મેષરૂપી ચ વાતાપિઃ કામરૂપ્યભવત્ક્ષણાત્। સંસ્કૃત્યતં ભોજયતિ તતો વિપ્રં જિધાંસતિ
માયાથી રૂપ બદલવામાં કુશળ વાતાપિ તરત જ બકરો બની ગયો. પછી ઇલ્વલે તેને તૈયાર કરીને બ્રાહ્મણને ખવડાવતો અને તેને મારવાનો વિચાર કરતો.
સ ચાહ્વયતિ યં વાચા ગતં વૈવસ્વતક્ષયમ્। સ પુનર્દેહમાસ્થાય જીવન્સ્મ પ્રત્યદૃશ્યત
પછી, જે બ્રાહ્મણ યમલોકે ગયો હતો, તેને ઇલ્વલ પોતાના અવાજથી બોલાવી પાછો બોલાવતો. વાતાપિ ફરી શરીર ધારણ કરીને જીવતો દેખાવતો.
તતો વાતાપિમસુરં છાગં કૃત્વા સુસંસ્કૃતમ્। તં બ્રાહ્મણં ભોજયિત્વા પુનરેવ સમાહ્વયત્
આ રીતે ઇલ્વલ, વાતાપિને સારી રીતે રાંધીને બકરો બનાવી, બ્રાહ્મણને ખવડાવતો અને પછી ફરીથી તેને બોલાવતો.
તામિલ્વલેન મહતા સ્વરેણ ગિરમીરિતામ્। શ્રુત્વાઽતિમાયો બાલવાન્ક્ષિપ્રં બ્રાહ્મણકણ્ટકઃ
જ્યારે ઇલ્વલ મોટાં અવાજે એ બોલ બોલતો, ત્યારે અત્યંત ચાલાક અને ઝડપી વાતાપિ, બાળકેવી ઝડપથી, બ્રાહ્મણોને ત્રાસ આપતો.
તસ્ય પાર્શ્વં વિનિર્ભિદ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાસુરઃ। વાતાપિઃ પ્રહસન્રાજન્નિશ્ચક્રામ વિશાંપતે
મહાન અસુર વાતાપિ, બ્રાહ્મણના પાંજરમાંથી ફાટી નીકળતો અને હસતો-હસતો બહાર આવતો, રાજા.
એવં સ બ્રાહ્મણાન્રાજન્ભોજયિત્વા પુનઃપુનઃ। હિંસયામાયસ દૈતેય ઇલ્વલો દુષ્ટચેતનઃ
આ રીતે, રાજા, દુષ્ટમનસ્વી દૈત્ય ઇલ્વલ વારંવાર બ્રાહ્મણોને ખવડાવીને તેમને છેતરપિંડીથી દુઃખ આપતો.
અગસ્ત્યશ્ચાપિ ભગવાનેતસ્મિન્કાલ એવ તુ। પિતૄન્દદર્શ ગર્તે વૈ લમ્બમાનાનધોમુખાન્
એ જ સમયે, મહાન અગસ્ત્યે પોતાના પિતૃઓને એક ખાડામાં ઊંધા લટકતા જોયા.
સોઽપૃચ્છલ્લમ્બમાનાંસ્તાન્ભગવન્તશ્ચ કિંપરાઃ। `કિંમર્થં વેહ લમ્બધ્વે ગર્તે યૂયમધોમુખાઃ'। સંતાનહેતોરિતિ તે પ્રત્યૂચુર્બ્રહ્મવાદિનઃ
ત્યારે તેણે એ લટકતા પિતૃઓને પૂછ્યું: 'મહારાજો, તમે શા માટે આ ખાડામાં ઊંધા લટક્યા છો?' ત્યારે તે જ્ઞાનવંતોએ કહ્યું: 'આપત્તિથી પીડાઈને અમે સંતાન માટે અહીં લટક્યા છીએ.'
તે તસ્મૈ કથયામાસુર્વયં તે પિતરઃ સ્વકાઃ। ગર્તમેતમનુપ્રાપ્તા લમ્બામઃ પ્રસવાર્થિનઃ
તેમણે કહ્યું: 'અમે તારા પોતાના પિતૃઓ છીએ, અગસ્ત્ય. સંતાનની આશાએ આ ખાડામાં આવીને લટક્યા છીએ.'
યદિ નો જનયેથાસ્ત્વમગસ્ત્યાપત્યમુત્તમમ્। સ્યાન્નોસ્માન્નિરયાન્મોક્ષસ્ત્વં ચ પુત્રાપ્નુયા ગતિમ્
'અગસ્ત્ય, જો તું અમારે માટે ઉત્તમ પુત્ર ઉત્પન્ન કરેશે, તો અમને નરકમાંથી મુક્તિ મળશે અને તને પણ પિતૃત્વ પ્રાપ્ત થશે.'
સ તાનુવાચ તેજસ્વી સત્યધર્મપરાયણઃ। કરિષ્યે પિતરઃ કામં વ્યેતુ વો માનસો જ્વરઃ
તેજસ્વી અને સત્યધર્મમાં સ્થિર ઋષિએ કહ્યું: 'પિતૃઓ, હું તમારો ઈચ્છિત કાર્ય કરીશ. હવે તમારો મનનો દુઃખ દૂર થવા દો.'
તતઃ પ્રસવસન્તાનં ચિન્તયન્ભગવાનૃષિઃ। આત્મનઃ પ્રસવસ્યાર્થે નાપશ્યત્સદૃશીં સ્ત્રિયમ્
પછી એ મહાન ઋષિએ પોતાના વંશની વૃદ્ધિ માટે વિચાર કર્યો, પણ પોતાને યોગ્ય એવી સ્ત્રી ક્યાંય જોવા મળી નહીં.
સ તસ્ય તસ્ સત્વસ્ય તત્તદઙ્ગમનુત્તમમ્। સંગૃહ્યતત્સમૈરઙ્ગૈર્નિર્મમે સ્ત્રિયમુત્તમામ્
પછી તેણે પોતાના ગુણો અને શ્રેષ્ઠ લક્ષણો એકત્ર કરીને, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીની રચના કરી.
સ તાં વિદર્ભરાજાય પુત્રકામાય તામ્યતે। નિર્મિતામાત્મનોઽર્થાય મુનિઃ પ્રાદાન્મહાતપાઃ
પછી મહાતપસ્વી ઋષિએ, પોતાના માટે પુત્રની ઈચ્છાથી, એ સર્જેલી સ્ત્રીને પુત્રની આશામાં તપસ્યા કરતાં વિદર્ભના રાજાને આપી દીધી.
સા તત્ર જજ્ઞે સુભગા વિદ્યુત્સૌદામની યથા। વિભ્રાજમાના વપુષા વ્યવર્ધત શુભાનના
ત્યાં એ સુખી અને સુંદર કન્યા વીજળી જેવો તેજ ધરાવતી જન્મી. એના રૂપમાં ચમકતી, સુંદર ચહેરાવાળી એ દીકરી ધીમે ધીમે મોટી થવા લાગી.
જાતમાત્રાં ચ તાં દૃષ્ટ્વા વૈદર્ભઃ પૃથિવીપતિઃ। પ્રહર્ષેણ દ્વિજાતિભ્યો ન્યવેદયત ભારત
જેમજ એ દીકરી જન્મી, ત્યારે વિદર્ભના રાજાએ આનંદથી ભરાઈને બધા બ્રાહ્મણોને એ વાત જણાવી.
અભ્યનન્દન્ત તાં સર્વે બ્રાહ્મણા વસુધાધિપ। લોપામુદ્રેતિ તસ્યાશ્ચ ચક્રિરે નામ તે દ્વિજાઃ
પૃથ્વીનાથ, બધા બ્રાહ્મણોએ એ દીકરીનું હર્ષથી સ્વાગત કર્યું અને એ દ્વિજોએ એનું નામ 'લોપામુદ્રા' રાખ્યું.
વવૃધે સા મહારાજ બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્। અપ્સ્વિવોત્પલિની શીઘ્રમગ્નેરિવ શિખા શુભા
મહારાજ, એ કન્યા ઉત્તમ રૂપ ધારણ કરીને, જળમાં ઉગતી કમળની જેમ અને અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી બની વધતી ગઈ.
તાં યૌવનસ્થાં રાજેન્દ્રશતં કન્યાઃ સ્વલંકૃતાઃ। દાસ્યઃ શતં ચ કલ્યાણીમુપાતસ્થુર્વશાનુગાઃ
રાજા, જ્યારે એ યુવાન થઈ, ત્યારે સજ્જ સો કન્યાઓ અને સુંદર સો દાસીઓ એની સેવા માટે એકઠી થઈ અને એના પર અતિશય ભક્તિ રાખતી.
સા સ્મ દાસીશતવૃતા મધ્યે કન્યાશતસ્ય ચ। આરસ્તે તેજસ્વિની કન્યા રોહિણીવ દિવિપ્રભા
એ તેજસ્વી કન્યા સો દાસીઓ અને સો કન્યાઓની વચ્ચે એવી રીતે ઝગમગતી હતી જેમ રોહિણી તારાઓ વચ્ચે તેજ આપે છે.
યૌવનસ્થામપિ ચ તાં શીલાચારસમન્વિતામ્। ન વવ્રે પુરુષઃ કશ્ચિદ્ભયાત્તસ્ય મહાત્મનઃ
યુવાન હોવા છતાં અને સારા સ્વભાવ તથા આચાર ધરાવતી હોવા છતાં, કોઈ પુરુષ એના મહાન પિતાની ભયથી એને પસંદ કરતો નહોતો.
સા તુ સત્યવતી કન્યા રૂપેણાપ્સરસોપ્યતિ। તોષયામાસ પિતરં શીલેન સ્વજનં તથા
સત્યવતી નામની એ કન્યા રૂપમાં પણ અપ્સરાઓને પછાડી દેતી; એણે પોતાના સારા સ્વભાવથી પિતાને અને પોતાના કુટુંબને પ્રસન્ન કર્યા.
વૈદર્ભી તુ તથાયુક્તાં યુવતીં પ્રેક્ષ્ય વૈ પિતા। મનસા ચિન્તયામાસ કસ્મૈ દદ્યામિમાંસુતામ્
વિદર્ભના રાજાએ પોતાની પુત્રીને આવા ગુણોથી યુક્ત અને યુવાન જોઈને મનમાં વિચાર્યું કે, 'હું આ દીકરીને કોને આપું?'
યદાત્વમન્યતાગસ્ત્યો ગાર્હસ્થ્યે તાં ક્ષમામિતિ। તદાઽભિગમ્ય પ્રોવાચ વૈદર્ભં પૃથિવીપતિમ્
જ્યારે અગસ્ત્યએ લગ્ન માટે વિચાર્યું કે 'આ કન્યા યોગ્ય છે,' ત્યારે એ વિદર્ભના રાજાને મળવા ગયો અને કહ્યું.
રાજન્નિવેશે બુદ્ધિર્મે વર્તતે પુત્રકારણાત્। વરયેત્વાં મહીપાલ લોપામુદ્રાં પ્રયચ્છ મે
'રાજા, સંતાન માટે ઘરસ્થાશ્રમ સ્થાપવાનો મારો મનસુબો છે; મહારાજ, લોપામુદ્રાને મારી માટે પસંદ કરો અને મને આપો.'
એવમુક્તઃ સ મિનિના મહીપાલો વિચેતનઃ। પ્રત્યાખ્યાનાય ચાશક્તઃ પ્રદાતું ચૈવ નૈચ્છત
મુનિએ આવું કહેતાં રાજા ગભરાઈ ગયો; એ ના તો ના પાડી શક્યો, ના તો દીકરી આપવા ઈચ્છ્યો.
તતઃ સ ભાર્યામભ્યેત્ય પ્રોવાચ પૃથિવીપતિઃ। મહર્ષિર્વીર્યવાનેષ ક્રુદ્ધઃ શાપાગ્નિના દહેત્
પછી રાજાએ પોતાની પત્ની પાસે જઈને કહ્યું: 'આ મહર્ષિ ખૂબ શક્તિશાળી છે; જો એ ગુસ્સે થાય તો પોતાના શ્રાપથી આપણને ભસ્મ કરી શકે.'
તં તથા દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા સભાર્યં પૃથિવીપતિમ્। લોપામુદ્રાઽભિગમ્યેદં કાલે વચનમબ્રવીત્
રાજા અને રાણીને દુઃખી જોઈને, યોગ્ય સમયે લોપામુદ્રા પાસે આવી અને એમણે કહ્યું.
ન મત્કૃતે મહીપાલ પીડામભ્યેતુમર્હસિ। પ્રયચ્છ મામગસ્ત્યાય ત્રાહ્યાત્માનં મયા પિતઃ
'પિતા, મારા કારણે તમે દુઃખી ન થાઓ; મને અગસ્ત્યને આપી દો અને મારાથી પોતાનું કલ્યાણ કરો.'
દુહિતુર્વચનાદ્રાજા સોઽગસ્ત્યાય મહાત્મને। લોપામુદ્રાં તતઃ પ્રાદાદ્વિધિપૂર્વં વિશાંપતે
પછી, પુત્રીના વચનથી રાજાએ વિધિપૂર્વક લોપામુદ્રાને મહાત્મા અગસ્ત્યને આપી દીધી.