એવં તે ન્યવસંસ્તત્રસોત્કણઅઠાઃ પુરુષર્ષભાઃ। અહૃષ્ટમનસઃ સર્વેગતે રાજન્ધનંજયે
એ રીતે, ધનંજય જતાં, પુરુષશ્રેષ્ઠ પાંડવો ત્યાં ઉદાસ અને આતુર હૃદયથી રહેતા.
અથ વિપ્રોષિતં રાજન્પાઞ્ચાલી મધ્યમં પતિમ્। સ્મરન્તી પાણ્ડવશ્રેષ્ઠમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી, રાજા, પોતાના મધ્યમ પતિને યાદ કરતાં, પાંચાલકન્યા દ્રૌપદી એ પાંડવશ્રેષ્ઠને સ્મરીને આ રીતે બોલી.
યોઽર્જુનેનાર્જુનસ્તુલ્યો દ્વિબાહુર્બહુબાહુના। તમૃતે પાણ્ડવશ્રેષ્ઠં વનં ન પ્રતિભાતિ મે
જેની પરાક્રમ અર્જુન જેવી છે, અનેક બાહુઓમાં બે બાહુ ધરાવે છે—એ પાંડવશ્રેષ્ઠ વિના આ વન મને રમણિય લાગતું નથી.
શૂન્યામિવ પ્રપશ્યામિ તત્રતત્ર મહીમિમામ્। બહ્વાશ્ચર્યમિદં ચાપિ વનં કુસુમિતદ્રુમમ્
હું અહીં-ત્યાં આ ધરતીને ખાલી જેવું જ અનુભવું છું, અને આ વન અનેક અદ્ભુત અને ફૂલેલા વૃક્ષોથી ભરપૂર હોવા છતાં, મને તો સુનસાન લાગે છે.
ન તથા રમણીયં વૈ તમૃતે સવ્યસાચિનમ્। નીલામ્બુદસમપ્રખ્યં મત્તમાતઙ્ગગામિનમ્
મદમાં તોફાન કરતા હાથી જેવો અને ઘેરા વાદળ જેવો સવ્યસાચી વિના આ જગ્યા મને સાચી રીતે મનોહર લાગતી નથી.
તમૃતે પુણ્ડરીકાક્ષં કામ્યકં નાતિભાતિ મે। યસ્ય વા ધનુષો ઘોષઃ શ્રૂયતે ચાશનિસ્વનઃ। ન લભે શર્મ વૈ રાજન્સ્મરન્તી સવ્યસાચિનમ્
પુંડરીકનેત્ર અર્જુન વિના કામ્યક વન મને ઝળહળતું નથી; જેના ધનુષ્યનો અવાજ વીજળી જેવી ગાજે છે, એ સાંભળાતો નથી. સવ્યસાચીને યાદ કરતાં, રાજા, મને શાંતિ મળતી નથી.
તથા લાલપ્યમાનાં તાં નિશામ્ય પરવીરહા। ભીમસેનો મહારાજ દ્રૌપદીમિદમબ્રવીત્
એવી રીતે દ્રૌપદીના દુ:ખભર્યા શબ્દો સાંભળી, પરાક્રમી ભીમસેને, રાજા, દ્રૌપદીને આ રીતે કહ્યું.
મનઃપ્રીતિકરં ભદ્રે યદ્બ્રવીષિ સુમધ્યમે। તન્મ પ્રીણાતિ હૃદયમમૃતપ્રાશનોપમમ્
હે સુમધ્યમા, તું જે બોલે છે તે મારા મનને આનંદ આપે છે, જાણે અમૃત પીધું હોય એમ મારા હૃદયને ખુશી મળે છે.
યસ્ય દીર્ઘૌ સમૌ પીનૌ ભુજૌ પરિઘસન્નિભૌ। મૌર્વીકૃતકિણૌ વૃત્તૌ ખઙ્ગાયુધધનુર્ધરૌ
જેના બે લાંબા, મજબૂત અને ગોળ બાહુઓ ધનુષ્યની દોરીના નિશાનથી ચિહ્નિત છે, અને જે તલવાર તથા ધનુષ્ય ચલાવવામાં નિપુણ છે—
નિષ્કાઙ્ગદકૃતાપીડૌ પઞ્ચશીર્ષાવિવોરગૌ। તમૃતે પુરુષવ્યાઘ્રં નષ્ટસૂર્યમિવામ્બરમ્
જેના બાહુઓ પર કાંઈ પણ આભૂષણ નથી, મસ્તક પર મકુટ પણ નથી, અને એ બાહુઓ જાણે પાંચ ફણાવાળા સાપ જેવા લાગે છે—એ પુરુષશ્રેષ્ઠ વિના આકાશને જાણે સૂર્ય વગરનું લાગે છે.
યમાશ્રિત્ય મહાબાહું પાઞ્ચાલાઃ કુરવસ્તથા। સુરાણામપિ યત્તાનાં પૃતનાસુ ન બિભ્યતિ
જેના પર આધાર રાખીને પાંચાલો અને કૌરવો, અને યુદ્ધમાં તો દેવતાઓ પણ, દુશ્મનોને ડરે નહીં—એ મહાબાહુ પર સૌ વિશ્વાસ રાખે છે.
યસ્ય બાહૂ સમાશ્રિત્ય વયં સર્વેમહાત્મનઃ। મન્યામહે જિતાનાજૌ પરાન્પ્રાપ્તાં ચ મેદિનીમ્
એ મહાત્માના બાહુઓ પર આધાર રાખીને, અમે બધા માનીએ છીએ કે યુદ્ધમાં દુશ્મનોને જીત્યા છે અને ધરતી મેળવી છે.
તમૃતે ફલ્ગુનં વીરં ન લભે કામ્યકે ધૃતિમ્। પશ્યામિ ચ દિશઃ સર્વાસ્તિમિરેણાવૃતા ઇવ
એ વીર ફાલ્ગુન વિના કામ્યક વનમાં મને ધૈર્ય રહેતું નથી; અને ચારેય દિશાઓ જાણે અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ હોય એમ લાગે છે.
તતોઽબ્રવીત્સાશ્રુકણ્ઠો નકુલઃ પાણ્ડુનન્દનઃ। યસ્મિન્દિવ્યાનિ કર્માણિ કથયન્તિ રણાજિરે। દેવા અપિ યુધાંશ્રેષ્ઠં તમૃતેકા રતિર્વને
પછી પાંડુપુત્ર નકુલ, આંખોમાં આંસુ સાથે, બોલ્યો: 'યુદ્ધમાં જેના દિવ્ય કાર્યો દેવતાઓ પણ ગાય છે—એ વિના મને આ વનમાં કોઈ આનંદ નથી.'
ઉદીચીં ચો દિશં ગત્વા જિત્વા યુધિ મહાબલાન્। ગન્ધર્વમુખ્યાઞ્શતશો હર્યાઁલ્લેબે મહાદ્યુતિઃ
પછી ઉત્તર દિશામાં જઈને, મહાબળવાન ગંધર્વોના નેતાઓને યુદ્ધમાં હરાવીને, તેજસ્વી અર્જુને તેમની સુંદર ઘોડાઓને પોતાના કબ્જામાં લીધા.
રાજ્ઞે તિત્તિરિકલ્માષાઞ્શ્રીમતોઽનિલરંહસઃ। પ્રાદાદ્ભાત્રે પ્રિયઃ પ્રેમ્ણા રાજસૂયે મહાક્રતૌ
પછી તેણે રાજસૂય યજ્ઞમાં પોતાના મોટા ભાઈ, રાજાને, પ્રેમપૂર્વક તેજસ્વી અને ઝડપી તિત્તિરી અને કલ્માષ નામના ઘોડાઓ ભેટમાં આપ્યા.
તમૃતેભીમધન્વાનં ભીમાદવરજં વને। કામયે કામ્યકે વાસં નેદાનીમમરોપમમ્
ભીમના નાના ભાઈ, ધનુષધારી અર્જુન સિવાય, હવે મને કામ્યક વનમાં રહેવું મનગમતું નથી, કેમ કે તે અમર દેવોમાં પણ અદ્વિતીય છે.
યો ધનાનિન કન્યાશ્ચ યુધિ હિત્વા મહાબલાન્। `શતશો ઘાતયિત્વાઽરીન્પૃતનામધ્યગસ્તદા'। આજહાર પુરા રાજ્ઞે રાજસૂયે મહાક્રતૌ
જે યુદ્ધમાં ધનવાન અને કન્યાઓને છોડીને, શત્રુઓના સેંકડો શક્તિશાળી નેતાઓને હરાવીને, તેમને રાજસૂય મહાયજ્ઞમાં રાજા પાસે લાવ્યો હતો.
યઃ સમેતાન્મૃધે જિત્વાયાદવાનમિતદ્યુતિઃ। સુભદ્રામાજહારૈકો વાસુદેવસ્ય સંમતે
જેનો તેજ અપરંપાર છે, તેણે એકલા જ યુદ્ધમાં ભેગા થયેલા યાદવોને હરાવ્યા અને વાસુદેવની સંમતિથી સુભદ્રાને લઈ ગયો.
યેનાર્ધરાજ્યમાચ્છિદ્ય દ્રુપદસ્ય મહાત્મનઃ। આચાર્યદક્ષિણા દત્તા રણે દ્રોણશ્યભારત
જે અર્જુને મહાત્મા દ્રુપદનું અડધું રાજ્ય જીતીને, યુદ્ધમાં દ્રોણાચાર્યને ગુરુદક્ષિણા આપી હતી, હે ભરતવંશી.
તસ્ય જિષ્ણોર્બૃસીં દૃષ્ટ્વા સૂન્યત્રેવ નિવેશને। હૃદયં મે મહારાજ ન શામ્યાત્રકદાચન
હે મહારાજ, જયારે હું જીષ્ણુનું ધનુષ અહીં ખાલી રહેલા નિવાસસ્થાને પડેલું જોઉં છું, ત્યારે મારું હૃદય કદી શાંત થતું નથી.
વિનાદસ્માદ્વિવાસં તુ રોચયેઽહમરિંદમ। ન હિ નસ્તમૃતે વીરં રમણીયમિદં વનમ્
હે શત્રુવિનાશક, આ વિસ્થીતિ સિવાય, એ વીર અર્જુન વગર આ વન મને રમણિય લાગતું નથી.
ધનઞ્જયોત્સુકાસ્તે તુ વને તસ્મિન્મહારથાઃ। ન્યવસન્ત મહાભાગા દ્રૌપદ્યા સહ કૃષ્ણયા
ધનંજય માટે આતુર, તે મહારથી પાંડવો અને કૃષ્ણા દ્રૌપદી સાથે એ વનમાં રહેતા હતા.
ધનં જયોત્સુકાનાં તુ ભ્રાતૄણાં કૃષ્ણયા સહ। શ્રુત્વા વાક્યાનિ વિમના ધર્મરાજોપ્યજાયત
ધનંજય માટે આતુર ભાઈઓ અને કૃષ્ણાના વચનો સાંભળી, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનું મન દુઃખી થયું.
અથાપશ્યન્મહાત્માનં દેવર્ષિં તત્ર નારદમ્। દીપ્યમાનં શ્રિયા બ્રાહ્મ્યા દીપ્તાગ્નિસમતેજસમ્
પછી રાજાએ ત્યાં મહાત્મા દેવર્ષિ નારદને જોયા, જે બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતા હતા.
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્મરાટ્। પ્રત્યુત્થાય યથાન્યાયં પૂજાં ચક્રે મહાત્મને
તેમને આવતાં જોઈ, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈઓ સાથે ઊભા રહીને, નિયમ પ્રમાણે મહાત્મા નારદજીનું પૂજન કર્યું.
સ તૈઃ પરિવૃતઃ શ્રીમાન્ભ્રાતૃભિઃ કુરુસત્તમઃ। વિબભાવતિદીપ્તૌજા દેવૈરિવ શતક્રતુઃ
પછી પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલા, તેજસ્વી કુરુવંશી રાજા એવાં તેજથી ઝળહળતા હતા, જેમ દેવોમાં ઇન્દ્ર ઝળકે છે.
યથા ચ વેદાન્સાવિત્રી યાજ્ઞસેની તથા પતીન્। ન જહૌ ધર્મતઃ પાર્થાન્મેરુમર્કપ્રભા યથા
જેમ સાવિત્રી કદી વેદોને છોડતી નથી, તેમ યાજ્ઞસેની દ્રૌપદી પણ ધર્મથી પોતાના પતિઓને કદી છોડતી નથી, જેમ મેરુ પર્વતને સૂર્યકિરણો કદી છોડતી નથી.
અર્ધ્યં પાદ્યમથાનીય ત્વભ્યવાયદચ્યુતઃ। નારદસ્તુ મહાતેજાઃ સ્વસ્ત્યસ્ત્વિત્યભ્યભાષત
પછી અર્ચન માટેનું જળ અને પાદ્ય લાવીને અચ્યુતે ભોજન આપ્યું; પણ મહાતેજસ્વી નારદે કહ્યું: 'તમારો કલ્યાણ થાય'.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિસત્તમમ્। યથાર્હં પૂજયામાસ વિધિવત્કુરુનન્દનઃ
પછી યુધિષ્ઠિરે દેવર્ષિ નારદને યોગ્ય રીતે, વિધિ પ્રમાણે, પૂજ્યા, હે કુરુનંદન.