અનાગસં પ્રિયાં ભાર્યાં વિજને શ્રમમોહિતામ્। અપહાય તુ કો ગચ્ચેત્પુણ્યશ્લોકમૃતેનલમ્
જેની પ્રિય પત્ની નિર્દોષ હોય, એકાંતમાં થાકી અને ગૂમ થઈ ગઈ હોય, એવી સ્ત્રીને કોણ છોડી જાય, જો તેમાં પુણ્ય અને યશ બાકી હોય તો?
કિમુ તસ્ય મયા બાલ્યાદપરાદ્ધં મહીપતેઃ। યો મામુત્સૃજ્ય વિપિને ગતવાન્નિદ્રયાઽર્દિતામ્
મારે એ રાજા સામે બાળપણમાં એવું શું ગુનો કર્યો હતો, કે તેણે મને ઊંઘથી પીડાયેલી હાલતમાં જંગલમાં છોડી દીધું?
સાક્ષાદ્દેવાનપાહાય વૃતો યઃ સ પુરા મયા। અનુવ્રતામભિમતાં પુત્રિણીં ત્યક્તવાન્કથમ્
જેને મેં દેવતાઓને છોડી પસંદ કર્યો હતો, જે મારા માટે એકવચન અને પિતા પણ હતો, એણે મને કેમ છોડી દીધું?
અગ્નૌ પાણિગૃહીતા ચ હંસાનાં વચને સ્થિતામ્। ભરિષ્યામીતિ સત્યં તુ પ્રતિશ્રુત્ય ક્વ તદ્ગતમ્
જેણે અગ્નિમાં મારું હાથ પકડીને, હંસોના વચન પર ઊભો રહી, 'હું તારો સહારો બનીશ' એવું વચન આપ્યું હતું, એ વચન હવે ક્યાં ગયું?
દમયન્ત્યા બ્રુવન્ત્યાસ્તુ સર્વમેતદરિદમ। શોકજં વારિનેત્રાભ્યામસુખં પ્રાસ્રવદ્બહુ
જ્યારે દમયંતી આ બધું બોલી રહી હતી, ત્યારે તેના દુઃખથી ભરેલા આંખોમાંથી ઘણાં આંસુ વહેવા લાગ્યા.
અતીવ કૃષ્ણતારાભ્યાં રક્તાન્તાભ્યાં જલંતુ તત્। પરિસ્રવન્નલો રાજા શોકાર્તઇદમબ્રવીત્
દમયંતીના ઘેરા કાળા અને લાલ લાલ આંખોમાંથી પાણી વહેતું હતું; ત્યારે દુઃખથી પીડાતા રાજા નલે કહ્યું:
નલોઽહં વિપુલશ્રોણિ ત્વામુત્સૃજ્ય યતો ગતઃ। આવિષ્ટઃ કલિના ભદ્રે તેન મોહવશં ગતઃ
હું નલ છું, વિશાળ નિતંબવાળી; મેં તને છોડી જવાનું કારણ એ હતું કે, હું કળીના વશમાં આવી ગયો હતો, ભદ્રે, અને મારે ભ્રમ છવાઈ ગયો હતો.
મમ રાજ્યં પ્રનષ્ટં યન્નાહં તત્કૃતવાન્સ્વયમ્। કલિના તત્કૃતં ભીરુ યચ્ચ ત્વામહમત્યજમ્
મારું રાજ્ય હું પોતે ગુમાવ્યું નથી; એ બધું કળીના કારણે થયું, ડરપોક; અને એના કારણે જ મેં તને છોડી દીધું.
યત્ત્વયા ધર્મકૃચ્છ્રે તુ શાપેનાભિહતઃ પુરા। વનસ્થયા દુઃખિતયા શોચન્ત્યા માંદિવાનિશમ્
જ્યારે તું ધર્મના કઠિન સમયમાં અને શ્રાપથી પીડાઈ જંગલમાં રહી, દિવસ-રાત મારા માટે દુઃખી રહી હતી—
સ મચ્છરીરે ત્વચ્છાપાદ્દહ્યમાનોઽવસત્કલિઃ। ત્વચ્છાપદગ્ધઃ સતતં સોઽગ્નાવગ્નિરિવાહિતઃ
ત્યારે તારા શ્રાપથી કળી મારા શરીરમાં રહીને સળગતો રહ્યો; તારા શ્રાપથી દાઝાતો, એ હંમેશાં અગ્નિમાં અગ્નિ જેવી પીડાતો રહ્યો.
મમ ચ વ્યવસાયેન તપસા ચૈવ નિર્જિતઃ। દુઃખસ્યાન્તેન ચાનેન ભવિતવ્યં હિ નૌ શુભે
મારા સંકલ્પ અને તપથી, કળી પરાજિત થયો; અને હવે આ દુઃખનો અંત આવી ગયો છે, શુભે, એ આપણાં ભાગ્યમાં હતું.
વિમુચ્ય માં ગતઃ પાપસ્તતોઽહમિહ ચાગતઃ। ત્વદર્થં વિપુલશ્રોણિ ન હિ મેઽન્યત્પ્રયોજનમ્
પાપી કળી મને છોડીને ચાલ્યો ગયો, અને તેથી હું અહીં આવ્યો છું; વિશાળ નિતંબવાળી, તારા માટે જ, મારે બીજું કોઈ કામ નથી.
કથં નુ નારી ભર્તારમનુરક્તમનુવ્રતમ્। ઉત્સૃજ્ય વરયેદન્યં યથા ત્વં ભીરુ કર્હિચિત્
કેમ કોઈ સ્ત્રી, જે પોતાના પતિને ખૂબ પ્રેમ કરે છે અને નિષ્ઠાવાન છે, બીજાને પસંદ કરે? જેમ તમે ડરીને શંકા કરો છો, એવું કદી બને?
દૂતાશ્ચરન્તિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં નૃપતિશાસનાત્। ભૈમી કિલ સ્મ ભર્તારં દ્વિતીયં વરયિષ્યતિ
રાજાના આદેશથી દૂતોએ આખી ધરતી પર જઈને કહ્યુ કે, 'ભૈમી હવે બીજો પતિ પસંદ કરશે.'
સ્વૈરવૃત્તા યથાકામમનુરૂપમિવાત્મનઃ। શ્રુત્વૈવ ચૈવં ત્વરિતો ભાગસ્વરિરુપસ્થિતઃ
કહવામાં આવ્યું કે, એ પોતાની ઈચ્છાથી જે મનમાં આવે તે કરે છે; આવું સાંભળીને ભાગસ્વરી તરત જ ત્યાં પહોંચી ગયો.
દમયન્તી તુ તચ્છ્રુત્વા નલસ્ય પરિદેવિતમ્। પ્રાઞ્જલિર્વેપમાના ચ ભીતા વચનમબ્રવીત્
દમયંતીએ જ્યારે નલનું દુઃખભર્યું બોલવું સાંભળ્યું, ત્યારે ડરીને, હાથ જોડીને, થરથર કાંપતી એમ બોલી.
ન મામર્હસિ કલ્યાણ પાપેન પરિશઙ્કિતુમ્। મયા હિ દેવાનુત્સૃજ્ય વૃતસ્ત્વં નિષધાધિપ
હે શુભચિંતક, તમે મને પાપી માનીને શંકા કરવી જ નહીં; કેમ કે મેં તો દેવતાઓને પણ છોડી, નિષધના રાજા, તમને પસંદ કર્યો હતો.
તવાભિગમનાર્થં તુ સર્વતો બ્રાહ્મણા ગતાઃ। વાક્યાનિ મમ ગાથાભિર્ગાયમાના દિશો દશ
તમારા માટે જ બ્રાહ્મણો દસેય દિશામાં ગયા અને મારા સંદેશા ગીતમાં ગાઈને બધે પહોંચાડ્યા.
તતસ્ત્વાં બ્રાહ્મણો વિદ્વાન્પર્ણાદો નામ પાર્થિવ। અભ્યગચ્છત્કોસલાયામૃતુપર્ણનિવેશને
પછી એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, પર્ણાદ નામે, રાજા, કોશલના ઋતુપર્ણના મહેલમાં તમારા પાસે આવ્યો.
તેન વાક્યે કૃતેસમ્યક્પ્રતિવાક્યે તથા હૃતે। ઉપાયોઽયંમયા દૃષ્ટો નૈષધાનયને તવ
જ્યારે તેણે સંદેશો આપ્યો અને યોગ્ય જવાબ મળ્યો, ત્યારે મને એ જ રીત સાચી લાગી કે, એ રીતે હું નિષધને પાછા લાવી શકું.
ત્વામૃતે નહિ લોકેઽન્ય એકાહ્ના પૃથિવીપતે। સમર્થો યોજનશતં ગન્તુમશ્વૈર્નરાધિપ
હે પૃથ્વીના રાજા, તમારા સિવાય બીજું કોઈ માણસ આખા જગતમાં એક જ દિવસે, ઘોડા વગર, સો યોજન દૂર જઈ શકે એમ નથી.
તથાપિ માં મહીપાલ ભજેતાં ચરણૌ તવ।' સ્પૃશેયં તેન સત્યેન પાદાવેતૌ મહીપતે। યથા નાસત્કૃતં કિંચિન્મનસાઽપિ ચરામ્યહમ્
હે રાજા, છતાં પણ મને તમારા પગ સ્પર્શવા દો; આ સત્યના બળે હું તમારા પગ સ્પર્શું છું, કેમ કે મેં મનથી પણ કદી અયોગ્ય કંઈ કર્યું નથી.
અયં ચરતિ લોકેઽસ્મિન્ભૂતસાક્ષી સદાગતિઃ। એષ મે મુઞ્ચતુ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
આ પવન, જે જગતમાં સર્વે જીવનો સાક્ષી બની ફરતો રહે છે, જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
યથા ચરતિ તિગ્માંશુઃ પરિતો ભુવનં સદા। સ મુઞ્ચતુ મમ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
જેમ તીવ્ર તેજવાળો સૂર્ય સદા આખા જગતની પરિક્રમા કરે છે, તેમ જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
ચન્દ્રમાઃ સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરતિ સાક્ષિવત્। સ મુઞ્ચતુ મમ પ્રાણાન્યદિ પાપં ચરામ્યહમ્
ચંદ્ર પણ સર્વે જીવોમાં સાક્ષી બની રહેલો છે; જો મેં પાપ કર્યું હોય તો એ જ મારા પ્રાણ લઈ જાય.
એતે દેવાસ્ત્રયઃ કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં ધારયન્તિ વૈ। વિબ્રુવન્તુ યથા સત્યમેતદ્દેવાસ્ત્યજન્તુ મામ્
આ ત્રણ દેવતાઓ આખા ત્રિલોકને ધારણ કરે છે; એ લોકો સાચું શું છે એ કહી દે અને જો હું ખોટું બોલું તો એ દેવતાઓ મને ત્યજી દે.
એવમુક્તે તતો વાયુરન્તરિક્ષાદભાષત। નૈષા કૃતવતી પાપં નલ સત્યં બ્રવીમિ તે
જ્યારે દમયંતીએ આવું કહ્યું, ત્યારે પવન આકાશમાંથી બોલ્યો: 'એણે કદી પાપ કર્યું નથી, નલ, હું તને સત્ય કહું છું.'
રાજઞ્શીલનિધિઃ સ્ફીતો દમયન્ત્યા સુરક્ષિતઃ। સાક્ષિણો રક્ષિણશ્ચાસ્યા વયં ત્રીન્પરિવત્સરાન્
હે રાજા, દમયંતીનું સદ્ગુણ ઘણું છે અને એ સુરક્ષિત છે; ત્રણ વર્ષથી અમે એના સાક્ષી અને રક્ષક છીએ.
ઉપાયો વિહિતશ્ચાયં ત્વદર્થમતુલોઽનયા। ન હ્યેકાહ્ના શતં ગન્તા ત્વામૃતેઽન્યઃ પુમાનિહ
આ અનન્ય ઉપાય એણે તમારા માટે જ કર્યો હતો; કેમ કે તમારા સિવાય બીજું કોઈ માણસ એક જ દિવસે સો યોજન જઈ શકે એમ નથી.
ઉપપન્ના ત્વયા ભૈમી ત્વં ચ ભૈમ્યા મહીપતે। નાત્ર શઙ્કા ત્વયા કાર્યા સંગચ્છ સહ ભાર્યયા
હે રાજા, તમે ભૈમી માટે યોગ્ય છો અને ભૈમી પણ તમારા માટે યોગ્ય છે; હવે તમને કોઈ શંકા રાખવી નહીં, તમારી પત્ની સાથે એક થાઓ.