હિરણ્યબિન્દુઃ કથિતો ગિરૌ કાલઞ્જરે મહાન્। આગસ્ત્યપર્વતોરભ્યઃ પુણ્યો ગિરિવઃ શિવઃ
કાળંજર પર્વત પર પ્રસિદ્ધ હિરણ્યબિંદુ નામનું પવિત્ર અને શુભ શિખર છે, જે અગસ્ત્યકુળને પ્રિય છે.
મહેન્દ્રો નામ કૌરવ્ય ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ। અયજત્તત્રકૌન્તેય પૂર્વમેવ પિતામહઃ
હે કૌરવ, મહેન્દ્ર નામના પર્વત પર મહાત્મા ભારગવએ અને પ્રાચીન સમયમાં પિતામહએ પણ ત્યાં યજ્ઞ કર્યો હતો.
યત્રભાગીરથી પુણ્યાં સરસ્યાસીદ્યુધિષ્ઠિર। યત્ર સા બ્રહ્મશાલેતિ પુણ્યાખ્યાતા વિશાંપતે। ધૂતપાપ્મભિરાકીર્ણા પુણ્યં તસ્યાશ્ચ દર્શનમ્
જ્યાં પવિત્ર ભાગીરથીએ ક્યારેક સરોવર રૂપ ધારણ કર્યું હતું, હે યુધિષ્ઠિર, અને જે બ્રહ્મશાલી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, પાપમુક્ત લોકો ત્યાં ભેગા થાય છે—એના દર્શનથી પુણ્ય મળે છે.
પવિત્રો મઙ્ગલીયશ્ચ ખ્યાતો લોકે સનાતનઃ। કેદારશ્ચ મતઙ્ગસ્ય મહાનાશ્રમ ઉત્તમઃ
કેદાર, મતંગમુનિનું મહાન અને ઉત્તમ આશ્રમ, જગતમાં પવિત્ર, શુભ અને શાશ્વત તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
કુણ્ડોદઃ પર્વતો રમ્યો બહુમૂલફલોદકઃ। નૈષધસ્તૃષિતો યત્ર જલં શર્મ ચ લબ્ધવાન્
કુંડોદ નામનો મનોહર પર્વત, જ્યાં મૂળ, ફળ અને પાણી ભરપૂર છે, ત્યાં તરસેલા નૈષધએ પાણી અને શાંતિ મેળવી હતી.
યત્ર દેવવનં પુણ્યં તાપસૈરુપશોભિતમ્। બાહુદા ચ નદી યત્રનન્દા ચ ગિરિમૂર્ધનિ
ત્યાં દેવવન નામનું પવિત્ર સ્થાન છે, જે તપસ્વીઓથી શોભાયમાન છે, અને બાહુદા તથા નંદા નદીઓ પર્વતની ચોટી પરથી વહે છે.
તીર્થાનિ સરિતઃ શૈલાઃ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ। પ્રાચ્યાં દિશિ મહારાજ કીર્તિતાનિ મયા તવ
હે મહારાજ, પૂર્વ દિશામાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો, નદીઓ, પર્વતો અને પવિત્ર સ્થળો મેં તને વર્ણવી દીધા છે.
તિસૃષ્વન્યાસુ પુણ્યાનિ દિક્ષુ તીર્થાનિ મે શૃણુ। સરિતઃ પર્વતાંશ્ચૈવ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ
હવે બાકી ત્રણ દિશાઓમાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો, નદીઓ, પર્વતો અને પવિત્ર સ્થળો વિશે પણ મારી પાસેથી સાંભળ.
દક્ષિણસ્યાં તુ પુણ્યાનિ શૃણુ તીર્થાનિ ભારત। વિસ્તરેણ યથાબુદ્ધિ કીર્ત્યમાનાનિ તાનિ વૈ
હવે, હે ભારત, દક્ષિણ દિશામાં આવેલા પવિત્ર તીર્થો વિશે, જેટલી મારી સમજ છે અને વિગતે, હું તને કહું છું.
યસ્યામાખ્યાયતે પુણ્યા દિશિ ગોદાવરી નદી। બહ્વારામા બહુજલા તાપસાચરિતા શિવા
એ દિશામાં ગોદાવરી નામની પવિત્ર નદી છે, જે અનેક વનોથી અને ભરપૂર પાણીથી યુક્ત છે, પવિત્ર છે અને તપસ્વીઓ ત્યાં વસે છે.
વેણા ભીમરથી ચૈવ નદ્યૌ પાપભયાપહે। મૃગદ્વિજસમાકીર્ણે તાપસાલયભૂષિતે
વેણા અને ભીમરથી નદીઓ પાપ અને ભય દૂર કરતી છે; એ નદીઓ કાંઇક હરણ અને પક્ષીઓથી ભરેલી છે અને તપસ્વીઓના આશ્રમોથી શોભાયમાન છે.
રાજર્ષેસ્તસ્ ચ સરિન્નૃગસ્ય ભરતર્ષભ। રમ્યતીર્થા બહુજલા પયોષ્ણી દ્વિજસેવિતા
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, રાજર્ષિ ઋગના પયોષ્ણી નદીના કાંઠા ખૂબ જ મનોહર અને પાણીથી ભરપૂર છે, જ્યાં અનેક બ્રાહ્મણો રહે છે.
અપિ ચાત્ર મહાયોગી માર્કણ્ડેયો મહાયશાઃ। અનુવંશ્યાં જગૌ ગાથાં નૃગસ્ય ધરણીપતેઃ
અહીં મહાન યોગી અને પ્રસિદ્ધ માર્કંડેયે રાજા ઋગના વંશની ગાથા ગાઈ હતી, હે ધરતીના રાજા.
નૃગસ્ યજમાનસ્ય પ્રત્યક્ષમિતિ નઃ શ્રુતમ્। `મરુતઃ પરિવેષ્ટારઃ સદસ્યાશ્ચ દિવૌકસઃ
અમે સાંભળ્યું છે કે યજમાન ઋગ આપણને દેખાતા હતા; ત્યાં મારુત દેવો સહાયક હતા અને સ્વર્ગવાસી દેવતાઓ યજ્ઞમાં ભાગ લેનાર હતા.
પયોષ્ણ્યાં યજમાનસ્ય વારાહે તીર્થ ઉત્તમે। ઉદ્ધૃતં ભૂતલસ્થં વાવાયુના સમુદીરિતમ્। પયોષ્ણ્યા હરતે તોયં પાપમામરણાન્તિકમ્
પયોષ્ણી નદીના ઉત્તમ વરાહ તીર્થ પર, પવનથી ઉછળેલું અને ધરાથી નીકળેલું પાણી, મૃત્યુ સુધીના પાપો દૂર કરે છે.
સ્વર્ગાદુત્તુઙ્ગમમલં વિષાણં યત્ર શૂલિનઃ। સ્વમાત્મવિહિતં દૃષ્ટ્વા મર્ત્યઃ શિવપુરં વ્રજેત્
જ્યાં શિવજીનું શુદ્ધ અને ઉંચું શૃંગ સ્વર્ગથી પણ ઉપર ઊભું છે, ત્યાં પોતે કરેલું કર્મ જોનાર મનુષ્યને શિવપુર મળે છે.
એકતઃ સરિતઃ સર્વા ગઙ્ગાદ્યાઃ સલિલોચ્ચયાઃ। પયોષ્ણી ચૈકતઃ પુણ્યા તીર્થેભ્યો હિ મતા મમ
એક બાજુ ગંગાદિ તમામ નદીઓ છે, જે પાણીથી ભરપૂર છે; બીજી બાજુ પયોષ્ણી એકલી જ પવિત્ર છે, કારણ કે તીર્થોમાં એ મને શ્રેષ્ઠ લાગે છે.
માઠરસ્ય વનં પુણ્યં બહુમૂલફલં શિવમ્। યૂપશ્ચ ભરતશ્રેષ્ઠ વરુણસ્રોતસે ગિરૌ
માઠરનું પવિત્ર વન, જે મૂળ અને ફળોથી ભરપૂર અને શુભ છે, અને વરુણ નદીના કિનારે પર્વત પર યૂપ પણ છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
પ્રવેણ્યુત્તરપાર્સ્વે તુ પુણ્યે કણ્વાશ્રમે તથા। તાપસાનામરણ્યાનિ કીર્તિતાનિ યથાશ્રુતિ
પ્રવેણીના ઉત્તર ભાગે પવિત્ર કણ્વ આશ્રમમાં, તપસ્વીઓના જંગલો છે, જેમનું વર્ણન શાસ્ત્રોમાં આવ્યું છે.
વેદી શૂર્પારકે તાત જમદગ્નેર્મહાત્મનઃ। રમ્યા પાષાણતીર્થા ચ પુરશ્ચન્દ્રા ચ ભારત
શૂર્પારકમાં મહાત્મા જમદગ્નિની યજ્ઞવેદી, સુંદર પથ્થરનું તીર્થ અને પુરચંદ્ર નામનું સ્થાન, હે ભરતવંશી, મનોહર છે.
અશોકતીર્થં તત્રૈવ કૌન્તે ય બહુલાશ્રમમ્। અગસ્ત્યતીર્થં પાણ્ડ્યેષુ વારુણં ચ યુધિષ્ઠિર
ત્યાં જ, હે કુંતીપુત્ર, અનેક આશ્રમોવાળું અશોક તીર્થ છે; પાંડ્ય દેશમાં અગસ્ત્ય તીર્થ અને વરુણ તીર્થ પણ છે, હે યુધિષ્ઠિર.
કુમાર્યઃ કથિતાઃ પુણ્યાઃ પાણ્ડ્યેષ્વેવ નરર્ષભ। તામ્રપર્ણી તુ કૌન્તેય કીર્તયિષ્યામિ તાં શૃણુ
પાંડ્ય દેશમાં પવિત્ર કુમારિકા તીર્થોનું વર્ણન થયું છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ; હવે હું તામ્રપર્ણી નદીનું વર્ણન કરું છું, હે કુંતીપુત્ર, ધ્યાનથી સાંભળ.
યત્ર દેવૈસ્તપસ્તપ્તં મહદિચ્છદ્ભિરાશ્રમે। ગોકર્ણમિતિ વિખ્યાતં ત્રિષુ લોકેષુ ભારત
જ્યાં દેવતાઓએ મહાનતા મેળવવા માટે આશ્રમમાં તપ કર્યું હતું, એ ગોકર્ણ તીર્થ ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, હે ભરત.
શીતતોયો બહુજલઃ પુણ્યસ્તાત શિવશ્ચ સઃ। હ્રદઃ પરમદુષ્પ્રાપો માનુષૈરકૃતાત્મભિઃ
એ તળાવ ઠંડા અને ભરપૂર પાણીવાળું, પવિત્ર અને શુભ છે; પણ જે મનુષ્યે આત્મસંયમ ન રાખ્યો હોય, તેને ત્યાં પહોંચવું અતિ દુષ્કર છે.
તત્ર વૃક્ષતૃણાદ્યૈશ્ચ સંપન્નઃ ફલમૂલવાન્। આશ્રમોઽગસ્ત્યશિષ્યસ્ય પુણ્યો દેવસહે ગિરૌ
ત્યાં વૃક્ષો અને ઘાસથી ભરેલું, ફળ અને મૂળથી સમૃદ્ધ, અગસ્ત્યના શિષ્યનો પવિત્ર અને દિવ્ય આશ્રમ પર્વત પર છે.
વૈડૂર્યપર્વતસ્તત્ર શ્રીમાન્મણિમયઃ શિવઃ। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમશ્ચૈવ બહુમૂલફલોદકઃ
ત્યાં વૈડૂર્ય પર્વત છે, જે રત્નોથી બનેલો અને સુંદર છે; અને અગસ્ત્યનો આશ્રમ પણ છે, જ્યાં ફળ, મૂળ અને પાણીની ભરમાર છે.
સુરાષ્ટ્રેષ્વપિ વક્ષ્યામિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ। આશ્રમાન્સરિતશ્ચૈવ સરાંસિ ચ નરાધિપ
હું સુરાષ્ટ્ર પ્રદેશના પવિત્ર તીર્થો, આશ્રમો, નદીઓ અને તળાવોનું પણ વર્ણન કરીશ, હે રાજા.
ચમસોદ્ભેદનં વિપ્રાસ્તત્રાપિ કથયન્ત્યુત। પ્રભાસં ચોદધૌ તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્
ત્યાં કથાઓમાં કહેવામાં આવે છે કે બ્રાહ્મણોએ ચમસ ફોડી કાઢ્યો હતો; અને પ્રભાસ તીર્થ પણ છે, જે દરિયાકાંઠે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
તત્ર પિણ્ડારકં નામ તાપસાચરિતં શિવમ્। ઉજ્જયન્તશ્ચ શિખરી ક્ષિપ્રં સિદ્ધિકરો મહાન્
અહીં પિંડારક નામનું પવિત્ર સ્થળ છે, જ્યાં તપસ્વીઓ રહે છે, અને ત્યાં ઉજયંત નામનું મહાન શિખર છે, જે ઝડપથી સિદ્ધિ આપે છે.
તત્ર દેવર્ષિવીરેણ નારદેનાનુકીર્તિતઃ। પુરાણઃ શ્રૂયતે શ્લોકસ્તં નિબોધ યુધિષ્ઠિર
અહીં દેવર્ષિ નારદે, જે મહાન વીર છે, પ્રાચીન કાળનો એક શ્લોક સંભળાવ્યો છે; એ શ્લોક તું સાંભળ, યુધિષ્ઠિર.