યસ્ય કન્યાઽસ્તિ ભૂતસ્ય યે મયેહ પ્રકીર્તિતાઃ। તે મે કન્યાં પ્રયચ્છન્તુ ચરતઃ સર્વતોદિશમ્
જે લોકોનું નામ મેં અહીં લીધું છે, અને જેમની પાસે કન્યા છે, તેઓએ મને, જે દરેક દિશામાં ફરું છું, પોતાની દીકરી આપવી જોઈએ.
મમ કન્યા સનામ્ની યા ભૈક્ષ્યવચ્ચોદિતા ભવેત્। ભરેયં ચૈવ યાં નાહં તાં મે કન્યાં પ્રયચ્છત
જે કન્યા મને ભિક્ષા જેવી આપી જાય અને જેને હું સાચવી શકું, એ કન્યા મને આપો.
તતસ્તે પન્નગા યે વૈ જરત્કારૌ સમાહિતાઃ। તામાદાય પ્રવૃત્તિં તે વાસુકેઃ પ્રત્યવેદયન્
પછી જે પન્નગો જરત્કારુ માટે સમર્પિત હતા, તેમણે એ કન્યાને લઈ જઈને વાસુકીને આ વાત જણાવી.
તેષાં શ્રુત્વા સ નાગેન્દ્રસ્તાં કન્યાં સમલઙ્કૃતામ્। પ્રગૃહ્યારણ્યમગમત્સમીપં તસ્ય પન્નગઃ
આ સાંભળીને પન્નગોના રાજા વાસુકિએ એ શોભાયમાન કન્યાને લઈ, જંગલમાં જરત્કારુ પાસે ગયો.
તત્ર તાં ભૈક્ષ્યવત્કન્યાં પ્રાદાત્તસ્મૈ મહાત્મને। નાગેન્દ્રો વાસુકિર્બ્રહ્મન્ન સ તાં પ્રત્યગૃહ્ણત
ત્યાં પન્નગોના રાજા વાસુકિએ એ કન્યાને ભિક્ષા સમાન મહાન આત્માને આપી; પણ જરત્કારુએ તેને સ્વીકારી નહીં.
અસનામેતિ વૈ મત્વા ભરણે ચાવિચારિતે। મોક્ષભાવે સ્થિતશ્ચાપિ મન્દીભૂતઃ પરિગ્રહે
'હું એને પોષી શકીશ નહીં' એમ માની, અને તેના ભરણપોષણ વિશે વિચાર્યા વિના, સંન્યાસમાં મન લગાવતાં, તેણે તેને સ્વીકારવામાં મન ન કર્યું.
તતો નામ સ કન્યાયાઃ પપ્રચ્છ ભૃગુનન્દન। વાસુકિં ભરણં ચાસ્યા ન કુર્યામિત્યુવાચ હ
પછી, ભૃગુના વંશજ, જરત્કારુએ કન્યાનું નામ પૂછ્યું અને વાસુકીને કહ્યું: 'હું તેના ભરણપોષણની જવાબદારી લેશ નહીં.'
વાસુકિસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં જરત્કારુમૃષિં તદા। સનામ્ની તવ કન્યેયં સ્વસા મે તપસાન્વિતા
પછી વાસુકિએ જરત્કારુ ઋષિને કહ્યું: 'આ કન્યા, તારા નામની, મારી બહેન છે અને તપસ્યાથી યુક્ત છે.'
ભરિષ્યામિ ચ તે ભાર્યાં પ્રતીચ્છેમાં દ્વિજોત્તમ। રક્ષણં ચ કરિષ્યેઽસ્યાઃ સર્વશક્ત્યા તપોધન। ત્વદર્થં રક્ષ્યતે ચૈષા મયા મુનિવરોત્તમ
'હું તારી પત્નીને પોષીશ; તું તેને સ્વીકાર, દ્વિજશ્રેષ્ઠ. હું મારી આખી શક્તિથી તેની રક્ષા કરીશ, તપોધન. તારા માટે, મુનિશ્રેષ્ઠ, હું એને રક્ષીશ.'
ન ભરિષ્યેઽહમેતાં વૈ એષ મે સમયઃ કૃતઃ। અપ્રિયં ચ ન કર્તવ્યં કૃતે ચૈનાં ત્યજામ્યહમ્
'હું એને પોષીશ નહીં; આ મારું વચન છે. અને કંઈ અપ્રિય ન કરવું; જો એવું થાય તો હું એને છોડી દઈશ.'
પ્રતિશ્રુતે તુ નાગેન ભરિષ્યે ભગિનીમિતિ। જરત્કારુસ્તદા વેશ્મ ભુજગસ્ય જગામ હ
જ્યારે પન્નગે વચન આપ્યું: 'હું મારી બહેનને પોષીશ,' ત્યારે જરત્કારુ પન્નગના ઘર ગયો.
તત્ર મન્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તપોવૃદ્ધો મહાવ્રતઃ। જગ્રાહ પાણિં ધર્માત્મા વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્
ત્યાં મંત્રવિદ્યા અને તપમાં શ્રેષ્ઠ એવા ધર્મનિષ્ઠએ યોગ્ય વિધિ અને મંત્રોથી તેનો હાથ પકડી લીધો.
તતો વાસગૃહં રમ્યં પન્નગેન્દ્રસ્ય સંમતમ્। જગામ ભાર્યામ દાય સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ
પછી પત્નીને આપી, મહર્ષિઓના સ્તુતિથી, તે પન્નગરાજના મનપસંદ સુંદર ગૃહે ગયો.
શયનં તત્ર સંક્લૃપ્તં સ્પર્ધ્યાસ્તરણસંવૃતમ્। તત્ર ભાર્યાસહાયો વૈ જરત્કારુરુવાસ હ
ત્યાં સુંદર શયન તૈયાર કરાયું હતું, ઉત્તમ પથારથી ઢંકાયેલું; ત્યાં જરત્કારુ પોતાની પત્ની સાથે રહેવા લાગ્યા.
સ તત્ર સમયં ચક્રે ભાર્યયા સહ સત્તમઃ। વિપ્રિયં મે ન કર્તવ્યં ન ચ વાચ્યં કદાચન
ત્યાં એ મહાન આત્માએ પોતાની પત્ની સાથે એક વચન બાંધ્યું: 'મારે કદી અપ્રિય કંઈ કરવું નહીં, કે એવું બોલવું નહીં.'
ત્યજેયં વિપ્રિયે ચ ત્વાં કૃતે વાસં ચ તે ગૃહે। એતદ્ગૃહાણ વચનં મયા યત્સમુદીરિતમ્
'જો તું કંઈ અપ્રિય કરે કે એવું બોલે, તો હું તને અને તારા ઘરને છોડી દઈશ. હું જે કહ્યું છે, તે સ્વીકાર.'
તતઃ પરમસંવિગ્ના સ્વસા નાગપતેસ્તદા। અતિદુઃખાન્વિતા વાક્યં તમુવાચૈવમસ્ત્વિતિ
પછી, ભારે દુઃખી અને ચિંતિત થઈ, નાગરાજની બહેન એ દુઃખથી ભરેલી વાણીમાં કહ્યું: 'જેમ તું કહે છે તેમ જ થાઓ.'
તથૈવ સા ચ ભર્તારં દુઃખશીલમુપચારત્। ઉપાયૈઃ શ્વેતકાકીયૈઃ પ્રિયકામા યશસ્વિની
એ જ રીતે, પ્રસિદ્ધ અને પતિને પ્રસન્ન કરવા ઇચ્છતી એ સ્ત્રીએ, પોતાના દુઃખી પતિની સેવા પ્રેમથી અને નમ્રતાથી કરી.
ઋતુકાલે તતઃ સ્નાતા કદાચિદ્વાસુકેઃ સ્વસા। ભર્તારં વૈ યથાન્યાયમુપતસ્થે મહામુનિમ્
પછી, યોગ્ય સમયે સ્નાન કરીને, વાસુકીની બહેન એક વખત મહાન ઋષિ પોતાના પતિ પાસે ગઇ, જેમ રીતે યોગ્ય હોય તેમ.
તત્ર તસ્યાઃ સમભવદ્ગર્ભો જ્વલનસન્નિભઃ। અતીવ તેજસા યુક્તો વૈશ્વાનરસમદ્યુતિઃ
ત્યાં એના ગર્ભમાં અગ્નિ જેવો તેજસ્વી અને વૈશ્વાનર જેવી કાંતિ ધરાવતો સંતાન પેદા થયો.
શુક્લપક્ષે યથા સોમો વ્યવર્ધત તથૈવ સઃ। તતઃ કતિપયાહસ્તુ જરત્કારુર્મહાયશાઃ
જેમ શુક્લપક્ષમાં ચાંદ્રમાસ વધે છે, તેમ એ બાળક પણ વધતું ગયું; થોડા દિવસ પછી, મહાન યશસ્વી જરત્કારુ—
ઉત્સઙ્ગેઽસ્યાઃ શિરઃ કૃત્વા સુષ્વાપ પરિખિન્નવત્। તસ્મિંશ્ચ સુપ્તે વિપ્રેન્દ્રે સવિતાસ્તમિયાદ્ગિરિમ્
એના ઘૂંટમાં માથું મૂકી, થાકેલા જેવો ઊંઘી ગયો; અને જ્યારે એ મહાન ઋષિ ઊંઘી રહ્યા, ત્યારે સૂર્ય પર્વતની પાછળ અસ્ત થયો.
અહ્નઃ પરિક્ષયે બ્રહ્મંસ્તતઃ સાઽચિન્તયત્તદા। વાસુકેર્ભગિની ભીતા ધર્મલોપાન્મનસ્વિની
દિવસ પૂરો થવા આવ્યો ત્યારે, વાસુકીની બહેન, ધર્મભંગની ભયથી, મનમાં ચિંતિત થઈ વિચારી રહી.
કિં નુ મે સુકૃતં ભૂયાદ્ભર્તુરુત્થાપનં ન વા। દુઃખશીલો હિ ધર્માત્મા કથં નાસ્યાપરાધ્નુયામ્
હું શું કરું? પતિને જાગાડું કે ન જાગાડું? એ તો દુઃખી અને ધર્મનિષ્ઠ છે—કેમ કરીને હું એનો અપમાન ન થાઉં?
કોપો વા ધર્મશીલસ્ય ધર્મલોપોઽથવા પુનઃ। ધર્મલોપો ગરીયાન્વૈ સ્યાદિત્યત્રાકરોન્મતિમ્
ધર્મમાં સ્થિત પતિને ગુસ્સો આવી શકે, અથવા ધર્મભંગ થઈ શકે; પણ ધર્મભંગ વધારે ભારે છે—એવું વિચારીને એણે મનમાં નક્કી કર્યું.
ઉત્થાપયિષ્યે યદ્યેનં ધ્રુવં કોપં કરિષ્યતિ। ધર્મલોપો ભવેદસ્ય સન્ધ્યાતિક્રમણે ધ્રુવમ્
હું જો એને જાગાડું તો ચોક્કસ ગુસ્સો કરશે; પણ જો ન જાગાડું તો સંધ્યા વિતાઈ જશે અને ધર્મભંગ થશે.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા જરત્કારુર્ભુજંગમા। તમૃષિં દીપ્તતપસં શયાનમનલોપમમ્
આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, જરત્કારુની નાગકન્યા પત્નીએ, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તપસ્વી ઋષિ પાસે જઈને, જેમ તે સૂઈ રહ્યા હતા તેમ પહોંચી.
ઉવાચેદં વચઃ શ્લક્ષ્ણં તતો મધુરભાષિણી। ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહાભાગ સૂર્યોઽસ્તમુપગચ્છતિ
પછી, મધુર અને નમ્ર વાણીથી એણે કહ્યું: 'ઉઠો મહાભાગ્યશાળી, સૂર્ય અસ્ત જવા લાગ્યો છે.'
સન્ધ્યામુપાસ્સ્વ ભગવન્નપઃ સ્પૃષ્ટ્વા યતવ્રતઃ। પ્રાદુષ્કૃતાગ્નિહોત્રોઽયં મુહૂર્તો રમ્યદારુણઃ
'હે ભગવન, પાણી સ્પર્શ કરીને સંધ્યાવંદન કરો, તમે વ્રતમાં સ્થિર છો; હવે અગ્નિહોત્રનો સુંદર લાલિમાયુક્ત સમય આવી ગયો છે.'
સન્ધ્યા પ્રવર્તતે ચેયં પશ્ચિમાયાં દિશિ પ્રભો। એવમુક્તઃ સ ભગવાઞ્જરત્કારુર્મહાતપાઃ
'પશ્ચિમ દિશામાં સંધ્યા શરૂ થઈ ગઈ છે, હે પ્રભુ.' એમ કહેતાં, મહાન તપસ્વી અને પ્રસિદ્ધ જરત્કારુ—