અથ હૃષ્ટમના રાજા મહત્યા સેનયા સહ। સુતાં પ્રસ્થાપયામાસ પુણ્યશ્લોકાય ધીમતે
પછી આનંદિત રાજાએ મોટી સેના સાથે પોતાની દીકરીને વિખ્યાત અને બુદ્ધિશાળી પુષ્કર પાસે મોકલી.
દમયન્તીમપિ પિતા સત્કૃત્યપરવીરહા। પ્રાસ્થાપયદમેયાત્મા ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
દમયંતીના પિતા, અપરમેય આત્માવાળા અને ભયંકર પરાક્રમી ભીમે, દીકરીને સન્માન આપી, વિદાય આપી.
આગતાયાં તુ વૈદર્ભ્યાં સપુત્રાયાં નલો નૃપઃ। વર્તયામાસ મુદિતો દોવરાડિવ નન્દને
જ્યારે વિદર્ભની રાજકુમારી પોતાના પુત્ર સાથે આવી, ત્યારે નલ રાજા ખૂબ જ આનંદમાં, જાણે dovarāda નંદનવનમાં રહેતો હોય તેમ, જીવન વિતાવતો હતો.
તથા પ્રકાશતાં યાતો જમ્બૂદ્વીપે સ રાજસુ। પુનઃ સ્વે ચાવસદ્રાજ્યે પ્રત્યાહૃત્ય મહાયશાઃ
એ રીતે તેની ખ્યાતિ આખા જંબુદ્વીપના રાજાઓમાં ફેલાઈ ગઈ, અને મહાન યશસ્વી નલ ફરી પોતાના રાજ્યમાં પરત આવી, ત્યાં રહેવા લાગ્યો.
ઈજે ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્વિધિવચ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ। તથા ત્વમપિ રાજેન્દ્ર સસુહૃદ્વક્ષ્યસે ચિરાત્
એણે વિધિપૂર્વક અને યોગ્ય દાન સાથે અનેક યજ્ઞો કર્યા; એ જ રીતે, હે રાજેન્દ્ર, તું પણ લાંબા સમય પછી તારા મિત્રો સાથે સુખી થશ.
દુઃખમેતાદૃશંપ્રાપ્તો નલઃ પરપુરંજયઃ। દેવનેન નરશ્રેષ્ઠ સભાર્યો ભરતર્ષભ
પરરાજ્યોને જીતનાર નલએ, હે મહાન પુરુષ, દેવોની ઈચ્છાથી પોતાની પત્ની સાથે એવું દુઃખ સહન કર્યું હતું.
એકાકિનૈવ સુમહન્નલેન પૃથિવીપતે। દુઃખમાસાદિતં ઘોરં પ્રાપ્તશ્ચાભ્યુદયઃ પુનઃ
હે પૃથ્વીના રાજા, નલએ એકલાએ જ બહુ મોટું અને ભયાનક દુઃખ ભોગવ્યું, છતાં એ પછી ફરીથી સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
ત્વં પુનર્ભ્રાતૃસહિતઃ કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવ। કથાશ્ચાપિ સમાકર્ણ્ય ધર્મમેવાનુચિન્તયન્
પણ, હે પાંડવ, તું તો ભાઈઓ અને કૃષ્ણા સાથે છે, અને આ કથાઓ સાંભળી ધર્મનો જ વિચાર કરે છે.
બ્રાહ્મણૈશ્ચ મહાભાગૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ। નિત્યમન્વાસ્યસે રાજંસ્તત્ર કા પરિદેવના
તને સર્વે વેદ અને તેમના અંગોમાં પારંગત, મહાન બ્રાહ્મણો સતત સાથે છે; હે રાજા, પછી દુઃખ કરવાનો પ્રશ્ન ક્યાં આવે?
કર્કોટકસ્ય નાગસ્ દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ। ઋતુપર્ણસ્ય રાજર્ષેઃ કીર્તનં કલિનાશનમ્
કર્કોટક નામના સાપ, દમયંતી, નલ અને ઋતુપર્ણ રાજર્ષિની આ કથા કળીનો નાશ કરતી છે.
ઇતિહાસમિમં ચાપિ કલિનાશનમચ્યુત। શક્યમાશ્વસિતું શ્રુત્વા ત્વદ્વિધેન વિશાંપતે
આ પ્રાચીન ઇતિહાસ પણ, હે નિર્દોષ, કળીનો નાશ કરે છે; આવી કથા સાંભળીને તારા જેવા રાજાને આશ્વાસન મળે છે.
અસ્થિરત્વં ચ સંચિન્ત્ય પુરુષાર્થસ્ નિત્યદા। તસ્યોદયે વ્યયે ચાપિ ન ચિન્તયિતુમર્હસિ
માણસના પ્રયત્નનું અસ્થીરપણું હંમેશા ધ્યાનમાં રાખજે; એના ઉદય અને પતનમાં તારે ચિંતા કરવી નહીં.
શ્રુત્વેતિહાસં નૃષતે સમાશ્વસિહિ મા શુચઃ। વ્યસને ત્વં મહારાજ ન વિષીદિતુમર્હસિ
આ ઇતિહાસ સાંભળી, હે રાજા, મનને શાંત રાખજે અને દુઃખ ન કરજે; મુશ્કેલીમાં તારે હિંમત હારવી નહીં.
વિષમાવસ્થિતે દૈવે પૌરુષેઽફલતાં ગતે। વિષાદયન્તિ નાત્માનં સત્ત્વાપાશ્રયિણો નરાઃ
જ્યારે ભાગ્ય વિપરીત હોય અને માનવીય પ્રયત્ન નિષ્ફળ જાય, ત્યારે પોતાનાં બળમાં વિશ્વાસ રાખનારા લોકો કદી નિરાશ થતાં નથી.
યે ચેદં કથયિષ્યન્તિ નલસ્ ચરિતં મહત્। શ્રોષ્યન્તિ ચાપ્યભીક્ષ્ણં વૈ નાલક્ષ્મીસ્તાન્ભજિષ્યતિ
જે લોકો નલની મહાન કથા કહે છે અને વારંવાર સાંભળે છે, તેમને લક્ષ્મી કદી છોડતી નથી.
અર્થાસ્તસ્યોપપત્સ્યન્તે ધન્યતાં ચ ગમિષ્યતિ। ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા પુરાણં શશ્વદુત્તમમ્
તેમને ધન-સંપત્તિ મળે છે અને તેઓ ધન્યતા પ્રાપ્ત કરે છે; આ પ્રાચીન અને શ્રેષ્ઠ ઇતિહાસ સાંભળવાથી.
પુત્રાન્પૌત્રાન્પશૂંશ્ચાપિ લભતે નૃષુ ચાગ્ર્યતામ્। આરોગ્યપ્રીતિમાંશ્ચૈવ ભવિષ્તિ ન સંશયઃ
તેને પુત્ર, પૌત્ર, પશુ અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠતા મળે છે; આરોગ્ય અને આનંદ પણ મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ભયાત્રસ્યસિ યચ્ચ ત્વમાહ્વયિષ્યતિ માં પુનઃ। અક્ષજ્ઞ ઇતિ તત્તેઽહં નાશયિષ્યામિ પાર્થિવ
તને ડર લાગે છે કે ફરીથી તું મને પાશા-વિદ્યાની જાણકારી માટે બોલાવશે; હે રાજા, એ ભય હું તારો દૂર કરી દઈશ.
વેદાક્ષહૃદયં કૃત્સ્નમહં સત્યપરાક્રમ। ઉપપદ્યસ્વ કૌન્તેય પ્રસન્નોઽહં બ્રવીમિ તે
હું આખા પાશા-વિદ્યાનો અને વેદનો જ્ઞાન ધરાવું છું, અને સત્ય તથા પરાક્રમમાં સ્થિર છું; હે કુંતીપુત્ર, નિર્ભય થઈને આવ, હું તારા માટે પ્રસન્નતાથી બોલું છું.
તતો હૃષ્ટમના રાજા બૃહદશ્વમુવાચ હ। ભગવન્નક્ષહૃદયં જ્ઞાતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
પછી રાજા આનંદિત મનથી બૃહદશ્વને કહ્યું: 'હે મહાત્મા, હું પાશાની સાચી રીત જાણવી ઈચ્છું છું.'
કૌન્તેયેનૈવમુક્તસ્તુ બૃહદશ્વો મહામુનિઃ'। તતોઽક્ષહૃદયં પ્રાદાત્પાણ્ડવાય મહાત્મને। `લબ્ધ્વા ચ પાણ્ડવો રાજા વિશોકઃ સમપદ્યત
કૌરવપુત્રે આવું કહ્યાના પછી, મહાન ઋષિ બૃહદશ્વે મહાત્મા પાંડવને જ્ઞાન આપ્યું. આ જ્ઞાન મળતાં જ યુધિષ્ઠિર રાજાને મનમાં શાંતિ મળી ગઈ.
પુનરેવ તુ વક્ષ્યામિ યસ્ત્વત્તો દુઃખિતો નૃપઃ। તં શૃણુષ્વ મહારાજ સર્વદુઃખાપનુત્તયે
હવે ફરી એક વાર હું એ રાજાની વાત કહું છું, જે તમારી કારણે દુઃખી થયો હતો. મહારાજ, તમે ધ્યાનથી સાંભળો, જેથી બધાં દુઃખો દૂર થાય.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતો મહાત્મા પૃથિવીપતિઃ। ત્રિશઙ્કુરિતિ વિખ્યાતોરાજરાજો મહાદ્યુતિઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં એક મહાન આત્મા, પૃથ્વીનો રાજા જન્મ્યો હતો, જે ત્રિશંકુ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી રાજાઓનો રાજા હતો.
હરિશ્ચન્દ્રસ્તતો જજ્ઞે ગુણરત્નાકરો નૃપાત્। તતો વિશેષૈર્વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્વિપુલદક્ષિણૈઃ
તેમના પુત્ર હરિશ્ચંદ્ર જન્મ્યા, જે ગુણ અને સદગુણોથી ભરપૂર રાજા હતા. તેમણે અનેક વિશિષ્ટ યજ્ઞો કરીને વિશાળ દાન આપ્યાં.
સ તુ લોકે વરઃ પુંસાં પુણ્યશ્લોકો મહાયશાઃ। સત્યવાદી મધુરવાક્સત્યેન બહુભાષિતા
એ મહાન રાજા લોકમાં સર્વોત્તમ પુરુષ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. તેઓ પુણ્યશાળી અને મહાન યશસ્વી, સત્ય બોલનારા અને મધુર વાણી ધરાવતા, સત્યમાં અડગ રહેતા હતા.
તસ્ય ભાર્યાઽભવદ્ભૂમૌ સૌશીલ્યસમલંકૃતા। ઉશીનરસ્ય રાજર્ષેર્દુહિતા પુણ્યલક્ષણા
પૃથ્વી પર હરિશ્ચંદ્રની પત્ની ખૂબ સારા સ્વભાવથી શોભિત હતી. તે ઉશીનર નામના રાજર્ષિની પુણ્યવતી પુત્રી હતી.
સ્વયંવરે મહાભાગં વરયામાસ ભામિની। હરિશ્ચન્દ્રં સમેતાનાં રાજ્ઞાં મદ્યે પતિં વિભુમ્
પોતાના સ્વયંવરમાં એ તેજસ્વી કન્યાએ હાજર રાજાઓમાં હરિશ્ચંદ્રને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.
તયા સહ મહીપાલઃ સત્યવત્યા મનોજ્ઞયા। રેમે ચ સુચિરં કાલં રાજા રાજ્યમવાપ્ય ચ
તે મનોહર સત્યવતી સાથે રાજા હરિશ્ચંદ્રે લાંબા સમય સુધી સુખપૂર્વક રાજ્ય ભોગવ્યું.
તસ્યાં દેવ્યાં હરિશ્ચન્દ્રાજ્જજ્ઞે રાજીવલોચનઃ। પુત્રઃ પુણ્યવતાં શ્રેષ્ઠો લોહિતાશ્વ ઇતિ શ્રુતઃ
આ રાણીમાંથી હરિશ્ચંદ્રને કમળ જેવી આંખો ધરાવતો પુત્ર થયો, જે પુણ્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને લોહિતાશ્વ તરીકે જાણીતો હતો.
દેવ્યા પુત્રેણ સહિતઃ પુણ્યશ્લોકો મહાયશાઃ। વસિષ્ઠયાજ્યો નૃપતિરીજે શુણ્યૈર્મહાધ્વરૈઃ
પુત્ર સાથે એ પુણ્યશાળી અને પ્રસિદ્ધ રાજાએ વશિષ્ઠ મુનિ દ્વારા મહાન યજ્ઞો કરીને ઘણું દાન આપ્યું.