તત્સર્વં ન સમં તાત સંતત્યેતિ સતાં મતમ્। સ તાત દૃષ્ટ્વા બ્રૂયાસ્તં જરત્કારું તપોધન
પ્યારા, સારા લોકોના મત પ્રમાણે, વંશની સતત ચાલતી રહે એ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ છે; બાકીના બધાને એના સમાન માનવામાં આવતું નથી. તેથી, તું જ્યારે તેને જોઈશ, ત્યારે એ તપસ્વી જરત્કારુને આ વાત કહેજે.
યથા દૃષ્ટમિદં ચાત્ર ત્વયાઽઽખ્યેયમશેષતઃ। યથા દારાન્પ્રકુર્યાત્સ પુત્રાનુત્પાદયેદ્યથા
તારે જે કંઈ અહીં જોયું છે, એ બધું પૂરેપૂરું તેને કહી દેવું, જેથી તે યોગ્ય રીતે પત્ની મેળવે અને સંતાન પેદા કરે.
વા બ્રહ્મંસ્ત્વયા વાચ્યઃ સોઽસ્માકં નાથવત્તયા। બાન્ધવાનાં હિતસ્યેહ યથા ચાત્મકુલં તથા
અથવા, બ્રાહ્મણ, તું તેને અમારી તરફથી પણ કહી શકે છે, કારણ કે તે અમારો રક્ષક છે; જેમ તે પોતાના કુટુંબ માટે ચિંતિત છે, તેમ જ અહીં પોતાના સગાં માટે પણ કલ્યાણ કરે.
કસ્ત્વં બન્ધુમિવાસ્માકમનુશોચસિ સત્તમ। શ્રોતુમિચ્છામ સર્વેષાં કો ભવાનિહ તિષ્ઠતિ
હે શ્રેષ્ઠ આત્મા, તું કોણ છે કે અમારાં સગાં જેવો દુઃખ કરે છે? અમે બધા સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ—તુ અહીં કોણ છે જે ઊભો છે?
એતચ્છ્રુત્વા જરત્કારુર્ભૃશં શોકપરાયણઃ। ઉવાચ તાન્પિતૄન્દુઃખાદ્બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા
આ સાંભળીને, જરત્કારુ ખૂબ જ દુઃખથી ભરાઈ ગયા અને આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, ત્યારે તેમણે પોતાના પિતૃઓને કંપતી અવાજે કહ્યું.
મમ પૂર્વે ભવન્તો વૈ પિતરઃ સપિતામહાઃ। તદ્બ્રૂત યન્મયા કાર્યં ભવતાં પ્રિયકામ્યયા
તમેઓ મારા પૂર્વજ અને પિતામહો છો; કૃપા કરીને કહો કે તમારી પ્રિય ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે મને શું કરવું જોઈએ.
અહમેવ જરત્કારુઃ કિલ્બિષી ભવતાં સુતઃ। તે દણ્ડં ધારયત મે દુષ્કૃતેરકૃતાત્મનઃ
હું જ તમારો પાપી પુત્ર જરત્કારુ છું; મારા દોષો અને અવિવેક માટે જે દંડ મળે તે હું સહન કરીશ.
પુત્ર દિષ્ટ્યાઽસિ સંપ્રાપ્ત ઇમં દેશં યદૃચ્છયા। કિમર્થં ચ ત્વયા બ્રહ્મન્ન કૃતો દારસઙ્ગ્રહઃ
પુત્ર, શુભ સંયોગે તું અહીં આવી ગયો છે; પણ, બ્રાહ્મણ, તું હજુ સુધી લગ્ન કેમ નથી કર્યા?
મમાયં પિતરો નિત્યં હૃદ્યર્થઃ પરિવર્તતે। ઊર્ધ્વરેતાઃ શરીરં વૈ પ્રાપયેયમમુત્ર વૈ
મારા પિતૃઓની વાત હંમેશાં મારા મનમાં ઘૂમતી રહે છે; બ્રહ્મચારી રહીને હું આ શરીર પછીના લોકમાં મોકલી દઈશ.
ન દારાન્વૈ કરિષ્યેઽહમિતિ મે ભાવિતં મનઃ। એવં દૃષ્ટ્વા તુ ભવતઃ શકુન્તાનિવ લમ્બતઃ
મારા મનમાં તો પક્કી રીતે નક્કી કર્યું હતું કે હું લગ્ન નહીં કરું; પણ, તમને આ રીતે પક્ષીઓ જેવો લટકતા જોઈને મારું મન પલટી ગયું છે.
મયા નિવર્તિતા બુદ્ધિર્બ્રહ્મચર્યાત્પિતામહાઃ। કરિષ્યે વઃ પ્રિયં કામં નિવેક્ષ્યેઽહમસંશયમ્
પિતામહો, મારા મનમાં તો બ્રહ્મચર્યના કારણે લગ્નનો વિચાર જ નહોતો; પણ હવે હું નિશ્ચયપૂર્વક તમારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ.
સનામ્નીં યદ્યહં કન્યામુપલપ્સ્યે કદાચન। ભવિષ્યતિ ચ યા કાચિદ્ભૈક્ષ્યવત્સ્વયમુદ્યતા
જો ક્યારેક મને મારા નામવાળી કોઈ કન્યા મળી જાય, જે પોતે જ ભિક્ષા જેવી રીતે આગળ આવે—
પ્રતિગ્રહીતા તામસ્મિ ન ભરેયં ચ યામહમ્। એવંવિધમહં કુર્યાં નિવેશં પ્રાપ્નુયાં યદિ। અન્યથા ન કરિષ્યેઽહં સત્યમેતત્પિતામહાઃ
તો હું તેને સ્વીકારીશ, પણ તેનું પોષણ નહીં કરું; આવી સ્થિતિ આવે તો જ લગ્ન કરીશ, નહીં તો નહીં—પિતામહો, આ સાચી વાત છે.
તત્ર ચોત્પત્સ્યતે જન્તુર્ભવતાં તારણાય વૈ। શાશ્વતાશ્ચાવ્યયાશ્ચૈવ તિષ્ઠન્તુ પિતરો મમ
એ રીતે, એ સંયોગથી જે સંતાન જન્મશે, તે તમારો ઉદ્ધાર કરશે; મારા પિતૃઓ હંમેશા અવિનાશી અને અડગ રહે.
એવમુક્ત્વા તુ સ પિતૄંશ્ચચાર પૃથિવી મુનિઃ। ન ચ સ્મ લભતે ભાર્યાં વૃદ્ધોઽયમિતિ શાનક
આ રીતે પિતૃઓને કહીને, એ મુનિ પૃથ્વી પર ફર્યા, પણ, શૌનક, વૃદ્ધ હોવાથી તેમને પત્ની મળી નહીં.
યદા નિર્વેદમાપન્નઃ પિતૃભિશ્ચોદિસ્તથા। તદાઽરણ્યં સ ગત્વોચ્ચૈશ્ચુક્રોશ ભૃશદુઃખિતઃ
જ્યારે તેઓ નિરાશ થઈ ગયા અને પિતૃઓએ પણ આગ્રહ કર્યો, ત્યારે તેઓ જંગલમાં ગયા અને ભારે દુઃખથી જોરથી રડ્યા.
સત્વરણ્યગતઃ પ્રાજ્ઞઃ પિતૄણા હિતકામ્યયા। ઉવાચ કન્યાં યાચામિ તિસ્રો વાચઃ શનૈરિમાઃ
પિતૃઓના હિત માટે, જલદી જંગલમાં જઈને, વિદ્વાન જરત્કારુએ ધીમે ધીમે ત્રણ વખત કહ્યું: 'હું કન્યા માગું છું.'
યાનિ ભૂતાનિ સન્તીહ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ। અન્તર્હિતાનિ વા યાનિ તાનિ શૃણ્વન્તુ મે વચઃ
અહીં જે પણ જીવ છે—સ્થાવર કે જંગમ, દૃશ્ય કે અદૃશ્ય—એ બધાએ મારા શબ્દો સાંભળવા જોઈએ.
ઉગ્રે તપસિ વર્તન્તં પિતરશ્ચોદયન્તિ મામ્। નિવિશસ્વેતિ દુઃખાર્તાઃ સન્તાનસ્ય ચિકીર્ષયા
જ્યારે હું કઠોર તપસ્યા કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મારા પિતૃઓ દુઃખી થઈને અને વંશ ચાલતો રહે એ ઈચ્છાથી મને કહેતા હતા: 'ઘરવાહુ બન.'
નિવેશાયાખિલાં ભૂમિં કન્યાભૈક્ષ્યં ચરામિ ભોઃ। દરિદ્રો દુઃખશીલશ્ચ પિતૃભિઃ સન્નિયોજિતઃ
સ્થાયી થવા માટે હું આખી ધરતી પર કન્યા માગવા ફરું છું; ગરીબ અને દુઃખી છું, અને મારા પિતૃઓએ મને આવું કરવા કહ્યું છે.
યસ્ય કન્યાઽસ્તિ ભૂતસ્ય યે મયેહ પ્રકીર્તિતાઃ। તે મે કન્યાં પ્રયચ્છન્તુ ચરતઃ સર્વતોદિશમ્
જે લોકોનું નામ મેં અહીં લીધું છે, અને જેમની પાસે કન્યા છે, તેઓએ મને, જે દરેક દિશામાં ફરું છું, પોતાની દીકરી આપવી જોઈએ.
મમ કન્યા સનામ્ની યા ભૈક્ષ્યવચ્ચોદિતા ભવેત્। ભરેયં ચૈવ યાં નાહં તાં મે કન્યાં પ્રયચ્છત
જે કન્યા મને ભિક્ષા જેવી આપી જાય અને જેને હું સાચવી શકું, એ કન્યા મને આપો.
તતસ્તે પન્નગા યે વૈ જરત્કારૌ સમાહિતાઃ। તામાદાય પ્રવૃત્તિં તે વાસુકેઃ પ્રત્યવેદયન્
પછી જે પન્નગો જરત્કારુ માટે સમર્પિત હતા, તેમણે એ કન્યાને લઈ જઈને વાસુકીને આ વાત જણાવી.
તેષાં શ્રુત્વા સ નાગેન્દ્રસ્તાં કન્યાં સમલઙ્કૃતામ્। પ્રગૃહ્યારણ્યમગમત્સમીપં તસ્ય પન્નગઃ
આ સાંભળીને પન્નગોના રાજા વાસુકિએ એ શોભાયમાન કન્યાને લઈ, જંગલમાં જરત્કારુ પાસે ગયો.
તત્ર તાં ભૈક્ષ્યવત્કન્યાં પ્રાદાત્તસ્મૈ મહાત્મને। નાગેન્દ્રો વાસુકિર્બ્રહ્મન્ન સ તાં પ્રત્યગૃહ્ણત
ત્યાં પન્નગોના રાજા વાસુકિએ એ કન્યાને ભિક્ષા સમાન મહાન આત્માને આપી; પણ જરત્કારુએ તેને સ્વીકારી નહીં.
અસનામેતિ વૈ મત્વા ભરણે ચાવિચારિતે। મોક્ષભાવે સ્થિતશ્ચાપિ મન્દીભૂતઃ પરિગ્રહે
'હું એને પોષી શકીશ નહીં' એમ માની, અને તેના ભરણપોષણ વિશે વિચાર્યા વિના, સંન્યાસમાં મન લગાવતાં, તેણે તેને સ્વીકારવામાં મન ન કર્યું.
તતો નામ સ કન્યાયાઃ પપ્રચ્છ ભૃગુનન્દન। વાસુકિં ભરણં ચાસ્યા ન કુર્યામિત્યુવાચ હ
પછી, ભૃગુના વંશજ, જરત્કારુએ કન્યાનું નામ પૂછ્યું અને વાસુકીને કહ્યું: 'હું તેના ભરણપોષણની જવાબદારી લેશ નહીં.'
વાસુકિસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં જરત્કારુમૃષિં તદા। સનામ્ની તવ કન્યેયં સ્વસા મે તપસાન્વિતા
પછી વાસુકિએ જરત્કારુ ઋષિને કહ્યું: 'આ કન્યા, તારા નામની, મારી બહેન છે અને તપસ્યાથી યુક્ત છે.'
ભરિષ્યામિ ચ તે ભાર્યાં પ્રતીચ્છેમાં દ્વિજોત્તમ। રક્ષણં ચ કરિષ્યેઽસ્યાઃ સર્વશક્ત્યા તપોધન। ત્વદર્થં રક્ષ્યતે ચૈષા મયા મુનિવરોત્તમ
'હું તારી પત્નીને પોષીશ; તું તેને સ્વીકાર, દ્વિજશ્રેષ્ઠ. હું મારી આખી શક્તિથી તેની રક્ષા કરીશ, તપોધન. તારા માટે, મુનિશ્રેષ્ઠ, હું એને રક્ષીશ.'
ન ભરિષ્યેઽહમેતાં વૈ એષ મે સમયઃ કૃતઃ। અપ્રિયં ચ ન કર્તવ્યં કૃતે ચૈનાં ત્યજામ્યહમ્
'હું એને પોષીશ નહીં; આ મારું વચન છે. અને કંઈ અપ્રિય ન કરવું; જો એવું થાય તો હું એને છોડી દઈશ.'