શ્રુત્વા તુ તસ્ તા વાચો બહ્વબદ્ધપ્રલાપિનઃ। ઇયેષ સ શિરશ્છેત્તું ખઙ્ગેન કુપિતો નલઃ
પુષ્કરના ઘણા ગોઠવાયેલા અને ગર્વભર્યા વચનો સાંભળીને, નલ ગુસ્સે થઈ ખડગથી તેનું માથું કાપી નાખવા ઇચ્છ્યા.
સ્મયંસ્તુ રોષતામ્રાક્ષસ્તમુવાચ નલો નૃપઃ। પણાવઃ કિં વ્યાહરસે જિતો ન વ્યાહરિષ્યસિ
હસતાં હસતાં પણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા રાજા નલે કહ્યું: 'તું દાવની વાત કેમ કરે છે? હાર્યા પછી તો તું કંઈ બોલી શકીશ નહીં.'
તતઃ પ્રાવર્તત દ્યૂતં પુષ્કરસ્ય નલસ્ય ચ। એકપાણેન ભદ્રં તે નલેન સ પરાજિતઃ
પછી પુષ્કર અને નલ વચ્ચે જૂઓ શરૂ થયું; એક હાથથી દાવ લાગ્યો—તને શુભ થાય—અને નલે પુષ્કરને હારાવ્યો.
સ રત્નકોશનિચયૈઃ પ્રાણેન પણિતોપિ ચ। જિત્વા ચ પુષ્કરં રાજા પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
એણે રત્નોના ઢગલા અને પોતાનો જીવ પણ દાવ પર મુક્યો હતો; પુષ્કરને હરાવીને, રાજા હસ્યા અને આ શબ્દો બોલ્યા.
મમ સર્વમિદં રાજ્યમવ્યગ્રં હતકણ્ઠકમ્। વૈદર્ભી ન ત્વયા શક્યા રાજાપશદ વીક્ષિતમ્। તસ્યાસ્ત્વં સપરીવારો મૂઢ દાસત્વમાગતઃ
મારું આખું રાજ્ય શાંતિથી અને નિર્ભય છે; પણ, રાજવી વર્ગમાંથી બહાર થયેલા, તું તો વિદર્ભની રાજકુમારીને જોઈ પણ શકતો નથી. તું અને તારો પરિવાર, મૂર્ખ, હવે એની દાસતા માં આવી ગયા છો.
ન ત્વયા તત્કૃતંકર્મ યેનાહં વિજિતઃ પુરા। કલિના તત્કૃતં કર્મ ત્વં ચ મૂઢ ન બુધ્યસે
તું જે કામ કર્યું એથી હું પહેલાં હાર્યો નહોતો; એ તો કળીનું કાર્ય હતું. પણ, મૂર્ખ, તને એ સમજાતું નથી.
નાહં પરકૃતં દોષં ત્વય્યાધાસ્યે કથંચન। યથાસુખં વૈ જીવત્વંપ્રાણાનવસૃજામિ તે
હું ક્યારેય બીજાના દોષનો ભાર તારા પર મૂકતો નથી. તું મનગમતું જીવ, હું તને જીવવાનો આશીર્વાદ આપું છું.
તથૈવ સર્વસંભારં સ્વમંશં વિતરામિ તે। તથૈવ ચ મમ પ્રીતિસ્ત્વયિ વીર ન સંશયઃ
એ જ રીતે, હું તને બધું જરૂરી સાધન અને તારો હકનો ભાગ પણ આપીશ. અને, વીર, મારી તારી ઉપરની લાગણી પણ અડગ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
સૌહાર્દં ચાપિ મે ત્વત્તો ન કદાચિત્પ્રહાસ્યતિ। પુષ્કર ત્વં હિ મે ભ્રાતા સંજીવ શરદઃ શતમ્
મારી તારી મિત્રતા ક્યારેય તૂટશે નહીં. પુષ્કર, તું તો મારો ભાઈ છે; તું સો વર્ષ સુધી સુખથી જીવે એવી મારી શુભેચ્છા છે.
એવં નલઃ સાન્ત્વયિત્વા ભ્રાતરં સત્યવિક્રમઃ। વચનૈસ્તોષયામાસ પરિષ્વજ્ય પુનઃ પુનઃ
એ રીતે, સત્યનિષ્ઠ નલએ પોતાના ભાઈને સાંત્વના આપી, વારંવાર ગળે લગાવીને મીઠા શબ્દોથી સંતોષ આપ્યો.
સાન્ત્વિતો નૈષધેનૈવં પુષ્રરઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। પુણ્યશ્લોકં તદા રાજન્નભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ
નૈષધે એ રીતે સાંત્વના આપ્યા પછી, પુષ્કરે હાથ જોડીને, પવિત્ર કીર્તિવાળા રાજાને વંદન કરીને જવાબ આપ્યો.
કીર્તિરસ્તુ તવાક્ષય્યા જીવ વર્ષાયુતં સુખી। યો મે વિતરસિ પ્રાણાનધિષ્ઠાનં ચ પાર્થિવ
તારી કીર્તિ ક્યારેય ન ખૂટે, તું દસ હજાર વર્ષ સુધી સુખથી જીવે. રાજા, તું મને જીવ અને આશ્રય આપ્યો છે.
સ તથા સત્કૃતો રાજ્ઞા માસમુષ્ય તદા નૃપઃ। પ્રયયૌ પુષરો હૃષ્ટઃ સ્વપુરં સ્વજનાવૃતઃ
રાજાએ એ રીતે સન્માન આપ્યા પછી, ખુશીથી પુષ્કર પોતાના લોકો સાથે પોતાના શહેર તરફ ગયો.
મહત્યા સેનયા સાર્ધંવિનીતૈઃ પરિચારકૈઃ। ભ્રાજમાન ઇવાદિત્યો વપુષા પુરુષર્ષભ
મોટી સેના અને શિસ્તબદ્ધ સેવકો સાથે, તે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પોતાના તેજથી સૂર્ય જેવો ઝગમગતો હતો.
પ્રસ્થાપ્ય પુષ્કરં રાજા વિત્તવન્તમનામયમ્। પ્રવિવેશ પુરં શ્રીમાનત્યર્થમુપશોભિતામ્
પુષ્કરને સુખી અને ધનવાન બનાવીને વિદાય આપ્યા પછી, તેજસ્વી રાજા ખૂબ શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
પ્રવિશ્ય સાન્ત્વયામાસ પૌરાંશ્ચ નિષધાધિપઃ। `હિતેષુ ચૈષાં સતતં પિતેવાવહિતોઽભવત્
શહેરમાં પ્રવેશીને, નિષધના રાજાએ નાગરિકોને સાંત્વના આપી, હંમેશા તેમના હિતમાં પિતાની જેમ કાળજી રાખી.
પૌરા જાનપદાશ્ચાપિ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહાઃ। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે સામાત્યપ્રમુખા જનાઃ
શહેરવાસીઓ અને ગામવાસીઓ, આનંદથી રોમાંચિત થઈ, બધા મંત્રીઓની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને બોલ્યા.
અદ્યસ્મ નિર્વૃતા રાજન્પુરે જનપદેઽપિ ચ। ઉપાસિતું પુનઃ પ્રાપ્તા દેવા ઇવ શતક્રતુમ્
રાજા, આજે અમે શહેર અને ગામમાં ખૂબ ખુશ છીએ; અમે ફરીથી તારી સેવા કરવા આવ્યા છીએ, જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્રની કરે છે.
પ્રશાન્તે તુ પુરે હૃષ્ટે સંપ્રવૃત્તે મહોત્સવે। મહત્યા સેનયા રાજા દમયન્તીમુપાનયત્
જ્યારે શહેરમાં શાંતિ અને આનંદ હતો અને મહોત્સવ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે રાજાએ મોટી સેના સાથે દમયંતીને લાવ્યો.
પુણ્યશ્લોકં તુ રાજ્યસ્થં શ્રુત્વા ભીમો મહીપતિઃ। મુદા પરમયા યુક્તો બભૂવ ભરતર્ષભ
પવિત્ર કીર્તિવાળા રાજાએ ફરીથી રાજ્ય મેળવ્યું એ સાંભળીને, પૃથ્વીના રાજા ભીમ ખૂબ આનંદિત થયા.
અથ હૃષ્ટમના રાજા મહત્યા સેનયા સહ। સુતાં પ્રસ્થાપયામાસ પુણ્યશ્લોકાય ધીમતે
પછી આનંદિત રાજાએ મોટી સેના સાથે પોતાની દીકરીને વિખ્યાત અને બુદ્ધિશાળી પુષ્કર પાસે મોકલી.
દમયન્તીમપિ પિતા સત્કૃત્યપરવીરહા। પ્રાસ્થાપયદમેયાત્મા ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
દમયંતીના પિતા, અપરમેય આત્માવાળા અને ભયંકર પરાક્રમી ભીમે, દીકરીને સન્માન આપી, વિદાય આપી.
આગતાયાં તુ વૈદર્ભ્યાં સપુત્રાયાં નલો નૃપઃ। વર્તયામાસ મુદિતો દોવરાડિવ નન્દને
જ્યારે વિદર્ભની રાજકુમારી પોતાના પુત્ર સાથે આવી, ત્યારે નલ રાજા ખૂબ જ આનંદમાં, જાણે dovarāda નંદનવનમાં રહેતો હોય તેમ, જીવન વિતાવતો હતો.
તથા પ્રકાશતાં યાતો જમ્બૂદ્વીપે સ રાજસુ। પુનઃ સ્વે ચાવસદ્રાજ્યે પ્રત્યાહૃત્ય મહાયશાઃ
એ રીતે તેની ખ્યાતિ આખા જંબુદ્વીપના રાજાઓમાં ફેલાઈ ગઈ, અને મહાન યશસ્વી નલ ફરી પોતાના રાજ્યમાં પરત આવી, ત્યાં રહેવા લાગ્યો.
ઈજે ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્વિધિવચ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ। તથા ત્વમપિ રાજેન્દ્ર સસુહૃદ્વક્ષ્યસે ચિરાત્
એણે વિધિપૂર્વક અને યોગ્ય દાન સાથે અનેક યજ્ઞો કર્યા; એ જ રીતે, હે રાજેન્દ્ર, તું પણ લાંબા સમય પછી તારા મિત્રો સાથે સુખી થશ.
દુઃખમેતાદૃશંપ્રાપ્તો નલઃ પરપુરંજયઃ। દેવનેન નરશ્રેષ્ઠ સભાર્યો ભરતર્ષભ
પરરાજ્યોને જીતનાર નલએ, હે મહાન પુરુષ, દેવોની ઈચ્છાથી પોતાની પત્ની સાથે એવું દુઃખ સહન કર્યું હતું.
એકાકિનૈવ સુમહન્નલેન પૃથિવીપતે। દુઃખમાસાદિતં ઘોરં પ્રાપ્તશ્ચાભ્યુદયઃ પુનઃ
હે પૃથ્વીના રાજા, નલએ એકલાએ જ બહુ મોટું અને ભયાનક દુઃખ ભોગવ્યું, છતાં એ પછી ફરીથી સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
ત્વં પુનર્ભ્રાતૃસહિતઃ કૃષ્ણયા ચૈવ પાણ્ડવ। કથાશ્ચાપિ સમાકર્ણ્ય ધર્મમેવાનુચિન્તયન્
પણ, હે પાંડવ, તું તો ભાઈઓ અને કૃષ્ણા સાથે છે, અને આ કથાઓ સાંભળી ધર્મનો જ વિચાર કરે છે.
બ્રાહ્મણૈશ્ચ મહાભાગૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ। નિત્યમન્વાસ્યસે રાજંસ્તત્ર કા પરિદેવના
તને સર્વે વેદ અને તેમના અંગોમાં પારંગત, મહાન બ્રાહ્મણો સતત સાથે છે; હે રાજા, પછી દુઃખ કરવાનો પ્રશ્ન ક્યાં આવે?
કર્કોટકસ્ય નાગસ્ દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ। ઋતુપર્ણસ્ય રાજર્ષેઃ કીર્તનં કલિનાશનમ્
કર્કોટક નામના સાપ, દમયંતી, નલ અને ઋતુપર્ણ રાજર્ષિની આ કથા કળીનો નાશ કરતી છે.