાસ્તથા
એણે ઋષિઓ, વાલખિલ્ય, સનાતન બ્રહ્મભૂતો, બધા દેવઋષિઓ, સમુદ્રો અને પર્વતો પણ જોઈ લીધાં.
વેદાશ્ચ સોપનિષદો વષટ્કારૈઃ સહાધ્વરૈઃ। ચેતોમન્તિ ચ સામાનિ ધનુર્વેદશ્ચ ભારત। મેઘવૃન્દાનિ વર્ષાણિ વિદ્યુતશ્ચ યુધિષ્ઠિર
એણે ઉપનિષદો સહિતના બધા વેદો, યજ્ઞના ઉચ્છ્વાસો અને વિધિઓ, ચેતનાવાળા સામગાન, ધનુર્વેદ, મેઘમાળાઓ, વરસાદ અને વીજળી પણ જોઈ.
તતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુસ્તં વૈ બાણં મુમોચ હ। શુષ્કાશનિસમાકીર્ણં મહોલ્કાભિશ્ચ ભારત
પછી ભગવાન વિષ્ણુએ એ બાણ છોડ્યો, જે સૂકા વીજળી અને પ્રજ્વલિત ઉલ્કાઓથી ઘેરાયેલો હતો.
પાંસુવર્ષેણ મહતા મેઘવર્ષૈશ્ચ ભૂતલમ્। ભૂમિકમ્પૈશ્ચ નિર્ઘાતૈર્નાદૈશ્ચ વિપુલૈરપિ
પૃથ્વી પર ધૂળની ભારે વરસાદ, મેઘોની ઝાપટ, ભૂકંપ, ગર્જના અને ભયાનક અવાજો સાથે બધું ધ્રુજી ઉઠ્યું.
સ રામં વિહ્વલં કૃત્વા તેજશ્ચાક્ષિપ્ય કેવલમ્। આગચ્છજ્જ્વલિતો બાણો રામબાહુપ્રચોદિતઃ
એ બાણ રામના હાથથી પ્રેરાયને, જામદગ્ન્ય રામને તેજહીન અને હેરાન કરી દીધો અને પોતે જ્વલંત આગળ વધ્યો.
સ તુ વિહ્વલતાં ગત્વા પ્રતિલભ્ય ચ ચેતનામ્। રામઃ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ પ્રાણમદ્વિષ્ણુતેજસમ્
પછી જામદગ્ન્ય રામ ગૂંચવાઈ ગયો, પણ પછી તેને સંજ્ઞાન પાછું મળ્યું અને વિષ્ણુના તેજથી ગુમ થયેલું પ્રાણ ફરી પ્રાપ્ત કર્યું.
વિષ્ણુના સોભ્યનુજ્ઞાતો મહેન્દ્રમગમત્પુનઃ। ભીતસ્તુ તત્રન્યવસદ્બ્રીડિતસ્તુ મહાતપાઃ
વિષ્ણુની પરવાનગીથી એ ફરી મહેન્દ્ર પર્વત પર ગયો, પણ ડર અને શરમથી, એ મહાન તપસ્વી ત્યાં જ રહેવા લાગ્યો.
તતઃ સંવત્સરેઽતીતે હૃતૌજસમવસ્થિતમ્। નિર્મદં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા પિતરો રામમબ્રુવન્
પછી એક વર્ષ પછી, જ્યારે રામને શક્તિ વિહોણો, વિનમ્ર અને દુઃખી જોઈ, ત્યારે પિતૃઓએ એને કહ્યું.
ન વૈ સમ્યગિદં પુત્ર વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈકૃતમ્। સ હિ પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ ત્રિષુ લોકેષુ સર્વદા
'પુત્ર, વિષ્ણુને મળ્યા પછી તું જેવો બદલાઈ ગયો છે, એ યોગ્ય નથી; કારણ કે ત્રણેય લોકમાં વિષ્ણુ હંમેશા પૂજ્ય અને માન્ય છે.'
ગચ્છ પુત્રનદીં પુણ્યાં વધૂસરકૃતાહ્વયામ્। તત્રોપસ્પૃશ્ય તીર્થેષુ પુનર્વપુરવાપ્સ્યસિ
'પુત્ર, તું વધૂસરા નામની પવિત્ર નદી પાસે જા; ત્યાં તીર્થોમાં સ્નાન કરીને તને ફરી તારી પૂર્વવત્થી પ્રાપ્ત થશે.'
દીપ્તોદં નામ તત્તીર્થં યત્રતે પ્રતિતામહઃ। ભૃગુર્દેવયુગે રામ તપ્તવાનુત્તમં તપઃ
ભરત વંશજ, ત્યાં દીપ્તોદ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે, જ્યાં દેવયુગમાં ભૃગુ ઋષિએ ઉત્તમ તપ કરેલું હતું.
તત્તથા કૃતવાન્રામઃ કૌન્તેય વચનાત્પિતુઃ। પ્રાપ્તવાંશ્ચ પુનસ્તેજસ્તીર્થેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન
કુંતીપુત્ર, ત્યાં રામે પણ પોતાના પિતાના આજ્ઞાથી એ જ રીતે તપ કર્યું અને પાંડુવંશના આનંદ, એ તીર્થમાં ફરીથી મહાન તેજ પ્રાપ્ત કર્યું.
એતદીદૃશકં તાત રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। પ્રાપ્તમાસીન્મહારાજ વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈ પુરા
પ્યારા પુત્ર, નિર્દોષ કર્મોવાળા રામે અહીં પ્રાચીનકાળે વિષ્ણુને પ્રાપ્ત કરીને આવું મહાન પુણ્ય મેળવ્યું હતું, રાજા.
ભૂય એવાહમિચ્છામિ મહર્ષેસ્તસ્ય ધીમતઃ। કર્મણાં વિસ્તરં શ્રોતુમગસ્ત્યસ્ય દ્વિજાત્તમ
હું ફરીથી એ વિદ્વાન મહર્ષિ અગસ્ત્યના કાર્યોની વિગતવાર વાર્તા સાંભળવા ઇચ્છું છું, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
શૃણુ રાજન્કથાં દિવ્યામદ્ભુતામતિમાનુષીમ્। અગસ્ત્યસ્ય મહારાજ પ્રભાવમમિતૌજસઃ
રાજા, અગસ્ત્યના અપરિમિત શક્તિથી ભરેલા, અદભુત અને દિવ્ય પ્રસંગ સાંભળો, મહારાજ.
આસન્કૃતયુગે ઘોરા દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ। કાલકેયા ઇતિખ્યાતા ગણાઃ પરમદારુણાઃ
કૃતયુગમાં ભયાનક અને યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત એવા દાનવો હતા, જેમને કાલકેયા કહેવામાં આવતાં, એ બહુ જ ભયાનક ટોળા હતા.
તે તુ વૃત્રં સમાશ્રિત્ય નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ। સમન્તાત્પર્યધાવન્ત મહેન્દ્રપ્રમુખાન્સુરાન્
તેઓએ વૃત્રને આશ્રય લઈને અને વિવિધ શસ્ત્રો લઈને મહેન્દ્રને આગેવાન બનાવી દેવતાઓ પર ચારે બાજુથી આક્રમણ કર્યું.
તતો વૃત્રવધે યત્નમકુર્વંસ્ત્રિદશાઃ પુરા। પુરંદરં પુરસ્કૃત્ય બ્રહ્માણમુપતસ્થિરે
પાછળથી વૃત્રના વધ માટે દેવતાઓએ પ્રયત્ન કર્યા અને પુરંદરને આગળ રાખીને બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
કૃતાઞ્જલીંસ્તુ તાન્સર્વાન્પરમેષ્ઠીત્યુવાચ હ। વિદિતં મે સુરાઃ સર્વં યદ્વઃ કાર્યં ચિકીર્ષિતમ્
બધા દેવતાઓએ હાથ જોડીને પરમેશ્વરને વિનંતી કરી. એ સમયે પરમેશ્વરે કહ્યું: 'હું જાણું છું કે તમે શું કરવા માંગો છો, દેવતાઓ.'
તમુપાયં પ્રવક્ષ્યામિ યથા વૃત્રં વધિષ્યથ। દધીચ ઇતિવિખ્યાતો મહાનૃષિરુદારધીઃ
'હું તમને એ ઉપાય કહું છું, જેના દ્વારા તમે વૃત્રને મારી શકશો. દધીચિ નામે એક મહાન ઋષિ છે, જે ઉદારમનવાળા છે.'
તં ગત્વા સહિતાઃ સર્વેવરં વૈ સંપ્રયાચત। સ વો દાસ્યતિ ધર્માત્મા સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના
'તમે બધા સાથે જઈને એ શ્રેષ્ઠ પુરુષને વિનંતી કરો. એ ધર્મનિષ્ઠ અને અંતરમાં પ્રસન્ન થઈને તમને જરૂર આપશે.'
સ વાચ્યઃ સહિતૈઃ સર્વૈર્ભવદ્ભિર્જયકાઙ્ક્ષિભિઃ। સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રયચ્છેતિ ત્રૈલોક્યસ્ હિતાય વૈ
'તમે બધા વિજયની ઇચ્છાથી એ મહાન ઋષિને વિનંતી કરો કે, 'ત્રણેય લોકના હિત માટે આપના હાડકાં આપો.''
સ શરીરં સમુત્સૃજ્ય સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રદાસ્યતિ। તસ્યાસ્થિભિર્મહાઘોરં વજ્રં સંસ્ક્રિયતાં દૃઢમ્
'એ પોતાનું શરીર ત્યાગી પોતાના હાડકાં આપશે. એ હાડકાંથી એક ભયાનક અને મજબૂત વજ્ર બનાવો.'
મહચ્છત્રુહણં ઘોરં ષ़ડશ્ચં ભીમનિઃસ્વનમ્। તેન વજ્રેણ વૈ વૃત્રં વધિષ્યતિ શતક્રતુઃ
'એ વજ્ર મહાન, શત્રુનો નાશ કરનાર, ભયાનક, છ ફાળવાળું અને ભયજનક અવાજ કરનાર હશે. એ વજ્રથી શતક્રતુ વૃત્રને મારે છે.'
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં તસ્માચ્છીઘ્રં વિધીયતામ્। એવમુક્તાસ્તતો દેવા અનુજ્ઞાપ્ય પિતામહમ્
'આ બધું મેં તમને કહી દીધું છે, તેથી ઝડપથી એ પ્રમાણે કરો.' એમ કહીને દેવતાઓએ પિતામહને today લઈને વિદાય લીધી.
નારાયણં પુરસ્કૃત્ય દધીચસ્યાશ્રમં યયુઃ। સરસ્વત્યાઃ પરે પારે નાનાદ્રુમલતાવૃતમ્
નારાયણને આગળ રાખીને દેવતાઓ સરસ્વતીના દૂરના કાંઠે, અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઘેરાયેલા દધીચિના આશ્રમ તરફ ગયા.
ષટ્પદોદ્ગીતનિનદૈર્વિઘુષ્ટં સામગૈરિવ। પુંસ્કોકિલરવોન્મિશ્રં જીવંજીવકનાદિતમ્
ત્યાં એ સ્થાન મધમાખીઓના ગુંજનથી, જે સામગાન જેવા લાગતા, પુરુષ કોયલના રવ અને જીવજીવક પક્ષીઓના ટહુકા સાથે ગૂંજતું હતું.
મહિષૈશ્ચ વરાહૈશ્ચ સૃમરૈશ્ચમરૈરપિ। તત્ર તત્રાનુચરિતં શાર્દૂલભયવર્જિતૈઃ
ત્યાં-ત્યાં મહિષ, વરાહ, હરણ અને ચમરી જેવા પ્રાણીઓ નિર્ભય રીતે ફરતા, કારણ કે ત્યાં વાઘનો ડર નહોતો.
કરેણુભિર્વારણૈશ્ચ પ્રભિન્નકરટામુખૈઃ। સરોવગાઢૈઃ ક્રીડદ્ભિઃ સમન્તાદનુનાદિતમ્
એ તળાવના ચારે બાજુએ રમતાં હાથે માટી ઉખેડી નાખતાં અને મસ્તીમાં સૂંડ અને મોઢાંથી પાણીમાં ઘૂસી ગયેલા હાથીઓના અવાજથી ગુંજતું હતું.
સિંહવ્યાઘ્રૈર્મહાનાદાન્નદદ્ભિરનુનાદિતમ્। અપરૈશ્ચાપિ સંલીનૈર્ગુહાકન્દરશાયિભિઃ
તે તળાવ સિંહ અને વાઘના જોરદાર ગર્જનાથી ગુંજતું હતું, જેમાં કેટલાક ગુફા અને પહાડની ખીણમાં છુપાઈને પડ્યા હતા.