પ્રત્યક્ષં તે મહારાજ્ ગણયિષ્યે વિભીતકમ્। અહં હિ નાભિજાનામિ ભવેદેવ નવેતિ વા
હે મહારાજ, હું તમારી સામે બિભીતકના ફળો ગણાવીશ; કેમ કે મને ખબર નથી કે એ નવ છે કે નહિ.
સંખ્યાસ્યામિ ફલાન્યસ્ય પશય્તસ્તે જનાધિપ। મુહૂર્તમપિ વાર્ષ્ણેયો રશ્મીન્યચ્છતુ વાજિનામ્
હું આ વૃક્ષના ફળો ગણાવીશ; રાજા પોતે જોઈ શકે. હે વાર્ષ્ણેય, થોડીવાર માટે ઘોડાઓના લગામો રોકી રાખો.
તમબ્રવીન્નૃપઃ સૂતં નાયં કાલો વિલમ્બિતુમ્। બાહુકસ્ત્વબ્રવીદેનં પરં યત્નં સમાસ્થિતઃ
રાજાએ સારથીને કહ્યું: 'હવે વિલંબ કરવાનો સમય નથી.' પણ બાહુકે મહેનતપૂર્વક જવાબ આપ્યો:
પ્રતીક્ષસ્વ મુહૂર્તં ત્વમથવા ત્વરતે ભવાન્। એષ યાતિ શિવઃ પન્થા યાહિ વાર્ષ્ણેયસારથિઃ
'તમે થોડીવાર રાહ જુઓ, અથવા જો ઉતાવળ હોય તો આગળ વધો; આ રસ્તો સુરક્ષિત છે—જાઓ, હે વાર્ષ્ણેયના સારથી.'
અબ્રવીદૃતુપર્ણસ્તં સાન્ત્વયન્કુરુનન્દન। ત્વભેવ યન્તા નાન્યોસ્તિ પૃથિવ્યામપિ બાહુક
ઋતુપર્ણે તેને શાંતવના આપતાં કહ્યું: 'હે બાહુક, પૃથ્વી પર તારા જેવો સારથી બીજો કોઈ નથી.'
ત્વત્કૃતેયાતુમિચ્છામિ વિદર્ભાન્હયકોવિદ। શરણં ત્વાંપ્રપન્નોસ્મિ ન વિઘ્નં કર્તુમર્હસિ
હે ઘોડા ચલાવવાના નિષ્ણાત, તારા કારણે જ હું વિદર્ભ જવા માંગું છું; મેં તારો આશરો લીધો છે—તમે કોઈ વિઘ્ન ન લાવશો.
કામં ચ તે કરિષ્યામિ યન્માં વક્ષ્યસિ બાહુક। વિદર્ભાન્યદિ યાત્વાઽદ્ય સૂર્યં દર્શયિતાસિ મે
હે બાહુક, જો આજે તું વિદર્ભ પહોંચી ને મને સૂર્ય દેખાડીશ, તો હું તું જે કહેશે એ બધું જરૂર કરીશ.
અથાબ્રવીદ્બાહુકસ્તં સંખ્યાયચ બિભીતકમ્। તતો વિદર્ભાન્યાસ્યામિ કુરુષ્વૈવં વચો મમ
પછી બાહુકે બિભીતકના ફળો ગણ્યા પછી કહ્યું: 'પછી હું વિદર્ભ જઇશ—મારા કહ્યા પ્રમાણે કર.'
અકામ ઇવ તં રાજા ગણયસ્વેત્યુવાચ હ। એકદેશં ચ શાખાયાઃ સમાદિષ્ટં મયાઽનઘ
રાજાએ કહ્યું, 'તમે એ ગણો જાણે તમારે કંઈ ઈચ્છા જ નથી.' અને, હે નિર્દોષ, મેં તેને ફક્ત એક શાખાનો જ ભાગ ગણવા કહ્યું.
ગણયસ્વાશ્વતત્વજ્ઞ તતસ્ત્વંપ્રીતિમાવહ। સોઽવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં શાતયામાસ તં દ્રુમમ્
'ગણો, હે ઘોડાઓના જાણકાર, અને મને આનંદ આપો.' પછી તે ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતરીને એ વૃક્ષના ફળો ગણવા લાગ્યો.
તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રાજાનમિદમબ્રવીત્। ગણયિત્વાયથોક્તાનિ તાવન્ત્યેવ ફલાનિ તુ
પછી તે આશ્ચર્યથી ભરાઈને રાજાને કહ્યું, 'જેમ તમે કહ્યું તેમ મેં ગણ્યા, અને ખરેખર એટલાં જ ફળો હતા.'
અત્યુદ્ભુતમિદં રાજન્દૃષ્ટવાનસ્મિ તે બલમ્। શ્રોતુમિચ્છામિ તાં વિદ્યાં યયૈતજ્જ્ઞાયતે નૃપ
'આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક છે, રાજા! હું તમારું શક્તિ જોઈ લીધી. હે રાજા, એ કળા વિશે સાંભળવા માંગું છું, જેના знા તમે આ જાણો છો.'
તમુવાચ તતો રાજા ત્વરિતો ગમને નૃપ। વિદ્ધ્યક્ષહૃદયજ્ઞં માં સંખ્યાને ચ વિશારદમ્
પછી રાજા ઝડપથી જવાની ઉતાવળમાં કહ્યું, 'મને દાવના હૃદયની જાણકારી છે અને હું ગણતરીમાં પણ નિષ્ણાત છું.'
બાહુકસ્તમુવાચાથ દેહિ વિદ્યાદ્વયં ચ મે। મત્તોઽપિ ચાશ્વહૃદયં ગૃહાણ પુરુપર્પભ
પછી બાહુકે કહ્યું, 'મને એ બે કળાઓ આપો અને મારી પાસે રહેલી ઘોડાઓની કળા તમે પણ સ્વીકારો, હે મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા.'
ઋતુપર્ણસ્તતો રાજા બાહુકં કાર્યગૌરવાત્। હયજ્ઞાનસ્ય લોભાચ્ તં તથેત્યબ્રવીદ્વચઃ
પછી ઋતુપર્ણ રાજાએ કામની મહત્તા અને ઘોડાની કળા મેળવવાની ઈચ્છાથી કહ્યું, 'જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ.'
યથોક્તં ત્વં ગૃહાણેદમક્ષાણાં હૃદયં પરમ્। નિક્ષેપો મેઽશ્વહૃદયં ત્વયિ તિષ્ઠતુ બાહુક। એવમુક્ત્વા દદૌ વિદ્યામૃતુપર્ણો નલાય વૈ
'જેમ તમે કહ્યું તેમ, આ દાવની શ્રેષ્ઠ કળા મેળવો; અને મારી ઘોડાની કળા તારી પાસે રહે, બાહુક.' એમ કહીને ઋતુપર્ણે નલને એ કળા આપી.
તસ્યાક્ષહૃદયજ્ઞસ્ય શરીરાન્નિઃસૃતઃ કલિઃ। કર્કોટકવિષં તીક્ષ્ણં મુખાત્સતતમુદ્વમન્। કલેસ્તસ્ય તદાર્તસ્ય શાપાગ્નિઃ સ વિનિઃસૃતઃ
જ્યારે નલને દાવની કળા મળી, ત્યારે કલિ તેના શરીરમાંથી નીકળી ગયો, અને તેના મોઢેથી કર્કોટકના તીખા ઝેરની ધારા સતત નીકળતી રહી; એ રીતે શાપની આગથી પીડાતો કલિ પણ મુક્ત થયો.
સાતેન કર્શિતો રાજાદીર્ઘકાલમનાત્મવાન્
એ ઝેરથી રાજા લાંબા સમય સુધી પોતાને ગુમાવી બેઠો અને બહુ પીડાયો.
તં ભ્રામ્તરૂપં નિઃશોભં સંક્લિષ્ટમકરોત્કલિઃ'। તતો વિષવિમુક્તાત્મા સ્વંરૂપમકરોત્કલિઃ। તં શપ્તુમૈચ્છત્કુપિતો નિષધાધિપતિર્નલઃ
કલિએ તેને ભટકેલા અને કાંઈ તેજ વગરના રૂપમાં દુઃખી કર્યો; પછી જ્યારે ઝેરમાંથી મુક્ત થયો, ત્યારે કલિએ પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું. ગુસ્સે ભરેલા નિષધના રાજા નલે તેને શાપ આપવા ઈચ્છા રાખી.
તમુવાચ કલિર્ભીતો વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ। કોપં સંયચ્છ નૃપતે કીર્તિં દાસ્યામિ તે પરામ્
કાંપતો અને ડરેલો કલિ હાથ જોડીને બોલ્યો, 'હે રાજા, તમારો ગુસ્સો થંભાવો; હું તમને મહાન કીર્તિ આપું છું.'
ઇન્દ્રસેનસ્ય જનની કુપિતા માઽશપત્પુરા। યદા ત્વયા પરિત્યક્તા તતોઽહં ભૃશપીડિતઃ
ઇન્દ્રસેના ની માતાએ એક વખત ગુસ્સામાં મને શાપ આપ્યો નહોતો; પણ જ્યારે તમે મને ત્યજી દીધા, ત્યારથી હું બહુ પીડાયો છું.
અવસં ત્વયિ રાજેન્દ્ર સુદુઃખભપરાજિત। વિષેણ નાગરાજસ્ય દહ્યમાનો દિવાનિશમ્
હે રાજાધિરાજ, હું તમારી અંદર રહ્યો છું, ભારે દુઃખથી હાર માનેલો, અને નાગરાજના ઝેરથી દિવસે-રાતે સળગતો રહ્યો છું.
શરણં ત્વાં પ્રપન્નોસ્મિ શૃણુ ચેદં વચો મમ। યે ચ ત્વાં મનુજા લોકે કીર્તયિષ્યન્ત્યતન્દ્રિતાઃ। મત્પ્રત્સૂતં ભયં તેષાં ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ
હું હવે તમારી શરણમાં આવ્યો છું; મારા આ શબ્દો સાંભળો. જે લોકો દુનિયામાં નિરંતર તમારી કીર્તિ ગાશે, તેમને મારા કારણે ક્યારેય કોઈ ભય નહીં થાય.
ન તેષાં માનસં કિંચિચ્છારીરં વાચિકં તથા। ભવિષ્યતિ મહારાજ કીર્તયિષ્યન્તિ યે નલમ્'। ભયાર્તં શરણં યાતં યદિ માં ત્વં ન શપ્સ્યસે
હે મહારાજ, જે લોકો નલની કીર્તિ ગાશે, તેમને મનથી, શરીરથી કે વાણીથી કશું દુઃખ નહીં થાય—શરતે કે તમે મને શાપ આપશો નહીં, કારણ કે નલ ભયથી મારી શરણે આવ્યો હતો.
એવમુક્તો નલો રાજા ન્યયચ્છત્કોપમાત્મનઃ। તતો બીતઃ કલિઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ વિભીતકમ્। કલિસ્ત્વન્યેન નો દૃષ્ટઃ કથયન્નૈષધેન વૈ
આવું સાંભળીને રાજા નલે પોતાનો ગુસ્સો કાબૂમાં લીધો; પછી ડરેલો કલિ ઝડપથી વિભીતક વૃક્ષમાં પ્રવેશી ગયો. પછી કલિ બીજાને ક્યાંય દેખાયો નહીં, જેમ નિષધના લોકો કહે છે.
તતો ગતત્વરો રાજા નૈષધઃ પરવીરહા। સંપ્રનષ્ટે કલૌ રાજા સંખ્યાયાસ્ય ફલાન્યુત
પછી દુશ્મનવીરોના વિનાશક એવા નિષધના રાજાએ ઉતાવળથી આગળ વધ્યો; જ્યારે કલિ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે રાજાએ એ વૃક્ષના ફળો ગણ્યા.
મુદા પરમયા યુક્તસ્તેજસાઽથ પરેણ વૈ। રથમારુહ્ય તેજસ્વી પ્રયયૌ જવનૈર્હયૈઃ
અતિ આનંદ અને તેજથી ભરપૂર, તે મહાન યોદ્ધા પોતાના રથ પર ચઢ્યો અને ઝડપી ઘોડાઓએ તેને દોડાવ્યા.
બિભીતકશ્ચાપ્રશસ્તઃ સંવૃત્તઃ કલિસંશ્રયાત્। `તતઃ પ્રભૃતિરાજેન્દ્ર લોકેઽસ્મિન્પાણ્ડુનન્દન
કળીના પ્રભાવથી બિભીતકાનું નામ ખરાબ થઈ ગયું; એ સમયેથી, રાજા, દુનિયાએ પાંડુપુત્રને એ નામથી ઓળખવા લાગ્યો.
હયોત્તભાનુત્પતતો દ્વિજાનિવ પુનઃ પુનઃ। નલઃ સંચોદયામાસ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
જેમ ઘોડાઓ વારંવાર ઉછળી ઊઠતા, તેમ નલ આનંદભેર મનથી તેમને આગળ ધપાવતો હતો.
વિદર્ભાભિમુખો રાજા પ્રયયૌ સ મહાયશાઃ। નલે તુ સમતિક્રાન્તે કલિરપ્યગમદ્ગૃહમ્
મહાન યશસ્વી રાજા વિદર્ભ તરફ જતા રહ્યા; અને જ્યારે નલ ત્યાંથી પસાર થયો, ત્યારે કળી પણ પોતાના ઘરે પાછો ગયો.