ભાર્યાં પ્રસ્ફુરમાણૌષ્ઠ ઇદં વચનમબ્રવીત્। અવમાનઃ પ્રયુક્તોઽયં ત્વયા મમ ભુજંગમે
પત્ની પાસે હોઠ કંપાવતાં કહ્યું: 'હે નાગકન્યા, તું મારી અવગણના કરી છે.'
સમીપે તે ન વત્સ્યામિ ગમિષ્યામિ યથાગતમ્। શક્તિરસ્તિ ન વામોરુ મયિ સુપ્તે વિભાવસોઃ
'હવે હું તારી પાસે નહીં રહીશ, જેમ આવ્યો તેમ જ જઈશ; હે સુશોભિત જાંઘવાળી, મારા ઊંઘમાં તું સૂર્યને અટકાવી શકી નથી.'
અસ્તં ગન્તું યથાકાલમિતિ મે હૃદિ વર્તતે। ન ચાપ્યવમતસ્યેહ વાસો રોચેત કસ્યચિત્
'મારે યોગ્ય સમયે અહીંથી જવું છે; અને જ્યાં અપમાન થાય ત્યાં કોઈને રહેવું ગમતું નથી.'
કિં પુનર્ધર્મશીલસ્ય મમ વા મદ્વિધસ્ય વા। એવમુક્તા જરત્કારુર્ભર્ત્રા હૃદયકમ્પનમ્
'તો પછી, ધર્મનિષ્ઠ માણસ માટે, કે મારા જેવા માટે શું કહેવું?' એમ પતિએ કહ્યું ત્યારે, જરત્કારુનું હૃદય ધ્રૂજી ઉઠ્યું.
અબ્રવીદ્ભગિની તત્ર વાસુકેઃ સન્નિવેશને। નાવમાનાત્કૃતવતી તવાહં વિપ્રે બોધનમ્
ત્યાં વાસુકિની સભામાં બહેન બોલી: 'હે બ્રાહ્મણ, મેં તમને અવમાનના કારણે નહીં, પણ જાગૃત કર્યા હતા.'
ધર્મલોપો ન તે વિપ્ર સ્યાદિત્યેતન્મયા કૃતમ્। ઉવાચ ભાર્યામિત્યુક્તો જરત્કારુર્મહાતપાઃ
'હું એ માટે કર્યું કે, હે બ્રાહ્મણ, તમારો ધર્મ બગડે નહીં; અને મારા પતિ મહાન તપસ્વી જરત્કારુએ જે કહ્યું એ પ્રમાણે જ મેં તમને કહ્યું.'
ઋષિઃ કોપસમાવિષ્ટસ્ત્યક્તુકામો ભુજંગમામ્। ન મે વાગનૃતં પ્રાહ ગમિષ્યેઽહં ભુજંગમે
ઋષિ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને સાપકન્યાને છોડવાનો વિચાર કર્યો; તેમણે કહ્યું: 'મારા મોઢેથી ક્યારેય ખોટું બોલાતું નથી; હવે હું તને છોડીને જઇશ, હે સાપકન્યા.'
સમયો હ્યેષ મે પૂર્વં ત્વયા સહ મિથઃ કૃતઃ। સુખમસ્મ્યુષિતો ભદ્રે બ્રૂયાસ્ત્વં ભ્રાતરં શુભે
'હે શુભાંગી, તારા સાથે જે વચન આપેલું હતું એ હું પૂરૂં કર્યું છે; તારી સાથે આનંદથી રહ્યો છું—હવે તું તારા ભાઈને આ વાત કહી દેજે.'
ઇતો મયિ ગતે ભીરુ ગતઃ સ ભગવાનિતિ। ત્વં ચાપિ મયિ નિષ્ક્રાન્તે ન શોકં કર્તુમર્હસિ
'હે ભયભીત, હું અહીંથી જઇશ ત્યારે તારા ભાઈને કહેજે કે હું ચાલ્યો ગયો છું; અને હું ચાલ્યા જાઉં પછી તું દુઃખ ન કરજે.'
ઇત્યુક્તા સાઽનવદ્યાઙ્ગી પ્રત્યુવાચ મુનિં તદા। જરત્કારું જરત્કારુશ્ચિન્તાશોકપરાયણા
આ રીતે કહેતાં નિર્દોષાંગી એ સ્ત્રીએ, ચિંતાથી અને દુઃખથી ભરેલી મનથી, જરત્કારુ મુનિને જવાબ આપ્યો.
બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મુખેન પરિશુષ્યતા। કૃતાઞ્જલિર્વરારોહા પર્યશ્રુનયના તતઃ
આંસુઓથી અવરોધાયેલી વાણી, સુકાઈ ગયેલું મોઢું, જોડેલા હાથ અને આંખોમાંથી વહેતા આંસુઓ સાથે એ મહાનારી બોલી.
ધૈર્યમાલમ્બ્ય વામોરૂર્હૃદયેન પ્રવેપતા। ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ પરિત્યક્તુમનાગસમ્
ડાબી જાંઘ કાંપતી હોવા છતાં ધીરજ રાખીને એણે કહ્યું: 'હે ધર્મને જાણનારા, હું નિર્દોષ છું, મને તું છોડવું નહીં.'
ધર્મે સ્થિતાં સ્થિતો ધર્મે સદા પ્રિયહિતે રતામ્। પ્રદાને કારણં યચ્ચ મમ તુભ્યં દ્વિજોત્તમ
'હું હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહી, તારા પ્રિય અને હિતમાં જ લાગેલી રહી; અને હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મને તને આપવાનો કારણ પણ એ જ હતું—'
તદલબ્ધવતીં મન્દાં કિં માં વક્ષ્યતિ વાસુકિઃ। માતૃશાપાભિભૂતાનાં જ્ઞાતીનાં મમ સત્તમ
'જો હું એ ફળ ન મેળવી શકી, તો હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, માતાની શાપથી પીડાતી મારી જાતને જોઈ વાસુકિ શું કહેશે?'
અપત્યમીપ્સિતં ત્વત્તસ્તચ્ચ તાવન્ન દૃશ્યતે। ત્વત્તો હ્યપત્યલાભેન જ્ઞાતીનાં મે શિવં ભવેત્
'તારી પાસેથી જે સંતાનની ઈચ્છા હતી એ હજી મળ્યું નથી; તારી પાસેથી સંતાન મળે તો મારા જ્ઞાતિઓને સુખ મળશે.'
સંપ્રયોગો ભવેન્નાયાં મમ મોઘસ્ત્વયા દ્વિજ। જ્ઞાતીનાં હિતમિચ્છન્તી ભગવંસ્ત્વાં પ્રસાદયે
'હે બ્રાહ્મણ, તારી સાથેનો એ સંયોગ મારા માટે વ્યર્થ ન જાય; મારા જ્ઞાતિઓના હિત માટે, હે ભગવાન, હું તારી વિનંતી કરું છું.'
ઇમમવ્યક્તરૂપં મે ગર્ભમાધાય સત્તમ। કથં ત્યક્ત્વા મહાત્મા સન્ગન્તુમિચ્છસ્યનાગસમ્
'હે ઉત્તમ, તું મારા ગર્ભમાં જે અજ્ઞાત રૂપે છે એ સંતાન મૂક્યું છે, તો હવે હે મહાત્મા, મને કેમ છોડીને તું સાપો પાસે જવા માંગે છે?'
એવમુક્તસ્તુ સ મુનિર્ભાર્યાં વચનમબ્રવીત્। યદ્યુક્તમનુરૂપં ચ જરત્કારું તપોધનઃ
આ રીતે પત્નીએ કહ્યું ત્યારે તપસ્વી જરત્કારુએ ઉત્તર આપ્યો: 'હે જરત્કારુ, જો તારી વાત યોગ્ય અને યોગ્ય હોય—'
અસ્ત્યયં સુભગે ગર્ભસ્તવ વૈશ્વાનરોપમઃ। ઋષિઃ પરમધર્માત્મા વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
'હે સુભાગ્યવતી, તારા ગર્ભમાં ખરેખર અગ્નિ જેવો તેજસ્વી સંતાન છે—એ ઋષિ, પરમ ધર્મનિષ્ઠ અને વેદ-વેદાંગમાં પારંગત હશે.'
એવમુક્ત્વા સ ધર્માત્મા જરત્કારુર્મહાનૃષિઃ। ઉગ્રાય તપસે ભૂયો જગામ કૃતનિશ્ચયઃ
આ રીતે કહી, એ ધર્મનિષ્ઠ મહાન ઋષિ જરત્કારુ, દૃઢ નિશ્ચય કરીને ફરી તપ માટે ચાલ્યા ગયા.
ગતમાત્રં તુ ભર્તારં જરત્કારુરવેદયત્। ભ્રાતુઃ સકાશમાગત્ય યથાતથ્યં તપોધન
પતિ જતાં જ જરત્કારુ પોતાના ભાઈ પાસે ગઈ અને જે થયું તે બધું સાચું-સાચું કહીને જણાવી દીધું.
તતઃ સ ભુજગશ્રેષ્ઠઃ શ્રુત્વા સુમહદપ્રિયમ્। ઉવાચ ભગિનીં દીનાં તદા દીનતરઃ સ્વયમ્
પછી એ શ્રેષ્ઠ સાપે, મોટું દુઃખ સાંભળી, પોતે વધુ દુઃખી થઈને પોતાની દુઃખી બહેનને કહ્યું.
જાનાસિ ભદ્રે યત્કાર્યં પ્રદાને કારણં ચ યત્। પન્નગાનાં હિતાર્થાય પુત્રસ્તે સ્યાત્તતો યદિ
હે ભદ્રા, તું સારી રીતે જાણે છે કે શું કરવું અને દાન આપવાનું કારણ શું છે. જો એ પન્નગોનું કલ્યાણ થાય એ માટે હોય, તો તારો પુત્ર એ માટે જ થવો જોઈએ.
સ સર્પસત્રાત્કિલ નો મોક્ષયિષ્યતિ વીર્યવાન્। એવં પિતામહઃ પૂર્વમુક્તવાંસ્તુ સુરૈઃ સહ
એ મહાવીર પુત્ર અમને સાપયજ્ઞમાંથી ચોક્કસ બચાવશે; એમ પિતામહે દેવતાઓ સાથે મળીને પહેલાં જ કહ્યું છે.
અપ્યસ્તિ ગર્ભઃ સુભગે તસ્માત્તે મુનિસત્તમાત્। ન ચેચ્છામ્યફલં તસ્ય દારકર્મ મનીષિણઃ
હે સુભાગ્યવતી, શું તારા ગર્ભમાં એ મહાન ઋષિથી સંતાન છે? હું નથી ઇચ્છતો કે એ વિદ્વાનનું પ્રયત્ન નિષ્ફળ જાય.
કામં ચ મમ ન ન્યાય્યં પ્રષ્ટું ત્વાં કાર્યમીદૃશમ્। કિંતુ કાર્યગરીયસ્ત્વાત્તતસ્ત્વાઽહમચૂચુદમ્
સાચે કહું તો, આવું કામ વિશે તને પૂછવું યોગ્ય નથી; પણ કારણ કે આ બહુ મોટું કાર્ય છે, તેથી હું તને પૂછ્યું છે.
દુર્વાર્યતાં વિદિત્વા ચ ભર્તુસ્તેઽતિતપસ્વિનઃ। નૈનમન્વાગમિષ્યામિ કદાચિદ્ધિ શપેત્સ મામ્
તારા પતિના કઠોર અને મહાતપસ્વી સ્વભાવને જાણીને, હું કદી પણ એમના પાછળ નહીં જાઉં, કેમ કે કદીક એમણે મને શાપ આપી દે.
આચક્ષ્વ ભદ્રે ભર્તુઃ સ્વં સર્વમેવ વિચેષ્ટિતમ્। ઉદ્ધરસ્વ ચ શલ્યં મે ઘોરં હૃદિ ચિરસ્થિતમ્
હે ભદ્રા, તારા પતિએ જે કંઈ કર્યું છે એ બધું મને કહે દે; અને મારા હૃદયમાં જે લાંબા સમયથી ભારે દુઃખ છે, એ દૂર કરી દે.
જરત્કારુસ્તતો વાક્યમિત્યુક્તા પ્રત્યભાષત। આશ્વાસયન્તી સન્તપ્તં વાસુકિં પન્નગેશ્વરમ્
એ રીતે કહેતાં જરત્કારુએ, પીડિત ભાઈ વાસુકીને શાંત પાડતાં જવાબ આપ્યો.
પૃષ્ટો મયાઽપત્યહેતોઃ સ મહાત્મા મહાતપાઃ। અસ્તીત્યુત્તરમુદ્દિશ્ય મમેદં ગતવાંશ્ચ સઃ
મારે સંતાન માટે એ મહાત્મા, મહાતપસ્વી પતિને પૂછ્યું હતું; એમણે 'છે' એમ જવાબ આપ્યો અને પછી મારા પાસેથી ચાલ્યા ગયા.