સ તત્રભ્રાતૃભિશ્ચૈવ કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવઃ। સ્નાત્વા દેવાન્પિતૄંશ્ચૈવ તર્પયામાસ ભારત
ત્યાં પાંડવે ભાઈઓ અને કૃષ્ણ સાથે સ્નાન કર્યું અને દેવતાઓ તથા પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા, હે ભારત.
તસ્ય તીર્થસ્ય રૂપં વૈ દીપ્તાદ્દીપ્તતરં બભૌ। અપ્રવૃષ્યતરશ્ચાસીચ્છાત્રવાણાં નરર્ષભ
તે તીર્થનું રૂપ તો તેજમાં પણ તેજસ્વી લાગતું હતું અને દુશ્મનોના પ્રદેશ કરતાં પણ વધારે વરસાદ વગરનું હતું, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
અપૃચ્છચ્ચૈવ રાજેન્દ્ર લોમશં પાણ્ડુનન્દનઃ। ભગવન્કિમર્થં રામસ્ય હૃતમાસીદ્વપુઃ પ્રભો। કથં પ્રત્યાહૃતંચૈવ એતદાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
પછી પાંડુપુત્રે લોમશને પૂછ્યું: 'ભગવાન, રામનું તેજ કેમ ગુમાયું હતું અને તે કેવી રીતે પાછું મળ્યું? કૃપા કરીને મને કહો.'
શૃણુ રામસ્ય રાજેન્દ્ર ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ। જાતો દશરથસ્યાસીત્પુત્રો રામો મહાત્મનઃ
હે રાજેન્દ્ર, રામ અને બુદ્ધિશાળી ભારગવ વિશે સાંભળો; દશરથને મહાત્મા રામ નામનો પુત્ર થયો હતો.
વિષ્ણુઃ સ્વેન શરીરેણ રાવણસ્ય વધાય વૈ। પશ્યામસ્તમયોધ્યાયાં જાતં દાશરથિં તતઃ
વિષ્ણુએ પોતે રાવણના વિનાશ માટે દશરથના પુત્ર તરીકે અયોધ્યામાં અવતાર લીધો હતો.
ઋચીકનન્દનો રાભો ભાર્ગવો રેણુકાસુતઃ। તસ્ દાશરથેઃ શ્રુત્વા રરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ
ઋચીકના પુત્ર, ભૃગુવંશી અને રેણુકાના દિકરા રામે દશરથપુત્ર રામના નિષ્કલંક કાર્યો વિશે સાંભળ્યું.
કૌતૂહલાન્વિતો રામસ્ત્વયોધ્યામગમત્પુનઃ। જિજ્ઞાસમાનો રામસ્ય વીર્યં દાશરથેસ્તદા
કૌતૂહલથી ભરેલા રામે દશરથપુત્ર રામનું પરાક્રમ જાણવા માટે ફરી અયોધ્યા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તં વૈ દશરથઃ શ્રુત્વા વિયાન્તમુપાગતમ્। પ્રેષયામાસ રામસ્ય રામં પુત્રં પુરસ્કૃતમ્
જ્યારે દશરથને ખબર પડી કે રામ આવી રહ્યા છે, ત્યારે તેમણે પોતાના પુત્ર રામને સાથે લઈ તેમને મળવા મોકલ્યા.
સ તમભ્યાગતં દૃષ્ટ્વા ઉદ્યતાસ્ત્રમવસ્થિતમ્। પ્રહસન્નિવ કોન્તેય રામો વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રામે તેમને શસ્ત્રસજ્જ અને તૈયાર આવતાં જોયા, ત્યારે હસતાં હસતાં કુંતીપુત્ર, રામે એમ કહ્યું.
કૃતકાલં હિ રાજેન્દ્ર ધનુરેતન્મયા વિભો। સમારોપય યત્નેન યદિ શક્નોષિ પાર્તિવ
'હે રાજેન્દ્ર, આ ધનુષ્ય યોગ્ય સમયે તૈયાર છે; જો તારી શક્તિ હોય તો પુરુષાર્થપૂર્વક તેને ચઢાવ.'
ઇત્યુક્તસ્ત્વાહ ભગવંસ્ત્વં નાધિક્ષેપ્તુમર્હસિ। નાહમપ્યધમો ધર્મે ક્ષત્રિયાણાં દ્વિજાતિષુ। ઇશ્ર્વાકૂણાં વિશેષેણ બાહુવીર્યે ન કત્થનમ્
આ રીતે કહેતાં, પૂજ્યે કહ્યું: 'તમે મને પડકારવું યોગ્ય નથી; હું ક્ષત્રિય કે બ્રાહ્મણના ધર્મમાં ઓછો નથી, ખાસ કરીને ઇક્ષ્વાકુઓમાં, અને બાહુબળની વાતમાં હું કદી ડંકો પીટતો નથી.'
તમેવં વાદિનં તત્ર રામો વચનમબ્રવીત્। અલં વૈ વ્યપદેશેન ધનુરાયચ્છ રાઘવ
તેવું બોલનારને રામે કહ્યું: 'બસ હવે વાતો પૂરતી, રાઘવ, હવે ધનુષ્ય ચઢાવ.'
તતો જગ્રાહ રોષેણ ક્ષત્રિયર્ષભમૂદનમ્। રામો દાશરથિર્દિવ્યં હસ્તાદ્રામસ્ય કાર્મુકમ્
પછી દશરથપુત્ર રામે, ક્રોધથી ભરાઈને, ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ જામદગ્ન્યના હાથમાંથી દિવ્ય ધનુષ્ય ઝટકીને પકડી લીધું.
ધનુરારોપયામાસ સલીલ ઇવ ભારત। જ્યાશબ્દમકરોચ્ચૈવ સ્મયમાનઃ સ વીર્યવાન્। તસ્ય શબ્દસ્ ભૂતાનિ વિત્રસન્ત્યશનેરિવ
પછી રામે એ ધનુષ્યને સરળતાથી ચડાવ્યું અને પોતાની શક્તિમાં સ્મિત કરીને, ધનુષ્યની ડોરીનો ઘોંઘાટ કર્યો. એ અવાજથી બધા જીવજંતુઓ જાણે પ્રલય આવી ગયો હોય એમ ડરી ઊઠ્યા.
અથાબ્રવીત્તદા રામો રામં દાશરથિસ્તદા। ઇદમારોપિતં બ્ર્હમન્કિમન્યત્કરવાણિ તે
પછી દશરથપુત્ર રામે જામદગ્ન્ય રામને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, ધનુષ્ય તો ચડાવી દીધું, હવે તું મને બીજું શું કરાવવું છે?'
તસ્ય રામો દદૌ દિવ્યં જામદગ્ન્યો મહાત્મનઃ। શરમાકર્ણદેશાન્તમયમાકૃષ્યતામિતિ
પછી મહાન આત્માવાળા જામદગ્ન્ય રામે રામને એક દિવ્ય બાણ આપ્યો અને કહ્યું: 'આ બાણને કાન સુધી ખેંચી છોડી દે.'
એતચ્છ્રુત્વાઽબ્રવીદ્રામઃ પ્રદીપ્ત ઇવ મન્યુના। શ્રૂયતે ક્ષમ્યતે ચૈવ દર્પપૂર્ણોસિ ભાર્ગવ
આ સાંભળીને રામે, મનમાં ક્રોધથી ધધકતો, કહ્યું: 'ભાર્ગવ, તારી ક્ષમાની તો બધે પ્રસિદ્ધ છે, છતાં તું ઘમંડથી ભરેલો છે.'
ત્વયા હ્યધિગતં તેજઃ ક્ષત્રિયેભ્યો વિશેષતઃ। પિતામહપ્રસાદેન તેન માં ક્ષિપસિ ધ્રુવમ્। પશ્ય માં સ્વેન રૂપેણ ચક્ષુસ્તે વિતરામ્યહમ્
'તારે જે તેજ મેળવ્યું છે, ખાસ કરીને ક્ષત્રિયોથી, એ તો તારા પિતામહની કૃપાથી છે. એ જ કારણે તું મને પડકારે છે. હવે મારી સાચી સ્થિતિ જોઈ લે—હું તને પોતે જોઈ શકું એવી દૃષ્ટિ આપું છું.'
તતો રામશરીરે વૈ રામઃ પશ્યતિ ભાર્ગવઃ। આદિત્યાન્સવસૂન્રુદ્રાન્સાધ્યાંશ્ચ સમરુદ્ગણાન્
પછી ભાર્ગવ રામે રામના શરીરમાં આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય અને બધા મરુદગણોને જોઈ લીધા.
પિતરો હુતાશનશ્ચૈવ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા। ગન્ધર્વા રાક્ષસા યક્ષા નદ્યસ્તીર્થાનિ યાનિ ચ
એણે પિતૃઓ, અગ્નિદેવ, તારાઓ અને ગ્રહો, ગંધર્વો, રાક્ષસો, યક્ષો, નદીઓ અને બધા તીર્થો પણ જોઈ લીધાં.
ઋષયો વાલખિલ્યાશ્ચ બ્ર્હમભૂતાઃ સનાતનાઃ। દેવર્ષયશ્ચ કાર્ત્સ્ન્યેન સમુદ્રાઃ પર્વતાસ્તથા
એણે ઋષિઓ, વાલખિલ્ય, સનાતન બ્રહ્મભૂતો, બધા દેવઋષિઓ, સમુદ્રો અને પર્વતો પણ જોઈ લીધાં.
વેદાશ્ચ સોપનિષદો વષટ્કારૈઃ સહાધ્વરૈઃ। ચેતોમન્તિ ચ સામાનિ ધનુર્વેદશ્ચ ભારત। મેઘવૃન્દાનિ વર્ષાણિ વિદ્યુતશ્ચ યુધિષ્ઠિર
એણે ઉપનિષદો સહિતના બધા વેદો, યજ્ઞના ઉચ્છ્વાસો અને વિધિઓ, ચેતનાવાળા સામગાન, ધનુર્વેદ, મેઘમાળાઓ, વરસાદ અને વીજળી પણ જોઈ.
તતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુસ્તં વૈ બાણં મુમોચ હ। શુષ્કાશનિસમાકીર્ણં મહોલ્કાભિશ્ચ ભારત
પછી ભગવાન વિષ્ણુએ એ બાણ છોડ્યો, જે સૂકા વીજળી અને પ્રજ્વલિત ઉલ્કાઓથી ઘેરાયેલો હતો.
પાંસુવર્ષેણ મહતા મેઘવર્ષૈશ્ચ ભૂતલમ્। ભૂમિકમ્પૈશ્ચ નિર્ઘાતૈર્નાદૈશ્ચ વિપુલૈરપિ
પૃથ્વી પર ધૂળની ભારે વરસાદ, મેઘોની ઝાપટ, ભૂકંપ, ગર્જના અને ભયાનક અવાજો સાથે બધું ધ્રુજી ઉઠ્યું.
સ રામં વિહ્વલં કૃત્વા તેજશ્ચાક્ષિપ્ય કેવલમ્। આગચ્છજ્જ્વલિતો બાણો રામબાહુપ્રચોદિતઃ
એ બાણ રામના હાથથી પ્રેરાયને, જામદગ્ન્ય રામને તેજહીન અને હેરાન કરી દીધો અને પોતે જ્વલંત આગળ વધ્યો.
સ તુ વિહ્વલતાં ગત્વા પ્રતિલભ્ય ચ ચેતનામ્। રામઃ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ પ્રાણમદ્વિષ્ણુતેજસમ્
પછી જામદગ્ન્ય રામ ગૂંચવાઈ ગયો, પણ પછી તેને સંજ્ઞાન પાછું મળ્યું અને વિષ્ણુના તેજથી ગુમ થયેલું પ્રાણ ફરી પ્રાપ્ત કર્યું.
વિષ્ણુના સોભ્યનુજ્ઞાતો મહેન્દ્રમગમત્પુનઃ। ભીતસ્તુ તત્રન્યવસદ્બ્રીડિતસ્તુ મહાતપાઃ
વિષ્ણુની પરવાનગીથી એ ફરી મહેન્દ્ર પર્વત પર ગયો, પણ ડર અને શરમથી, એ મહાન તપસ્વી ત્યાં જ રહેવા લાગ્યો.
તતઃ સંવત્સરેઽતીતે હૃતૌજસમવસ્થિતમ્। નિર્મદં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા પિતરો રામમબ્રુવન્
પછી એક વર્ષ પછી, જ્યારે રામને શક્તિ વિહોણો, વિનમ્ર અને દુઃખી જોઈ, ત્યારે પિતૃઓએ એને કહ્યું.
ન વૈ સમ્યગિદં પુત્ર વિષ્ણુમાસાદ્ય વૈકૃતમ્। સ હિ પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ ત્રિષુ લોકેષુ સર્વદા
'પુત્ર, વિષ્ણુને મળ્યા પછી તું જેવો બદલાઈ ગયો છે, એ યોગ્ય નથી; કારણ કે ત્રણેય લોકમાં વિષ્ણુ હંમેશા પૂજ્ય અને માન્ય છે.'
ગચ્છ પુત્રનદીં પુણ્યાં વધૂસરકૃતાહ્વયામ્। તત્રોપસ્પૃશ્ય તીર્થેષુ પુનર્વપુરવાપ્સ્યસિ
'પુત્ર, તું વધૂસરા નામની પવિત્ર નદી પાસે જા; ત્યાં તીર્થોમાં સ્નાન કરીને તને ફરી તારી પૂર્વવત્થી પ્રાપ્ત થશે.'