તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રાજાનમિદમબ્રવીત્। ગણયિત્વાયથોક્તાનિ તાવન્ત્યેવ ફલાનિ તુ
પછી તે આશ્ચર્યથી ભરાઈને રાજાને કહ્યું, 'જેમ તમે કહ્યું તેમ મેં ગણ્યા, અને ખરેખર એટલાં જ ફળો હતા.'
અત્યુદ્ભુતમિદં રાજન્દૃષ્ટવાનસ્મિ તે બલમ્। શ્રોતુમિચ્છામિ તાં વિદ્યાં યયૈતજ્જ્ઞાયતે નૃપ
'આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક છે, રાજા! હું તમારું શક્તિ જોઈ લીધી. હે રાજા, એ કળા વિશે સાંભળવા માંગું છું, જેના знા તમે આ જાણો છો.'
તમુવાચ તતો રાજા ત્વરિતો ગમને નૃપ। વિદ્ધ્યક્ષહૃદયજ્ઞં માં સંખ્યાને ચ વિશારદમ્
પછી રાજા ઝડપથી જવાની ઉતાવળમાં કહ્યું, 'મને દાવના હૃદયની જાણકારી છે અને હું ગણતરીમાં પણ નિષ્ણાત છું.'
બાહુકસ્તમુવાચાથ દેહિ વિદ્યાદ્વયં ચ મે। મત્તોઽપિ ચાશ્વહૃદયં ગૃહાણ પુરુપર્પભ
પછી બાહુકે કહ્યું, 'મને એ બે કળાઓ આપો અને મારી પાસે રહેલી ઘોડાઓની કળા તમે પણ સ્વીકારો, હે મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા.'
ઋતુપર્ણસ્તતો રાજા બાહુકં કાર્યગૌરવાત્। હયજ્ઞાનસ્ય લોભાચ્ તં તથેત્યબ્રવીદ્વચઃ
પછી ઋતુપર્ણ રાજાએ કામની મહત્તા અને ઘોડાની કળા મેળવવાની ઈચ્છાથી કહ્યું, 'જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ.'
યથોક્તં ત્વં ગૃહાણેદમક્ષાણાં હૃદયં પરમ્। નિક્ષેપો મેઽશ્વહૃદયં ત્વયિ તિષ્ઠતુ બાહુક। એવમુક્ત્વા દદૌ વિદ્યામૃતુપર્ણો નલાય વૈ
'જેમ તમે કહ્યું તેમ, આ દાવની શ્રેષ્ઠ કળા મેળવો; અને મારી ઘોડાની કળા તારી પાસે રહે, બાહુક.' એમ કહીને ઋતુપર્ણે નલને એ કળા આપી.
તસ્યાક્ષહૃદયજ્ઞસ્ય શરીરાન્નિઃસૃતઃ કલિઃ। કર્કોટકવિષં તીક્ષ્ણં મુખાત્સતતમુદ્વમન્। કલેસ્તસ્ય તદાર્તસ્ય શાપાગ્નિઃ સ વિનિઃસૃતઃ
જ્યારે નલને દાવની કળા મળી, ત્યારે કલિ તેના શરીરમાંથી નીકળી ગયો, અને તેના મોઢેથી કર્કોટકના તીખા ઝેરની ધારા સતત નીકળતી રહી; એ રીતે શાપની આગથી પીડાતો કલિ પણ મુક્ત થયો.
સાતેન કર્શિતો રાજાદીર્ઘકાલમનાત્મવાન્
એ ઝેરથી રાજા લાંબા સમય સુધી પોતાને ગુમાવી બેઠો અને બહુ પીડાયો.
તં ભ્રામ્તરૂપં નિઃશોભં સંક્લિષ્ટમકરોત્કલિઃ'। તતો વિષવિમુક્તાત્મા સ્વંરૂપમકરોત્કલિઃ। તં શપ્તુમૈચ્છત્કુપિતો નિષધાધિપતિર્નલઃ
કલિએ તેને ભટકેલા અને કાંઈ તેજ વગરના રૂપમાં દુઃખી કર્યો; પછી જ્યારે ઝેરમાંથી મુક્ત થયો, ત્યારે કલિએ પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું. ગુસ્સે ભરેલા નિષધના રાજા નલે તેને શાપ આપવા ઈચ્છા રાખી.
તમુવાચ કલિર્ભીતો વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ। કોપં સંયચ્છ નૃપતે કીર્તિં દાસ્યામિ તે પરામ્
કાંપતો અને ડરેલો કલિ હાથ જોડીને બોલ્યો, 'હે રાજા, તમારો ગુસ્સો થંભાવો; હું તમને મહાન કીર્તિ આપું છું.'
ઇન્દ્રસેનસ્ય જનની કુપિતા માઽશપત્પુરા। યદા ત્વયા પરિત્યક્તા તતોઽહં ભૃશપીડિતઃ
ઇન્દ્રસેના ની માતાએ એક વખત ગુસ્સામાં મને શાપ આપ્યો નહોતો; પણ જ્યારે તમે મને ત્યજી દીધા, ત્યારથી હું બહુ પીડાયો છું.
અવસં ત્વયિ રાજેન્દ્ર સુદુઃખભપરાજિત। વિષેણ નાગરાજસ્ય દહ્યમાનો દિવાનિશમ્
હે રાજાધિરાજ, હું તમારી અંદર રહ્યો છું, ભારે દુઃખથી હાર માનેલો, અને નાગરાજના ઝેરથી દિવસે-રાતે સળગતો રહ્યો છું.
શરણં ત્વાં પ્રપન્નોસ્મિ શૃણુ ચેદં વચો મમ। યે ચ ત્વાં મનુજા લોકે કીર્તયિષ્યન્ત્યતન્દ્રિતાઃ। મત્પ્રત્સૂતં ભયં તેષાં ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ
હું હવે તમારી શરણમાં આવ્યો છું; મારા આ શબ્દો સાંભળો. જે લોકો દુનિયામાં નિરંતર તમારી કીર્તિ ગાશે, તેમને મારા કારણે ક્યારેય કોઈ ભય નહીં થાય.
ન તેષાં માનસં કિંચિચ્છારીરં વાચિકં તથા। ભવિષ્યતિ મહારાજ કીર્તયિષ્યન્તિ યે નલમ્'। ભયાર્તં શરણં યાતં યદિ માં ત્વં ન શપ્સ્યસે
હે મહારાજ, જે લોકો નલની કીર્તિ ગાશે, તેમને મનથી, શરીરથી કે વાણીથી કશું દુઃખ નહીં થાય—શરતે કે તમે મને શાપ આપશો નહીં, કારણ કે નલ ભયથી મારી શરણે આવ્યો હતો.
એવમુક્તો નલો રાજા ન્યયચ્છત્કોપમાત્મનઃ। તતો બીતઃ કલિઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ વિભીતકમ્। કલિસ્ત્વન્યેન નો દૃષ્ટઃ કથયન્નૈષધેન વૈ
આવું સાંભળીને રાજા નલે પોતાનો ગુસ્સો કાબૂમાં લીધો; પછી ડરેલો કલિ ઝડપથી વિભીતક વૃક્ષમાં પ્રવેશી ગયો. પછી કલિ બીજાને ક્યાંય દેખાયો નહીં, જેમ નિષધના લોકો કહે છે.
તતો ગતત્વરો રાજા નૈષધઃ પરવીરહા। સંપ્રનષ્ટે કલૌ રાજા સંખ્યાયાસ્ય ફલાન્યુત
પછી દુશ્મનવીરોના વિનાશક એવા નિષધના રાજાએ ઉતાવળથી આગળ વધ્યો; જ્યારે કલિ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે રાજાએ એ વૃક્ષના ફળો ગણ્યા.
મુદા પરમયા યુક્તસ્તેજસાઽથ પરેણ વૈ। રથમારુહ્ય તેજસ્વી પ્રયયૌ જવનૈર્હયૈઃ
અતિ આનંદ અને તેજથી ભરપૂર, તે મહાન યોદ્ધા પોતાના રથ પર ચઢ્યો અને ઝડપી ઘોડાઓએ તેને દોડાવ્યા.
બિભીતકશ્ચાપ્રશસ્તઃ સંવૃત્તઃ કલિસંશ્રયાત્। `તતઃ પ્રભૃતિરાજેન્દ્ર લોકેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન
કળીના પ્રભાવથી બિભીતકાનું નામ ખરાબ થઈ ગયું; એ સમયેથી, રાજા, દુનિયાએ પાંડુપુત્રને એ નામથી ઓળખવા લાગ્યો.
હયોત્તભાનુત્પતતો દ્વિજાનિવ પુનઃ પુનઃ। નલઃ સંચોદયામાસ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
જેમ ઘોડાઓ વારંવાર ઉછળી ઊઠતા, તેમ નલ આનંદભેર મનથી તેમને આગળ ધપાવતો હતો.
વિદર્ભાભિમુખો રાજા પ્રયયૌ સ મહાયશાઃ। નલે તુ સમતિક્રાન્તે કલિરપ્યગમદ્ગૃહમ્
મહાન યશસ્વી રાજા વિદર્ભ તરફ જતા રહ્યા; અને જ્યારે નલ ત્યાંથી પસાર થયો, ત્યારે કળી પણ પોતાના ઘરે પાછો ગયો.
તતો ગતજ્વરો રાજા નલોઽભૂત્પૃથિવીપતિઃ। વિમુક્તઃ કલિના રાજન્રૂપમાત્રવિયોજિતઃ
પછી પૃથ્વીનો રાજા નલ કળીના બંધનથી મુક્ત થયો અને માત્ર પોતાના રૂપથી જ અલગ રહ્યો, બીજું કશું નહોતું.
તતો વિદર્ભાન્સંપ્રાપ્તં સાયાહ્ને સત્યવિક્રમમ્। ઋતુપર્ણં જના રાજ્ઞે ભીમાય પ્રત્યવેદયન્
પછી સાંજ પડતાં, લોકો ભીમને જાણ કરી કે સાહસી ઋતુપર્ણ વિદર્ભમાં આવી પહોંચ્યા છે.
સ ભીમવચનાદ્રાજા કુણ્ડિનં પ્રાવિશત્પુરમ્। નાદયન્રથઘોષેણ સર્વાઃ સ વિદિશો દિશઃ
ભીમના આદેશથી રાજાએ કુણ્ડિનાનગરમાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના રથના ઘોંઘાટે ચારેય દિશાઓ ગૂંજી ઉઠી.
તતસ્તં રથનિર્ઘોષં નલાશ્વાસ્તત્ર શુશ્રુવુઃ। શ્રુત્વા તુ સમહૃષ્યન્ત પુરેવ નલસન્નિધૌ
પછી એ રથનો ઘોંઘાટ નલના ઘોડાઓએ સાંભળ્યો; અને શહેરમાં નલ હાજર હોય તેમ તેઓ આનંદિત થયા.
દમયન્તી તુ શુશ્રાવ રથઘોષં નલસ્ય તમ્। યથા મેઘસ્ય નદતો ગમ્ભીરં જલદાગમે
દમયંતીએ પણ નલના રથનો ઘોંઘાટ સાંભળ્યો, જે વરસાદની ઋતુમાં મેઘના ગર્જનાની જેમ ઊંડો લાગતો હતો.
પરં વિસ્મયમાપન્ના શ્રુત્વા નાદં મહાસ્વનમ્। નલેન સંગૃહીતેષુ પુરેવ નલવાજિષુ। સદૃશં રથનિર્ઘોષં મેને ભૈમી તથા હયાઃ
એ મહાન અવાજ સાંભળીને ભૈમીને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું; તેને લાગ્યું કે રથનો ઘોંઘાટ અને ઘોડાઓ એ જ છે, જે નલ શહેરમાં હતા ત્યારે હતા.
પ્રાસાદસ્થાશ્ચ શિખિનઃ શાલાસ્થાશ્ચૈવ વારણાઃ। હયાશ્ચ શુશ્રુવુસ્તસ્ય રથઘોષં મહીપતેઃ
મહેલની છત પરના મોરો, હથીઓ અને ઘોડાઓએ પણ એ રાજાના રથનો ઘોંઘાટ સાંભળ્યો.
તચ્છ્રુત્વા રથનિર્ઘોષં વારણાઃ શિખિનસ્તથા। પ્રવેદુરુન્મુખા રાજન્દૃષ્ટ્વેવ જલદોદયમ્
એ રથનો અવાજ સાંભળીને હથીઓ અને મોરો એ તરફ જોઈને ઊભા રહ્યા, જાણે વરસાદના વાદળો ઉગતા હોય એમ.
યથાઽસૌ રથનિર્ઘોષઃ પૂરયન્નિવ મેદિનીમ્। મમાહ્લાદયતે ચેતો નલ એવ મહીપતિઃ
જે રીતે આ રથનો ઘોંઘાટ આખી ધરતીમાં ગૂંજીને મારા હૃદયને આનંદ આપે છે, એ જ રીતે માત્ર નલ રાજા મને આનંદ આપે છે.
અદ્ય નન્દ્રાભવક્રં તં ન પશ્યામિ નલં યદિ। અસંખ્યેયગુણં વીરં વિનઙ્ક્ષ્યામિ ન સંશયઃ
જો આજે હું એ અસંખ્ય ગુણો ધરાવતા વીર નલને નહીં જોઈ શકું, તો હું ચોક્કસપણે નષ્ટ થઈ જઈશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.