જિત્વા પરસ્વમાહૃત્ રાજ્યંવા યદિ વા વસુ। પ્રતિપાણઃ પ્રદાતવ્યઃ પ્રાણો હિ પણમુચ્યતે
કોઈએ બીજાનું ધન કે રાજય જીત્યું હોય, તો દાવ આપવો જ પડે; કારણ કે જીવને જ દાવ કહેવાય છે.
ન ચેદ્વાઞ્છસિ તદ્દ્યૂતં યુદ્ધદ્યૂતં પ્રવર્તતામ્। દ્વૈરથેનાસ્તુ વૈ શાન્તિસ્તવ વા મમ વા નૃપ
જો તું આ જૂઓ ઈચ્છતો નથી, તો યુદ્ધનો દાવ શરૂ થવો જોઈએ; એકલડાયથી તને કે મને શાંતિ મળે, રાજા.
વંશભોજ્યમિદં રાજ્યમર્થિતવ્યં યથા તથા। યેનકેનાપ્યુપાયેન વૃદ્ધાનામિતિ શાસનમ્
આ રાજય વંશના લોકો માટે ભોગવવાનું છે, યોગ્ય રીતે મેળવવાનું છે; જે રીતે પણ મળે, એ જ વડીલોએ આજ્ઞા આપી છે.
દ્વયોરેકતરે બુદ્ધિઃ ક્રિયતામદ્ય પુષ્કર। કૈતવેનાક્ષવત્યાં વા યુદ્ધે વા નામ્યતાં ધનુઃ
આજે આપણે બેમાંથી એકે નિર્ણય કરવો જોઈએ, પુષ્કર; છેતરપિંડીથી જૂઓ રમીએ કે યુદ્ધ કરીએ, ધનુષ્ય તણાવવું જ પડશે.
નૈષધેનૈવમુક્તસ્તુ પુષ્કરઃ પ્રહસન્નિવ। ધ્રુવમાત્મજયં મત્વા પ્રત્યાહ નિષધાધિપમ્
નલે આવું કહ્યું ત્યારે પુષ્કર, પોતાનો વિજય નિશ્ચિત માનતો, હસ્યા જેવો થઈને, નિષધના રાજાને જવાબ આપ્યો.
દિષ્ટ્યા ત્વયાઽર્જિતં વિત્તં પ્રતિપાણાય નૈષધ। દિષ્ટ્યા ચ દુષ્કૃતંકર્મ દમયન્ત્યાઃ ક્ષયં ગતમ્
નિશધ, તારે ધન મેળવ્યું છે, એ દાવ પર મુકવા માટે શુભ છે; અને દમયંતીનું દુષ્કર્મ પણ હવે પૂરૂં થયું, એ પણ શુભ છે.
દિષ્ટ્યા વૈ પ્રીસે રાજન્મમ લાભાય નૈષધ। પુનર્દ્યૂતે ચ તે બુદ્ધિર્દિષ્ટ્યા પુરુષસત્તમ
રાજા, તારા કારણે મને લાભ થયો છે, એથી હું ખુશ છું, નિષધ; અને તારી બુદ્ધિ ફરીથી જૂઓ પર ગઈ છે, એ પણ શુભ છે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
ધનેનાનેન વૈ ભૈમી જિતેન સમલંકૃતા। મામુપસ્થાસ્યતિ વ્યક્તં દિવિ શક્રમિવાપ્સરાઃ
આ ધનથી, ભીમપુત્રી દમયંતીને જીતીને, શણગારેલી, એ ચોક્કસપણે મને સેવા આપશે, જેમ સ્વર્ગમાં અપ્સરા ઇન્દ્રને કરે છે.
નિત્યશો હિ સ્મરામિ ત્વાં પ્રતીક્ષેઽપિ ચ નૈષધ। દેવને ચ મભ પ્રીતિર્ભવત્યેવાસુહૃદ્ગણૈઃ
હંમેશા હું તને યાદ કરું છું અને તારી રાહ જોऊં છું, નિષધ; પણ જૂઓમાં તો મને આનંદ મારા મિત્રો સાથે જ મળે છે, તારી સાથે નહિ.
જિત્વાત્વદ્ય વરારોહાં દમયન્તીમનિન્દિતામ્। કતકૃત્યો ભવિષ્યામિ સા હિમે નિત્યશો હૃદિ
પણ આજે, સુંદર કટિવાળી નિર્દોષ દમયંતીને જીતીને, હું સંતોષ પામીશ; એ હંમેશા મારા હૃદયમાં વસશે.
શ્રુત્વા તુ તસ્ તા વાચો બહ્વબદ્ધપ્રલાપિનઃ। ઇયેષ સ શિરશ્છેત્તું ખઙ્ગેન કુપિતો નલઃ
પુષ્કરના ઘણા ગોઠવાયેલા અને ગર્વભર્યા વચનો સાંભળીને, નલ ગુસ્સે થઈ ખડગથી તેનું માથું કાપી નાખવા ઇચ્છ્યા.
સ્મયંસ્તુ રોષતામ્રાક્ષસ્તમુવાચ નલો નૃપઃ। પણાવઃ કિં વ્યાહરસે જિતો ન વ્યાહરિષ્યસિ
હસતાં હસતાં પણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા રાજા નલે કહ્યું: 'તું દાવની વાત કેમ કરે છે? હાર્યા પછી તો તું કંઈ બોલી શકીશ નહીં.'
તતઃ પ્રાવર્તત દ્યૂતં પુષ્કરસ્ય નલસ્ય ચ। એકપાણેન ભદ્રં તે નલેન સ પરાજિતઃ
પછી પુષ્કર અને નલ વચ્ચે જૂઓ શરૂ થયું; એક હાથથી દાવ લાગ્યો—તને શુભ થાય—અને નલે પુષ્કરને હારાવ્યો.
સ રત્નકોશનિચયૈઃ પ્રાણેન પણિતોપિ ચ। જિત્વા ચ પુષ્કરં રાજા પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
એણે રત્નોના ઢગલા અને પોતાનો જીવ પણ દાવ પર મુક્યો હતો; પુષ્કરને હરાવીને, રાજા હસ્યા અને આ શબ્દો બોલ્યા.
મમ સર્વમિદં રાજ્યમવ્યગ્રં હતકણ્ઠકમ્। વૈદર્ભી ન ત્વયા શક્યા રાજાપશદ વીક્ષિતમ્। તસ્યાસ્ત્વં સપરીવારો મૂઢ દાસત્વમાગતઃ
મારું આખું રાજ્ય શાંતિથી અને નિર્ભય છે; પણ, રાજવી વર્ગમાંથી બહાર થયેલા, તું તો વિદર્ભની રાજકુમારીને જોઈ પણ શકતો નથી. તું અને તારો પરિવાર, મૂર્ખ, હવે એની દાસતા માં આવી ગયા છો.
ન ત્વયા તત્કૃતંકર્મ યેનાહં વિજિતઃ પુરા। કલિના તત્કૃતં કર્મ ત્વં ચ મૂઢ ન બુધ્યસે
તું જે કામ કર્યું એથી હું પહેલાં હાર્યો નહોતો; એ તો કળીનું કાર્ય હતું. પણ, મૂર્ખ, તને એ સમજાતું નથી.
નાહં પરકૃતં દોષં ત્વય્યાધાસ્યે કથંચન। યથાસુખં વૈ જીવત્વંપ્રાણાનવસૃજામિ તે
હું ક્યારેય બીજાના દોષનો ભાર તારા પર મૂકતો નથી. તું મનગમતું જીવ, હું તને જીવવાનો આશીર્વાદ આપું છું.
તથૈવ સર્વસંભારં સ્વમંશં વિતરામિ તે। તથૈવ ચ મમ પ્રીતિસ્ત્વયિ વીર ન સંશયઃ
એ જ રીતે, હું તને બધું જરૂરી સાધન અને તારો હકનો ભાગ પણ આપીશ. અને, વીર, મારી તારી ઉપરની લાગણી પણ અડગ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
સૌહાર્દં ચાપિ મે ત્વત્તો ન કદાચિત્પ્રહાસ્યતિ। પુષ્કર ત્વં હિ મે ભ્રાતા સંજીવ શરદઃ શતમ્
મારી તારી મિત્રતા ક્યારેય તૂટશે નહીં. પુષ્કર, તું તો મારો ભાઈ છે; તું સો વર્ષ સુધી સુખથી જીવે એવી મારી શુભેચ્છા છે.
એવં નલઃ સાન્ત્વયિત્વા ભ્રાતરં સત્યવિક્રમઃ। વચનૈસ્તોષયામાસ પરિષ્વજ્ય પુનઃ પુનઃ
એ રીતે, સત્યનિષ્ઠ નલએ પોતાના ભાઈને સાંત્વના આપી, વારંવાર ગળે લગાવીને મીઠા શબ્દોથી સંતોષ આપ્યો.
સાન્ત્વિતો નૈષધેનૈવં પુષ્રરઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। પુણ્યશ્લોકં તદા રાજન્નભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ
નૈષધે એ રીતે સાંત્વના આપ્યા પછી, પુષ્કરે હાથ જોડીને, પવિત્ર કીર્તિવાળા રાજાને વંદન કરીને જવાબ આપ્યો.
કીર્તિરસ્તુ તવાક્ષય્યા જીવ વર્ષાયુતં સુખી। યો મે વિતરસિ પ્રાણાનધિષ્ઠાનં ચ પાર્થિવ
તારી કીર્તિ ક્યારેય ન ખૂટે, તું દસ હજાર વર્ષ સુધી સુખથી જીવે. રાજા, તું મને જીવ અને આશ્રય આપ્યો છે.
સ તથા સત્કૃતો રાજ્ઞા માસમુષ્ય તદા નૃપઃ। પ્રયયૌ પુષરો હૃષ્ટઃ સ્વપુરં સ્વજનાવૃતઃ
રાજાએ એ રીતે સન્માન આપ્યા પછી, ખુશીથી પુષ્કર પોતાના લોકો સાથે પોતાના શહેર તરફ ગયો.
મહત્યા સેનયા સાર્ધંવિનીતૈઃ પરિચારકૈઃ। ભ્રાજમાન ઇવાદિત્યો વપુષા પુરુષર્ષભ
મોટી સેના અને શિસ્તબદ્ધ સેવકો સાથે, તે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પોતાના તેજથી સૂર્ય જેવો ઝગમગતો હતો.
પ્રસ્થાપ્ય પુષ્કરં રાજા વિત્તવન્તમનામયમ્। પ્રવિવેશ પુરં શ્રીમાનત્યર્થમુપશોભિતામ્
પુષ્કરને સુખી અને ધનવાન બનાવીને વિદાય આપ્યા પછી, તેજસ્વી રાજા ખૂબ શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
પ્રવિશ્ય સાન્ત્વયામાસ પૌરાંશ્ચ નિષધાધિપઃ। `હિતેષુ ચૈષાં સતતં પિતેવાવહિતોઽભવત્
શહેરમાં પ્રવેશીને, નિષધના રાજાએ નાગરિકોને સાંત્વના આપી, હંમેશા તેમના હિતમાં પિતાની જેમ કાળજી રાખી.
પૌરા જાનપદાશ્ચાપિ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહાઃ। ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે સામાત્યપ્રમુખા જનાઃ
શહેરવાસીઓ અને ગામવાસીઓ, આનંદથી રોમાંચિત થઈ, બધા મંત્રીઓની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને બોલ્યા.
અદ્યસ્મ નિર્વૃતા રાજન્પુરે જનપદેઽપિ ચ। ઉપાસિતું પુનઃ પ્રાપ્તા દેવા ઇવ શતક્રતુમ્
રાજા, આજે અમે શહેર અને ગામમાં ખૂબ ખુશ છીએ; અમે ફરીથી તારી સેવા કરવા આવ્યા છીએ, જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્રની કરે છે.
પ્રશાન્તે તુ પુરે હૃષ્ટે સંપ્રવૃત્તે મહોત્સવે। મહત્યા સેનયા રાજા દમયન્તીમુપાનયત્
જ્યારે શહેરમાં શાંતિ અને આનંદ હતો અને મહોત્સવ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે રાજાએ મોટી સેના સાથે દમયંતીને લાવ્યો.
પુણ્યશ્લોકં તુ રાજ્યસ્થં શ્રુત્વા ભીમો મહીપતિઃ। મુદા પરમયા યુક્તો બભૂવ ભરતર્ષભ
પવિત્ર કીર્તિવાળા રાજાએ ફરીથી રાજ્ય મેળવ્યું એ સાંભળીને, પૃથ્વીના રાજા ભીમ ખૂબ આનંદિત થયા.