તસ્મૈ ચાર્ઘ્યં થાન્યાયમાનીય પૃથિવીપતિઃ। પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતો ભૂત્વાપપ્રચ્છાગમનેઽર્થિતામ્
પૃથ્વીપતિએ મહેમાન માટે યોગ્ય રીતે અર્ઘ્ય લાવ્યું અને ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને, તેમના આવવાની કારણ પૂછ્યું.
વિત્તાર્થિનમનુપ્રાપ્તં વિદ્ધિ માં પૃથિવીપતે। થાશક્ત્યવિહિંસ્યાન્યાન્સંવિભાગં પ્રયચ્છ મે
હે પૃથ્વીપતિ, મને ધનની ઈચ્છાથી આવેલા મહેમાન જાણો; તમારી શક્તિ પ્રમાણે અને બીજાને દુઃખ ન પહોંચે એ રીતે અમારો ભાગ આપો.
તત આયવ્યયૌ પૂર્ણો તસ્મૈ રાજા ન્યવેદયત્। અતો વિદ્વન્નુપાદત્સ્વ યદત્રવ્યતિરિચ્યતે
પછી રાજાએ આવક-જાવકનું આખું હિસાબ બતાવીને કહ્યું: 'હે વિદ્વાન, અહીં જે વધારાનું છે, તે તમે લઈ લો.'
તત આયવ્યયૌ દૃષ્ટ્વા સમૌ સમમતિર્દ્વિજઃ। સર્વથા પ્રાણિનાં પીડામુપાદાનાદમન્યત
પછી દ્વિજએ આવક અને ખર્ચ બરાબર જોઈને, નિષ્પક્ષ મનથી વિચાર્યું કે અહીંથી કંઈ પણ લેવું સર્વ પ્રાણીઓ માટે પીડાદાયક થશે.
સ શ્રુતર્વાણમાદાય બ્રધ્નશ્વમગમત્તતઃ। સ ચ તૌ વિષયસ્યાન્તે પ્રત્યગૃહ્ણાદ્યથાવિધિ
પછી તેણે શ્રુતરવાનને સાથે લઈને બ્રધ્નશ્વ પાસે ગયો; બ્રધ્નશ્વએ રાજ્યની સીમાએ તેમને રીતસરથી આવકાર્યા.
તયોરર્ધ્યં ચ પાદ્યં ચ બ્રધ્નશ્વઃ પ્રત્યવેદયત્। અનુજ્ઞાપ્યચ પપ્રચ્છ પ્રયોજનમુપક્રમે। `વદ કામં મુનિશ્રેષ્ઠ ધન્યોસ્મ્યાગમનેન તે
બ્રધ્નશ્વએ બંનેને પાદ્ય અને અર્ઘ્ય આપ્યા અને અનુમતિ આપ્યા પછી, આવતાંજ તેમના આવવાના હેતુ વિશે પૂછ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તમારી ઈચ્છા કહો; તમારો આગમન મને ધન્ય બનાવે છે.'
વિત્તકામાવિહ પ્રાપ્તૌ વિદ્ધ્યાવાં પૃથિવીપતે। યથાશક્ત્યવિહિંસ્યાન્યાન્સંવિભાગં પ્રયચ્છ નૌ
હે પૃથ્વીપતિ, અમને ધનની ઈચ્છાથી અહીં આવેલા જાણો; તમારી શક્તિ પ્રમાણે અને બીજાને દુઃખ ન થાય એ રીતે અમારો ભાગ આપો.
તત આયવ્યયૌ પૂર્ણૌ તાભ્યાં રાજા ન્યવેદયત્। અતો જ્ઞાત્વા તુ ગૃહ્ણીતં યદત્રવ્યતિરિચ્યતે
પછી રાજાએ બંનેને આવક-જાવકનું આખું હિસાબ બતાવ્યું અને કહ્યું: 'આ જાણીને, અહીં જે વધારાનું છે, તે લઈ લો.'
તત આયવ્યયૌ દૃષ્ટ્વાસમૌ સમમતિર્દ્વિજઃ। સર્વથા પ્રાણિનાં પીડામુપાદાનાદમન્યત
પછી દ્વિજએ આવક અને ખર્ચ બરાબર જોઈને, નિષ્પક્ષ મનથી વિચાર્યું કે અહીંથી કંઈ પણ લેવું સર્વ પ્રાણીઓ માટે પીડાદાયક થશે.
પૌરુકુત્સં તતો જગ્મુસ્ત્રસદસ્યું મહાધનમ્। અગસ્ત્યશ્ચ શ્રુતર્વા ચ બ્રધ્નશ્વશ્ચ મહીપતિઃ
પછી અગસ્ત્ય, શ્રુતરવાન અને મહારાજ બ્રધ્નશ્વ, ત્રસદસ્યુ નામના ધનવાન પૌરુકુત્સ પાસે ગયા.
ત્રસદસ્યુસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા પ્રત્યગૃહ્ણાદ્યથાવિધિ। અભિગમ્ય મહારાજ વિષયાન્તે મહામનાઃ
ત્રસદસ્યુએ તેમને જોઈને રીતસરથી આવકાર્યા અને મહારાજ, રાજ્યની સીમાએ, વિશેષ સન્માનથી મળ્યા.
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયમૈક્ષ્વાકો રાજસત્તમઃ। સમસ્તાંશ્ચ તતોઽપચ્છત્પ્રયોજનમુપક્રમે
ઇક્ષ્વાકુ વંશના મહાન રાજાએ યોગ્ય રીતે સૌને સન્માન આપ્યો અને પછી સૌને મળતાંજ, આવતા હેતુ વિશે પૂછ્યું.
વિત્તકામાનિહ પ્રાપ્તાન્વિદ્ધિ નઃ પૃથિવીપતે। યથાશક્ત્યવીહિંસ્યાન્યાન્સંવિભાગં પ્રયચ્છ નઃ
હે પૃથ્વીપતિ, અમને ધનની ઇચ્છાથી અહીં આવેલા જાણો; તમારી શક્તિ પ્રમાણે અને બીજાને દુઃખ ન થાય એ રીતે અમારો ભાગ આપો.
તત આયવ્યયૌ પૂર્ણૌ તેષાં રાજા ન્યવેદયત્। એતજ્જ્ઞાત્વા હ્યુપાદદ્ધ્વં યદત્રવ્યતિરિચ્યતે
પછી રાજાએ સૌને આવક-જાવકનું આખું હિસાબ બતાવ્યું અને કહ્યું: 'આ જાણીને, અહીં જે વધારાનું છે, તે લઈ લો.'
તત આયવ્યયૌ દૃષ્ટ્વાસમૌ સમમતિર્દ્વિજઃ। સર્વથા પ્રાણિનાં પીડામુપાદાનાદમન્યત
પછી દ્વિજએ આવક અને ખર્ચ બરાબર જોઈને, નિષ્પક્ષ મનથી વિચાર્યું કે અહીંથી કંઈ પણ લેવું સર્વ પ્રાણીઓ માટે પીડાદાયક થશે.
તતઃ સર્વે સમેત્યાથ તે નૃપાસ્તં મહામુનિમ્। ઇદમૂચુર્મહારાજ સમવેક્ષ્ય પરસ્પરમ્
પછી બધા રાજાઓ ભેગા મળ્યા અને પરસ્પર ચર્ચા કરીને, મહામુનિ પાસે આવીને, હે મહારાજ, આ રીતે કહ્યું.
અયં વૈ દાનવો બ્રહ્મન્નિલ્વલો વસુમાન્ભુવિ। તમતિક્રમ્ય સર્વેઽદ્યવયં ચાર્તામહે વસુ
'હે બ્રાહ્મણ, આ ઇલ્વલ નામનો દાનવ છે, જે પૃથ્વી પર ઘણું ધન ધરાવે છે; આજે આપણે સૌ તેને પાર કરીને, ઈચ્છિત ધન મેળવીએ.'
તેષાં તદાસીદુચિતમિલ્વલસ્યૈવ ભિક્ષણમ્। તતસ્તે સહિતા રાજન્નિલ્વલં સમુપાદ્રવન્
પછી સૌએ નક્કી કર્યું કે હવે ઇલ્વલ પાસેથી ભિક્ષા માંગવી; તેથી, હે રાજા, બધા મળીને ઇલ્વલ પાસે ગયા.
ઇલ્વલસ્તાન્વિદિત્વા તુ મહર્ષિસહિતાન્નૃપાન્। ઉપસ્થિતાન્સહામાત્યો વિષયાન્તે હ્યપૂજયત્
ઇલ્વલાએ જાણ્યું કે મહર્ષિઓ અને રાજાઓ તેમના અમાત્યો સાથે આવ્યા છે, તો તેણે પોતાના રાજ્યની સીમા પર જઈને તેમનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું.
તેષાં તતોઽસુરશ્રેષ્ઠસ્ત્વાતિથ્યમકરોત્તદા। સુસંસ્કૃતેન કૌરવ્ય ભ્રાત્રા વાતાપિના તદા
પછી, હે કૌરવ્ય, અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇલ્વલા અને તેના ભાઈ વાતાપીએ ખૂબ જ આદરપૂર્વક મહેમાનગતિ આપી.
તતો રાજર્ષયઃ સર્વે વિષણ્ણા ગતચેતસઃ। વાતાપિં સંસ્કૃતં દૃષ્ટ્વા મેષભૂતં મહાસુરમ્
પછી, મહાસુર વાતાપીનો મેશ રૂપે તૈયાર થયેલો ભોજન જોઈને બધા રાજર્ષિઓ ઉદાસ અને નિરાશ થઈ ગયા.
અથાબ્રવીદગસ્ત્યસ્તાન્રાજર્ષીનૃષિસત્તમઃ। વિષાદો વો ન કર્તવ્યો હ્યહં ભોક્ષ્યે મહાસુરમ્
ત્યારે મહર્ષિ અગસ્ત્યે એ રાજર્ષિઓને કહ્યું: 'તમારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી; આ મહાસુરને હું જ ભોજન રૂપે ગ્રહણ કરીશ.'
ધુર્યાસનમથાસાદ્ય નિષસાદ મહાનૃષિઃ। તં પર્યવેષદ્દૈત્યેન્દ્ર ઇલ્વલઃ પ્રહસન્નિવ
પછી મહાન ઋષિ અગસ્ત્યે મુખ્ય આસન પર બેસી ગયા અને ઇલ્વલાએ હસતાં હસતાં તેમને ભોજન પીરસ્યું.
અગસ્ત્ય એવ કૃત્સ્નં તુ વાતાપિં બુભુજે તતઃ। `બહ્વન્નાશાપિ તે મેઽસ્તીત્યવદદ્ભક્ષયન્સ્વયમ્
પછી અગસ્ત્યે આખો વાતાપી ભોજન રૂપે ગ્રહણ કર્યો અને ખાતા ખાતા કહ્યું: 'હજી પણ મને ઘણું ખાવાનું મન છે.'
ભુક્તવત્યસુરોઽહ્વાનમકરોત્તસ્ય ચેલ્વલઃ। `વાતાપે પ્રતિબુધ્યસ્વ દર્શયન્બલતેજસી। તપસા દુર્જયો યાવદેષ ત્વાં નાતિવર્તતે
જ્યારે અસુર ભોજન બની ગયો, ત્યારે ઇલ્વલાએ બોલાવ્યું: 'વાતાપી, બહાર આવો! તારી શક્તિ બતાવ, જ્યા સુધી આ મહાત્મા તને જીતે નહીં.'
તતસ્તસ્યોદરં ભેત્તું વાતાપિર્વેગમાહરત્। તમબુધ્યત તેજસ્વી કુમ્ભયોનિર્મહાતપાઃ
પછી વાતાપીએ અગસ્ત્યના પેટમાંથી બહાર આવવા માટે જોર લગાવ્યો, પણ તેજસ્વી મહાતપસ્વી કુંભયોનીએ તેને બહાર આવવા દીધો નહીં.
સ વીર્યાત્તપસોગ્રસ્તુ નનર્દ ભગવાનૃષિઃ। એષ જીર્ણોસિ વાતાપે મયા લોકસ્ય શાન્તયે
પછી મહર્ષિએ પોતાના તપના બળથી ગર્જના કરી: 'વાતાપી, હું તને પચાવી નાખ્યો છું, દુનિયાની શાંતિ માટે.'
ઇત્યુક્ત્વા સ્વકરાગ્રેણ ઉદરં સમતાડયત્। ત્રિરેવં પ્રતિસંરબ્ધસ્તેજસા પ્રજ્વલન્નિવ
આવી વાત કહીને અગસ્ત્યે પોતાના હાથની આંગળીથી ત્રણ વાર પેટ પર પ્રહાર કર્યો અને તેમનું તેજ ચમકતું હતું.
તતો વાયુઃ પ્રાદુરભૂદધસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। શબ્દેન મહતા તાત ગર્જન્નિવ યથા ઘનઃ
પછી મહાત્મા ઋષિના નીચેના અંગમાંથી જોરદાર પવન નીકળ્યો, જે મેઘના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિ કરતો હતો.
વાતાપે નિષ્ક્રમસ્વેતિ પુનઃ પુનરુવાચ હ। તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્રાજન્નગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ। કુતો નિષ્ક્રમિતું શક્તો મયા જીર્ણસ્તુ સોસુરઃ
ઇલ્વલા વારંવાર બોલાવતો રહ્યો: 'વાતાપી, બહાર આવો!' પણ અગસ્ત્ય મુનિ હસીને બોલ્યા: 'એ કેવી રીતે બહાર આવી શકે? એ અસુર તો હું પચાવી ગયો છું.'