મમ ચ વ્યવસાયેન તપસા ચૈવ નિર્જિતઃ। દુઃખસ્યાન્તેન ચાનેન ભવિતવ્યં હિ નૌ શુભે
મારા સંકલ્પ અને તપથી, કળી પરાજિત થયો; અને હવે આ દુઃખનો અંત આવી ગયો છે, શુભે, એ આપણાં ભાગ્યમાં હતું.
વિમુચ્ય માં ગતઃ પાપસ્તતોઽહમિહ ચાગતઃ। ત્વદર્થં વિપુલશ્રોણિ ન હિ મેઽન્યત્પ્રયોજનમ્
પાપી કળી મને છોડીને ચાલ્યો ગયો, અને તેથી હું અહીં આવ્યો છું; વિશાળ નિતંબવાળી, તારા માટે જ, મારે બીજું કોઈ કામ નથી.
કથં નુ નારી ભર્તારમનુરક્તમનુવ્રતમ્। ઉત્સૃજ્ય વરયેદન્યં યથા ત્વં ભીરુ કર્હિચિત્
કેમ કોઈ સ્ત્રી, જે પોતાના પતિને ખૂબ પ્રેમ કરે છે અને નિષ્ઠાવાન છે, બીજાને પસંદ કરે? જેમ તમે ડરીને શંકા કરો છો, એવું કદી બને?
દૂતાશ્ચરન્તિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં નૃપતિશાસનાત્। ભૈમી કિલ સ્મ ભર્તારં દ્વિતીયં વરયિષ્યતિ
રાજાના આદેશથી દૂતોએ આખી ધરતી પર જઈને કહ્યુ કે, 'ભૈમી હવે બીજો પતિ પસંદ કરશે.'
સ્વૈરવૃત્તા યથાકામમનુરૂપમિવાત્મનઃ। શ્રુત્વૈવ ચૈવં ત્વરિતો ભાગસ્વરિરુપસ્થિતઃ
કહવામાં આવ્યું કે, એ પોતાની ઈચ્છાથી જે મનમાં આવે તે કરે છે; આવું સાંભળીને ભાગસ્વરી તરત જ ત્યાં પહોંચી ગયો.
દમયન્તી તુ તચ્છ્રુત્વા નલસ્ય પરિદેવિતમ્। પ્રાઞ્જલિર્વેપમાના ચ ભીતા વચનમબ્રવીત્
દમયંતીએ જ્યારે નલનું દુઃખભર્યું બોલવું સાંભળ્યું, ત્યારે ડરીને, હાથ જોડીને, થરથર કાંપતી એમ બોલી.
ન મામર્હસિ કલ્યાણ પાપેન પરિશઙ્કિતુમ્। મયા હિ દેવાનુત્સૃજ્ય વૃતસ્ત્વં નિષધાધિપ
હે શુભચિંતક, તમે મને પાપી માનીને શંકા કરવી જ નહીં; કેમ કે મેં તો દેવતાઓને પણ છોડી, નિષધના રાજા, તમને પસંદ કર્યો હતો.
તવાભિગમનાર્થં તુ સર્વતો બ્રાહ્મણા ગતાઃ। વાક્યાનિ મમ ગાથાભિર્ગાયમાના દિશો દશ
તમારા માટે જ બ્રાહ્મણો દસેય દિશામાં ગયા અને મારા સંદેશા ગીતમાં ગાઈને બધે પહોંચાડ્યા.
તતસ્ત્વાં બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્પર્ણાદો નામ પાર્થિવ। અભ્યગચ્છત્કોસલાયામૃતુપર્ણનિવેશને
પછી એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, પર્ણાદ નામે, રાજા, કોશલના ઋતુપર્ણના મહેલમાં તમારા પાસે આવ્યો.
તેન વાક્યે કૃતેસમ્યક્પ્રતિવાક્યે તથા હૃતે। ઉપાયોઽયંમયા દૃષ્ટો નૈષધાનયને તવ
જ્યારે તેણે સંદેશો આપ્યો અને યોગ્ય જવાબ મળ્યો, ત્યારે મને એ જ રીત સાચી લાગી કે, એ રીતે હું નિષધને પાછા લાવી શકું.
ત્વામૃતે નહિ લોકેઽન્ય એકાહ્ના પૃથિવીપતે। સમર્થો યોજનશતં ગન્તુમશ્વૈર્નરાધિપ
હે પૃથ્વીના રાજા, તમારા સિવાય બીજું કોઈ માણસ આખા જગતમાં એક જ દિવસે, ઘોડા વગર, સો યોજન દૂર જઈ શકે એમ નથી.
તથાપિ માં મહીપાલ ભજેતાં ચરણૌ તવ।' સ્પૃશેયં તેન સત્યેન પાદાવેતૌ મહીપતે। યથા નાસત્કૃતં કિંચિન્મનસાઽપિ ચરામ્યહમ્
હે રાજા, છતાં પણ મને તમારા પગ સ્પર્શવા દો; આ સત્યના બળે હું તમારા પગ સ્પર્શું છું, કેમ કે મેં મનથી પણ કદી અયોગ્ય કંઈ કર્યું નથી.
અયં ચરતિ લોકેઽસ્મિન્ભૂતસાક્ષી સદાગતિઃ। એષ મે મુઞ્ચતુ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
આ પવન, જે જગતમાં સર્વે જીવનો સાક્ષી બની ફરતો રહે છે, જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
યથા ચરતિ તિગ્માંશુઃ પરિતો ભુવનં સદા। સ મુઞ્ચતુ મમ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
જેમ તીવ્ર તેજવાળો સૂર્ય સદા આખા જગતની પરિક્રમા કરે છે, તેમ જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
ચન્દ્રમાઃ સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરતિ સાક્ષિવત્। સ મુઞ્ચતુ મમ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
ચંદ્ર પણ સર્વે જીવોમાં સાક્ષી બની રહેલો છે; જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
એતે દેવાસ્ત્રયઃ કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં ધારયન્તિ વૈ। વિબ્રુવન્તુ યથા સત્યમેતદ્દેવાસ્ત્યજન્તુ મામ્
આ ત્રણ દેવતાઓ આખા ત્રિલોકને ધારણ કરે છે; એ લોકો સાચું શું છે એ કહી દે અને જો હું ખોટું બોલું તો એ દેવતાઓ મને ત્યજી દે.
એવમુક્તે તતો વાયુરન્તરિક્ષાદભાષત। નૈષા કૃતવતી પાપં નલ સત્યં બ્રવીમિ તે
જ્યારે દમયંતીએ આવું કહ્યું, ત્યારે પવન આકાશમાંથી બોલ્યો: 'એણે કદી પાપ કર્યું નથી, નલ, હું તને સત્ય કહું છું.'
રાજઞ્શીલનિધિઃ સ્ફીતો દમયન્ત્યા સુરક્ષિતઃ। સાક્ષિણો રક્ષિણશ્ચાસ્યા વયં ત્રીન્પરિવત્સરાન્
હે રાજા, દમયંતીનું સદ્ગુણ ઘણું છે અને એ સુરક્ષિત છે; ત્રણ વર્ષથી અમે એના સાક્ષી અને રક્ષક છીએ.
ઉપાયો વિહિતશ્ચાયં ત્વદર્થમતુલોઽનયા। ન હ્યેકાહ્ના શતં ગન્તા ત્વામૃતેઽન્યઃ પુમાનિહ
આ અનન્ય ઉપાય એણે તમારા માટે જ કર્યો હતો; કેમ કે તમારા સિવાય બીજું કોઈ માણસ એક જ દિવસે સો યોજન જઈ શકે એમ નથી.
ઉપપન્ના ત્વયા ભૈમી ત્વં ચ ભૈમ્યા મહીપતે। નાત્ર શઙ્કા ત્વયા કાર્યા સંગચ્છ સહ ભાર્યયા
હે રાજા, તમે ભૈમી માટે યોગ્ય છો અને ભૈમી પણ તમારા માટે યોગ્ય છે; હવે તમને કોઈ શંકા રાખવી નહીં, તમારી પત્ની સાથે એક થાઓ.
તથા બ્રુવતિ વાયૌ તુ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ। દેવદુન્દુભયો નેદુર્વવૌ ચ પવનઃ શિવઃ
જ્યારે તેણે આવું કહ્યું, ત્યારે પવન પર ફૂલોની વરસાદ વરસી, દેવદુનદુભિઓ વાગી ઉઠી અને શુભ પવન વહેવા લાગ્યો.
તદદ્ભુતમયં દૃષ્ટ્વા નલો રાજાઽથ ભારત। દમયન્ત્યાં વિશઙ્કાં તામુપાકર્ષદરિંદમઃ
આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, રાજા નલએ, ભીમકુમારી દમયંતીને, જે ચિંતિત હતી, પોતાના નજીક ખેંચી લીધી.
તતસ્તદ્વસ્ત્રમરજઃ પ્રાવૃણોદ્વસુધાધિપઃ। સંસ્મૃત્ય નાગરાજં તં તતો લેભે સ્વકં વપુઃ
પછી ધરતીના રાજાએ તે નિર્મળ વસ્ત્ર પહેરીને, નાગરાજને યાદ કરીને, પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ ફરી મેળવી લીધું.
સ્વરૂપિણં તુ ભર્તારં દૃષ્ટ્વા ભીમસુતા તદા। પ્રાક્રોશદુચ્ચૈરાલિઙ્ગ્ય પુણ્યશ્લોકમનિન્દિતા
પછી ભીમની પુત્રી દમયંતીએ પોતાના પતિને સાચા સ્વરૂપે જોઈ, તો તે ઊંચે અવાજે રડી ઉઠી, તેને વળગી પડી અને નિર્દોષ નલની પ્રશંસા કરી.
ભૈમીમપિ નલો રાજા ભ્રાજમાનો યથા પુરા। સસ્વજે સ્વસુતૌ ચાપિ યથાવત્પ્રત્યનન્દત
પાછળથી, રાજા નલ, પહેલાં જેવો તેજસ્વી બની, ભીમીને અને પોતાના બંને સંતાનોને હર્ષપૂર્વક વળગી પડ્યો અને યોગ્ય રીતે આવકાર્યો.
તતઃ સ્વોરસિ વિન્યસ્ય વક્રં તસ્ય શુભાનના। પરીતા તેન દુઃખેન નિશશ્વાસાયતેક્ષણા
પછી સુંદર ચહેરાવાળી દમયંતીએ પોતાનું વાળું ગાલ તેના છાતી પર રાખ્યું, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, અને વિશાળ આંખોથી ઊંડો શ્વાસ લીધો.
તથૈવ મલદિગ્ધાઙ્ગીં પરિષ્વજ્ય શુચિસ્મિતામ્। સુચિરં પુરુષવ્યાઘ્રસ્તસ્થૌ શોકપરિપ્લુતઃ
એ જ રીતે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ નલએ, હસતી અને શુદ્ધ દમયંતી, જેના અંગો પર માટી લાગી હતી, તેને વળગી, લાંબા સમય સુધી દુઃખમાં ઊભો રહ્યો.
તતઃ સર્વં યથાવૃત્તં દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ। ભીમાયાકથયત્પ્રીત્યા વૈદર્ભ્યા જનની નૃપ
પછી, વૈદર્ભી દમયંતીની માતાએ પ્રેમપૂર્વક, દમયંતી અને નલ સાથે જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું રાજા ભીમને જણાવ્યું.
તતોઽબ્રવીન્મહારાજઃ કૃતશૌચમહંનલમ્। દમયન્ત્યા સહોપેતં કલ્યે દ્રષ્ટા સુખોષિતમ્
પછી મહારાજાએ કહ્યું, 'હું શૌચ પૂર્ણ કરી ચૂક્યો છું; કાલે હું દમયંતી સાથે જોડાયેલા નલને આનંદથી જોઈશ.'
તતસ્તૌ સહિતૌ રાત્રિં કથયન્તૌ પુરાતનમ્। વને વિચરિતં સર્વમૂષતુર્મુદિતૌ નૃપ
પછી એ બંનેએ સાથે મળીને, વનમાં જે કંઈ બન્યું તે બધું યાદ કરીને આનંદથી આખી રાત વાતો કરતાં વિતાવી.