સ બાલ એવતેજસ્વી પિતુસ્તસ્ય નિવેશને। ઇધ્માનાં ભારમાજહ્રે ઇધ્મવાહસ્તતોઽભવત્
એ બાળક પણ પિતાના ઘરેણાં રહેતો તેજસ્વી હતો. એ લાકડાંની ગાઢી લાવી લાવતો, તેથી તેનું નામ ઇધ્મવાહ પડ્યું.
તથાયુક્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા મુમુદે સ મુનિસ્તદા। એવં સ જનયામાસ ભારતાપત્યમુત્તમમ્। લેભિરે પિતરશ્ચાસ્ય લોકાન્રાજન્યથેપ્સિતાન્
મુનિએ તેને આમ કાર્યરત જોઈને આનંદ અનુભવ્યો. એ રીતે તેણે ઉત્તમ સંતાન પેદા કર્યું. તેના પિતૃઓએ પણ રાજાઓની જેમ ઇચ્છિત લોક પ્રાપ્ત કર્યા.
અગસ્ત્યસ્યાશ્રમશ્ચાયમત ઊર્ધ્વં વિશાંપતે। ખ્યાતો ભુવિ મહારાજ તેજસા તસ્ય ધીમતઃ
હે રાજા, આ અગસ્ત્યનો આશ્રમ છે, જે પૃથ્વી પર એ વિદ્વાનના તેજથી પ્રસિદ્ધ છે.
પ્રાહ્લાદિરેવં વાતાપિર્બ્રહ્મઘ્નો દુષ્ટચેતનઃ। એવં વિનાશિતો રાજન્નગસ્ત્યેન મહાત્મના। તસ્યાયમાશ્રમો રાજન્રમણીયૈર્ગુણૈર્યુતઃ
પ્રહલાદના વંશજ વાટાપી, જે બ્રાહ્મણહંત અને દુષ્ટ મનનો હતો, તેને મહાત્મા અગસ્ત્યે નાશ કર્યો. હે રાજન, એ અગસ્ત્યનો આશ્રમ સુંદર ગુણોથી યુક્ત છે.
એષા ભાગીરથી પુણ્યા દેવગન્ધર્વસેવિતા। વાતેરિતા પતાકેવ વિરાજતિ નભસ્તલે
આ રહી પવિત્ર ભાગીરથી, દેવો અને ગંધર્વો જેની સેવા કરે છે; પવનથી લહેરાતી, આકાશમાં ધ્વજની જેમ તેજથી ઝળહળી રહી છે.
પ્રતાર્યમાણા કૂટેષુ યથા નિમ્નેષુ નિત્યશઃ। શિલાતલેષુ સંત્રસ્તા પન્નગેન્દ્રવધૂરિવ
પથ્થરો સાથે સતત અથડાતી અને ખીણોમાં ઊતરતી, એ પથ્થરની સપાટી પર ડરી ગયેલી સાપરાજાની પત્ની જેવી કાંપે છે.
દક્ષિણાં વૈ દિશં સર્વાં પ્લાવયન્તી ચ માતૃવત્। પૂર્વં શંભોર્જટાભ્રષ્ટા સમુદ્રમહિષી પ્રિયા। અસ્યાં નદ્યાં મુપુણ્યાયાં યથેષ્ટમવગાહ્યતામ્
દક્ષિણ તરફ આખું પ્રદેશ માતા જેવી વહેંચી નાખે છે; શંભુની જટામાંથી પડેલી, હવે દરિયાની રાણી છે. આ પવિત્ર નદીમાં મન ભરે તેટલું સ્નાન કરો.
યુધિષ્ઠિર નિબોધેદં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્। ભૃગોસ્તીર્થં મહારાજ મહર્ષિગણસેવિતમ્
યુધિષ્ઠિર, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ભૃગુના તીર્થ વિશે સાંભળો, મહારાજા, જ્યાં મહર્ષિઓની સભા થાય છે.
યત્રોપસ્પૃષ્ટવાન્રામો હૃતંતેજસ્તદાપ્તવાન્। અત્ર ત્વંભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવ
અહીં રામે સ્નાન કરીને પોતાનું ગુમાવેલું તેજ પાછું મેળવ્યું હતું; પાંડવ, તું પણ ભાઈઓ અને કૃષ્ણ સાથે અહીં આવો.
દુર્યોધનહૃતંતેજઃ પુનરાદાતુમર્હસિ। કૃતવૈરેણ રામેણ યથા કચોપહૃતં પુનઃ
દુર્યોધને તારો તેજ જે રીતે લઈ લીધું છે, એ ફરી પાછું મેળવવું જોઈએ; જેમ રામે કચની જેમ પોતાનું ગુમાવેલું પાછું મેળવ્યું હતું.
સ તત્રભ્રાતૃભિશ્ચૈવ કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવઃ। સ્નાત્વા દેવાન્પિતૄંશ્ચૈવ તર્પયામાસ ભારત
ત્યાં પાંડવે ભાઈઓ અને કૃષ્ણ સાથે સ્નાન કર્યું અને દેવતાઓ તથા પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા, હે ભારત.
તસ્ય તીર્થસ્ય રૂપં વૈ દીપ્તાદ્દીપ્તતરં બભૌ। અપ્રવૃષ્યતરશ્ચાસીચ્છાત્રવાણાં નરર્ષભ
તે તીર્થનું રૂપ તો તેજમાં પણ તેજસ્વી લાગતું હતું અને દુશ્મનોના પ્રદેશ કરતાં પણ વધારે વરસાદ વગરનું હતું, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
અપૃચ્છચ્ચૈવ રાજેન્દ્ર લોમશં પાણ્ડુનન્દનઃ। ભગવન્કિમર્થં રામસ્ય હૃતમાસીદ્વપુઃ પ્રભો। કથં પ્રત્યાહૃતંચૈવ એતદાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
પછી પાંડુપુત્રે લોમશને પૂછ્યું: 'ભગવાન, રામનું તેજ કેમ ગુમાયું હતું અને તે કેવી રીતે પાછું મળ્યું? કૃપા કરીને મને કહો.'
શૃણુ રામસ્ય રાજેન્દ્ર ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ। જાતો દશરથસ્યાસીત્પુત્રો રામો મહાત્મનઃ
હે રાજેન્દ્ર, રામ અને બુદ્ધિશાળી ભારગવ વિશે સાંભળો; દશરથને મહાત્મા રામ નામનો પુત્ર થયો હતો.
વિષ્ણુઃ સ્વેન શરીરેણ રાવણસ્ય વધાય વૈ। પશ્યામસ્તમયોધ્યાયાં જાતં દાશરથિં તતઃ
વિષ્ણુએ પોતે રાવણના વિનાશ માટે દશરથના પુત્ર તરીકે અયોધ્યામાં અવતાર લીધો હતો.
ઋચીકનન્દનો રાભો ભાર્ગવો રેણુકાસુતઃ। તસ્ દાશરથેઃ શ્રુત્વા રરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ
ઋચીકના પુત્ર, ભૃગુવંશી અને રેણુકાના દિકરા રામે દશરથપુત્ર રામના નિષ્કલંક કાર્યો વિશે સાંભળ્યું.
કૌતૂહલાન્વિતો રામસ્ત્વયોધ્યામગમત્પુનઃ। જિજ્ઞાસમાનો રામસ્ય વીર્યં દાશરથેસ્તદા
કૌતૂહલથી ભરેલા રામે દશરથપુત્ર રામનું પરાક્રમ જાણવા માટે ફરી અયોધ્યા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તં વૈ દશરથઃ શ્રુત્વા વિયાન્તમુપાગતમ્। પ્રેષયામાસ રામસ્ય રામં પુત્રં પુરસ્કૃતમ્
જ્યારે દશરથને ખબર પડી કે રામ આવી રહ્યા છે, ત્યારે તેમણે પોતાના પુત્ર રામને સાથે લઈ તેમને મળવા મોકલ્યા.
સ તમભ્યાગતં દૃષ્ટ્વા ઉદ્યતાસ્ત્રમવસ્થિતમ્। પ્રહસન્નિવ કોન્તેય રામો વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રામે તેમને શસ્ત્રસજ્જ અને તૈયાર આવતાં જોયા, ત્યારે હસતાં હસતાં કુંતીપુત્ર, રામે એમ કહ્યું.
કૃતકાલં હિ રાજેન્દ્ર ધનુરેતન્મયા વિભો। સમારોપય યત્નેન યદિ શક્નોષિ પાર્તિવ
'હે રાજેન્દ્ર, આ ધનુષ્ય યોગ્ય સમયે તૈયાર છે; જો તારી શક્તિ હોય તો પુરુષાર્થપૂર્વક તેને ચઢાવ.'
ઇત્યુક્તસ્ત્વાહ ભગવંસ્ત્વં નાધિક્ષેપ્તુમર્હસિ। નાહમપ્યધમો ધર્મે ક્ષત્રિયાણાં દ્વિજાતિષુ। ઇશ્ર્વાકૂણાં વિશેષેણ બાહુવીર્યે ન કત્થનમ્
આ રીતે કહેતાં, પૂજ્યે કહ્યું: 'તમે મને પડકારવું યોગ્ય નથી; હું ક્ષત્રિય કે બ્રાહ્મણના ધર્મમાં ઓછો નથી, ખાસ કરીને ઇક્ષ્વાકુઓમાં, અને બાહુબળની વાતમાં હું કદી ડંકો પીટતો નથી.'
તમેવં વાદિનં તત્ર રામો વચનમબ્રવીત્। અલં વૈ વ્યપદેશેન ધનુરાયચ્છ રાઘવ
તેવું બોલનારને રામે કહ્યું: 'બસ હવે વાતો પૂરતી, રાઘવ, હવે ધનુષ્ય ચઢાવ.'
તતો જગ્રાહ રોષેણ ક્ષત્રિયર્ષભમૂદનમ્। રામો દાશરથિર્દિવ્યં હસ્તાદ્રામસ્ય કાર્મુકમ્
પછી દશરથપુત્ર રામે, ક્રોધથી ભરાઈને, ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ જામદગ્ન્યના હાથમાંથી દિવ્ય ધનુષ્ય ઝટકીને પકડી લીધું.
ધનુરારોપયામાસ સલીલ ઇવ ભારત। જ્યાશબ્દમકરોચ્ચૈવ સ્મયમાનઃ સ વીર્યવાન્। તસ્ય શબ્દસ્ ભૂતાનિ વિત્રસન્ત્યશનેરિવ
પછી રામે એ ધનુષ્યને સરળતાથી ચડાવ્યું અને પોતાની શક્તિમાં સ્મિત કરીને, ધનુષ્યની ડોરીનો ઘોંઘાટ કર્યો. એ અવાજથી બધા જીવજંતુઓ જાણે પ્રલય આવી ગયો હોય એમ ડરી ઊઠ્યા.
અથાબ્રવીત્તદા રામો રામં દાશરથિસ્તદા। ઇદમારોપિતં બ્ર્હમન્કિમન્યત્કરવાણિ તે
પછી દશરથપુત્ર રામે જામદગ્ન્ય રામને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, ધનુષ્ય તો ચડાવી દીધું, હવે તું મને બીજું શું કરાવવું છે?'
તસ્ય રામો દદૌ દિવ્યં જામદગ્ન્યો મહાત્મનઃ। શરમાકર્ણદેશાન્તમયમાકૃષ્યતામિતિ
પછી મહાન આત્માવાળા જામદગ્ન્ય રામે રામને એક દિવ્ય બાણ આપ્યો અને કહ્યું: 'આ બાણને કાન સુધી ખેંચી છોડી દે.'
એતચ્છ્રુત્વાઽબ્રવીદ્રામઃ પ્રદીપ્ત ઇવ મન્યુના। શ્રૂયતે ક્ષમ્યતે ચૈવ દર્પપૂર્ણોસિ ભાર્ગવ
આ સાંભળીને રામે, મનમાં ક્રોધથી ધધકતો, કહ્યું: 'ભાર્ગવ, તારી ક્ષમાની તો બધે પ્રસિદ્ધ છે, છતાં તું ઘમંડથી ભરેલો છે.'
ત્વયા હ્યધિગતં તેજઃ ક્ષત્રિયેભ્યો વિશેષતઃ। પિતામહપ્રસાદેન તેન માં ક્ષિપસિ ધ્રુવમ્। પશ્ય માં સ્વેન રૂપેણ ચક્ષુસ્તે વિતરામ્યહમ્
'તારે જે તેજ મેળવ્યું છે, ખાસ કરીને ક્ષત્રિયોથી, એ તો તારા પિતામહની કૃપાથી છે. એ જ કારણે તું મને પડકારે છે. હવે મારી સાચી સ્થિતિ જોઈ લે—હું તને પોતે જોઈ શકું એવી દૃષ્ટિ આપું છું.'
તતો રામશરીરે વૈ રામઃ પશ્યતિ ભાર્ગવઃ। આદિત્યાન્સવસૂન્રુદ્રાન્સાધ્યાંશ્ચ સમરુદ્ગણાન્
પછી ભાર્ગવ રામે રામના શરીરમાં આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય અને બધા મરુદગણોને જોઈ લીધા.
પિતરો હુતાશનશ્ચૈવ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા। ગન્ધર્વા રાક્ષસા યક્ષા નદ્યસ્તીર્થાનિ યાનિ ચ
એણે પિતૃઓ, અગ્નિદેવ, તારાઓ અને ગ્રહો, ગંધર્વો, રાક્ષસો, યક્ષો, નદીઓ અને બધા તીર્થો પણ જોઈ લીધાં.