ઇન્દ્રસેનસ્ય જનની કુપિતા માઽશપત્પુરા। યદા ત્વયા પરિત્યક્તા તતોઽહં ભૃશપીડિતઃ
ઇન્દ્રસેના ની માતાએ એક વખત ગુસ્સામાં મને શાપ આપ્યો નહોતો; પણ જ્યારે તમે મને ત્યજી દીધા, ત્યારથી હું બહુ પીડાયો છું.
અવસં ત્વયિ રાજેન્દ્ર સુદુઃખભપરાજિત। વિષેણ નાગરાજસ્ય દહ્યમાનો દિવાનિશમ્
હે રાજાધિરાજ, હું તમારી અંદર રહ્યો છું, ભારે દુઃખથી હાર માનેલો, અને નાગરાજના ઝેરથી દિવસે-રાતે સળગતો રહ્યો છું.
શરણં ત્વાં પ્રપન્નોસ્મિ શૃણુ ચેદં વચો મમ। યે ચ ત્વાં મનુજા લોકે કીર્તયિષ્યન્ત્યતન્દ્રિતાઃ। મત્પ્રત્સૂતં ભયં તેષાં ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ
હું હવે તમારી શરણમાં આવ્યો છું; મારા આ શબ્દો સાંભળો. જે લોકો દુનિયામાં નિરંતર તમારી કીર્તિ ગાશે, તેમને મારા કારણે ક્યારેય કોઈ ભય નહીં થાય.
ન તેષાં માનસં કિંચિચ્છારીરં વાચિકં તથા। ભવિષ્યતિ મહારાજ કીર્તયિષ્યન્તિ યે નલમ્'। ભયાર્તં શરણં યાતં યદિ માં ત્વં ન શપ્સ્યસે
હે મહારાજ, જે લોકો નલની કીર્તિ ગાશે, તેમને મનથી, શરીરથી કે વાણીથી કશું દુઃખ નહીં થાય—શરતે કે તમે મને શાપ આપશો નહીં, કારણ કે નલ ભયથી મારી શરણે આવ્યો હતો.
એવમુક્તો નલો રાજા ન્યયચ્છત્કોપમાત્મનઃ। તતો બીતઃ કલિઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ વિભીતકમ્। કલિસ્ત્વન્યેન નો દૃષ્ટઃ કથયન્નૈષધેન વૈ
આવું સાંભળીને રાજા નલે પોતાનો ગુસ્સો કાબૂમાં લીધો; પછી ડરેલો કલિ ઝડપથી વિભીતક વૃક્ષમાં પ્રવેશી ગયો. પછી કલિ બીજાને ક્યાંય દેખાયો નહીં, જેમ નિષધના લોકો કહે છે.
તતો ગતત્વરો રાજા નૈષધઃ પરવીરહા। સંપ્રનષ્ટે કલૌ રાજા સંખ્યાયાસ્ય ફલાન્યુત
પછી દુશ્મનવીરોના વિનાશક એવા નિષધના રાજાએ ઉતાવળથી આગળ વધ્યો; જ્યારે કલિ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે રાજાએ એ વૃક્ષના ફળો ગણ્યા.
મુદા પરમયા યુક્તસ્તેજસાઽથ પરેણ વૈ। રથમારુહ્ય તેજસ્વી પ્રયયૌ જવનૈર્હયૈઃ
અતિ આનંદ અને તેજથી ભરપૂર, તે મહાન યોદ્ધા પોતાના રથ પર ચઢ્યો અને ઝડપી ઘોડાઓએ તેને દોડાવ્યા.
બિભીતકશ્ચાપ્રશસ્તઃ સંવૃત્તઃ કલિસંશ્રયાત્। `તતઃ પ્રભૃતિરાજેન્દ્ર લોકેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન
કળીના પ્રભાવથી બિભીતકાનું નામ ખરાબ થઈ ગયું; એ સમયેથી, રાજા, દુનિયાએ પાંડુપુત્રને એ નામથી ઓળખવા લાગ્યો.
હયોત્તભાનુત્પતતો દ્વિજાનિવ પુનઃ પુનઃ। નલઃ સંચોદયામાસ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
જેમ ઘોડાઓ વારંવાર ઉછળી ઊઠતા, તેમ નલ આનંદભેર મનથી તેમને આગળ ધપાવતો હતો.
વિદર્ભાભિમુખો રાજા પ્રયયૌ સ મહાયશાઃ। નલે તુ સમતિક્રાન્તે કલિરપ્યગમદ્ગૃહમ્
મહાન યશસ્વી રાજા વિદર્ભ તરફ જતા રહ્યા; અને જ્યારે નલ ત્યાંથી પસાર થયો, ત્યારે કળી પણ પોતાના ઘરે પાછો ગયો.
તતો ગતજ્વરો રાજા નલોઽભૂત્પૃથિવીપતિઃ। વિમુક્તઃ કલિના રાજન્રૂપમાત્રવિયોજિતઃ
પછી પૃથ્વીનો રાજા નલ કળીના બંધનથી મુક્ત થયો અને માત્ર પોતાના રૂપથી જ અલગ રહ્યો, બીજું કશું નહોતું.
તતો વિદર્ભાન્સંપ્રાપ્તં સાયાહ્ને સત્યવિક્રમમ્। ઋતુપર્ણં જના રાજ્ઞે ભીમાય પ્રત્યવેદયન્
પછી સાંજ પડતાં, લોકો ભીમને જાણ કરી કે સાહસી ઋતુપર્ણ વિદર્ભમાં આવી પહોંચ્યા છે.
સ ભીમવચનાદ્રાજા કુણ્ડિનં પ્રાવિશત્પુરમ્। નાદયન્રથઘોષેણ સર્વાઃ સ વિદિશો દિશઃ
ભીમના આદેશથી રાજાએ કુણ્ડિનાનગરમાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના રથના ઘોંઘાટે ચારેય દિશાઓ ગૂંજી ઉઠી.
તતસ્તં રથનિર્ઘોષં નલાશ્વાસ્તત્ર શુશ્રુવુઃ। શ્રુત્વા તુ સમહૃષ્યન્ત પુરેવ નલસન્નિધૌ
પછી એ રથનો ઘોંઘાટ નલના ઘોડાઓએ સાંભળ્યો; અને શહેરમાં નલ હાજર હોય તેમ તેઓ આનંદિત થયા.
દમયન્તી તુ શુશ્રાવ રથઘોષં નલસ્ય તમ્। યથા મેઘસ્ય નદતો ગમ્ભીરં જલદાગમે
દમયંતીએ પણ નલના રથનો ઘોંઘાટ સાંભળ્યો, જે વરસાદની ઋતુમાં મેઘના ગર્જનાની જેમ ઊંડો લાગતો હતો.
પરં વિસ્મયમાપન્ના શ્રુત્વા નાદં મહાસ્વનમ્। નલેન સંગૃહીતેષુ પુરેવ નલવાજિષુ। સદૃશં રથનિર્ઘોષં મેને ભૈમી તથા હયાઃ
એ મહાન અવાજ સાંભળીને ભૈમીને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું; તેને લાગ્યું કે રથનો ઘોંઘાટ અને ઘોડાઓ એ જ છે, જે નલ શહેરમાં હતા ત્યારે હતા.
પ્રાસાદસ્થાશ્ચ શિખિનઃ શાલાસ્થાશ્ચૈવ વારણાઃ। હયાશ્ચ શુશ્રુવુસ્તસ્ય રથઘોષં મહીપતેઃ
મહેલની છત પરના મોરો, હથીઓ અને ઘોડાઓએ પણ એ રાજાના રથનો ઘોંઘાટ સાંભળ્યો.
તચ્છ્રુત્વા રથનિર્ઘોષં વારણાઃ શિખિનસ્તથા। પ્રવેદુરુન્મુખા રાજન્દૃષ્ટ્વેવ જલદોદયમ્
એ રથનો અવાજ સાંભળીને હથીઓ અને મોરો એ તરફ જોઈને ઊભા રહ્યા, જાણે વરસાદના વાદળો ઉગતા હોય એમ.
યથાઽસૌ રથનિર્ઘોષઃ પૂરયન્નિવ મેદિનીમ્। મમાહ્લાદયતે ચેતો નલ એવ મહીપતિઃ
જે રીતે આ રથનો ઘોંઘાટ આખી ધરતીમાં ગૂંજીને મારા હૃદયને આનંદ આપે છે, એ જ રીતે માત્ર નલ રાજા મને આનંદ આપે છે.
અદ્ય નન્દ્રાભવક્રં તં ન પશ્યામિ નલં યદિ। અસંખ્યેયગુણં વીરં વિનઙ્ક્ષ્યામિ ન સંશયઃ
જો આજે હું એ અસંખ્ય ગુણો ધરાવતા વીર નલને નહીં જોઈ શકું, તો હું ચોક્કસપણે નષ્ટ થઈ જઈશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
યદિ વૈ તસ્ય વીરસ્ય હાહ્વોર્નાદ્યાહમન્તરમ્। પ્રવિશામિ સુખસ્પર્શં નભવિષ્યામ્યસંશયમ્
જો આજે હું એ વીરના નરમ હાથોના આલિંગનમાં પ્રવેશી શકી નહીં, તો હું નિશ્ચિતપણે જીવતી રહી શકીશ નહીં.
યદિ માં મેઘનિર્ઘોષો નોપગચ્છતિ નૈષધઃ। અદ્ય ચામીકરપ્રખ્યં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્
જો મેઘની જેમ ઘોંઘાટ કરતા નલ આજે મારી પાસે નહીં આવે, તો હું સોનાની જેમ તેજસ્વી અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ.
યદિ માં સિંહવિક્રાન્તો મત્તવારણવિક્રમઃ। નાભિગચ્છતિરાજેન્દ્રો વિનઙ્ક્ષ્યામિ ન સંશયઃ
જો સિંહ જેવી ચાલ અને ઉન્મત્ત હાથી જેવી તાકાત ધરાવતો એ રાજા આજે મારી પાસે નહીં આવે, તો હું ચોક્કસપણે નષ્ટ થઈ જઈશ.
ન સ્મરામ્યનૃતં કિંચિન્ન સ્મરામ્યપકારતામ્। ન ચ પર્યુષિતં વાક્યં સ્વૈરેષ્વપિ મહાત્મનઃ
મને યાદ નથી કે ક્યારેય નલએ ખોટું કહ્યું હોય, કે ક્યારેય મને દુઃખ આપ્યું હોય, કે મજાકમાં પણ કઠોર શબ્દો કહ્યા હોય.
પ્રભુઃ ક્ષમાવાન્વીરશ્ચ દાતા ચાપ્યધિકો નૃપૈઃ। અહો નીચાનુવર્તી ચ ક્લીબવન્મમ નૈષધ
મારો નૈષધ તો સ્વામી છે, ક્ષમાશીલ છે, વીર છે અને બીજા રાજાઓ કરતાં વધારે દયાળુ છે; છતાં, હાય! એ તો નીચ લોકોને અનુસરે છે અને જાણે નિર્બળ બની ગયો છે.
ગુણાંસ્તસ્ય સ્મરન્ત્યા મે તત્પરાયા દિવાનિશમ્। હૃદયં દીર્યત ઇદં શોકાત્પ્રિયવિનાકૃતમ્
જ્યારે હું એના ગુણો યાદ કરું છું, જેને માટે હું આખી રીતે સમર્પિત છું, દિવસ-રાત, ત્યારે મારા પ્રિય વિના મારા હૃદયમાં દુઃખથી ફાટણ થાય છે.
એવં વિલપમાના સા નષ્ટસંજ્ઞેવ ભારત। આરુરોહ મહદ્વેશ્મ પુણ્યશ્લોકદિદૃક્ષયા
આ રીતે રડતી-રડતી, જાણે શૂન્ય બની ગઈ હોય એવી દમયંતી, પુણ્યશ્લોકને જોવા માટે મહાન મહેલ પર ચડી ગઈ.
તતો મધ્યમકક્ષાયાં દદર્શ રથમાસ્થિતમ્। ઋતુપર્ણં મહીપાલં સહવાર્ષ્ણેયબાહુકમ્
મધ્યના ઓરડામાં તેણે રથમાં બેઠેલા ઋતુપર્ણ રાજાને જોયા, સાથે વૃષ્ણિવંશી બાહુક પણ હતો.
તતોઽવતીર્ય વાર્ષ્ણએયો બાહુકશ્ચ રથોત્તમાત્। હયાંસ્તાનવમુચ્યાથ સ્થાપયામાસતૂ રથમ્
પછી વૃષ્ણિવંશી અને બાહુક બંને ઉત્તમ રથમાંથી નીચે ઉતર્યા, ઘોડાઓને ખોલ્યા અને રથને યોગ્ય જગ્યાએ રાખ્યો.
સોઽવતીર્ય રથોપસ્થાદૃતુપર્ણો નરાધિપઃ। ઉપતસ્થે મહારાજં ભીમં ભીમપરાક્રમમ્
પછી ઋતુપર્ણ રાજા રથમાંથી નીચે ઉતરીને મહાપ્રભાવી ભીમ રાજા પાસે ગયો.