અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય પર્ણાદો નામ વૈ દ્વિજઃ। પ્રત્યેત્ય નગરં ભૈમીમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી લાંબા સમય પછી પર્ણાદ નામનો એક બ્રાહ્મણ ભીમના શહેરમાં આવ્યો અને આ રીતે બોલ્યો.
નૈષધં મૃગયાણેન દમયન્તિ દિવાનિશમ્। અયોધ્યાં નગરીં ગત્વા ભાગસ્વરિરુપસ્થિતઃ
દમયંતી નળને દિવસ-રાત શોધતી અયોધ્યા શહેરમાં ગઈ અને ત્યાં ગાયિકા તરીકે રહી.
શ્રાવિતશ્ચ મયા વાક્યં ત્વદીયં સ મહાજને। ઋતુપર્ણો મહાભાગો યથોક્તં વરવર્ણિનિ
હે સુંદર દમયંતી, મેં તારો સંદેશો ત્યાંની સભામાં બધાને કહ્યું, જેમ તું કહેલું, અને રાજા ઋતુપર્ણએ પણ એ સાંભળ્યું.
તચ્છ્રુત્વા નાબ્રવીત્કિંચિદૃતુપર્ણો નરાધિપઃ। ન ચ પારિષદઃ કશ્ચિદ્ભાષ્યમાણો મયાઽસકૃત્
આ સાંભળીને રાજા ઋતુપર્ણે કંઈ બોલ્યું નહીં અને તેના કોઈ પણ સભ્યે પણ, હું વારંવાર કહું છતાં, કંઈ કહ્યું નહીં.
અનુજ્ઞાતં તુ માં રાજ્ઞા વિજને કશ્ચિદબ્રવીત્। ઋતુપર્ણસ્ય પુરુષો બાહુકો નામ નામતઃ
પછી જ્યારે હું એકાંતમાં હતો ત્યારે રાજાની આજ્ઞાથી કોઈએ મને કહ્યું: ઋતુપર્ણના દરબારમાં બાહુક નામનો માણસ છે.
સૂતસ્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય વિરૂપો હ્રસ્વબાહુકઃ। શીઘ્રયાનેષુ કુશલો મૃષ્ટકર્તા ચ ભોજને
એ રાજાનો રથચાલક છે, દેખાવમાં વિકલાંગ અને ટૂંકો છે, ઝડપથી રથ ચલાવવામાં અને રસોઈ બનાવવામાં ખૂબ કુશળ છે.
સ વિનિઃશ્વસ્ય બંહુશો રુદિત્વા ચ ષુનઃપુનઃ। કુશલં ચૈવ માં પૃષ્ટ્વા પશ્ચાદિદમભાષત
એ માણસ વારંવાર ઊંડા શ્વાસે રડતો રહ્યો, પછી મારી ખબરપૂછ કર્યા પછી એ બોલ્યો.
વૈષમ્યમપિ સંપ્રાપ્તા ગોપાયન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ। આત્માનમાત્મના સત્યો જિતઃ સ્વર્ગો ન સંશયઃ
મુશ્કેલી આવે ત્યારે પણ સારા કુટુંબની સ્ત્રીઓ પોતાને સંયમથી બચાવે છે; સત્યથી સ્વર્ગ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
રહિતા ભર્તૃભિશ્ચૈવ ન કુપ્યન્તિ કદાચન। ્રાણાંશ્ચારિત્રકવચાન્ધારયન્તિ વરસ્ત્રિયઃ
પતિથી દૂર હોવા છતાં પણ સારા સ્ત્રીઓ ક્યારેય ગુસ્સો કરતી નથી અને સદાચારનું રક્ષણ કરે છે.
વિષમસ્થેન મૂઢેન પરિભ્રષ્ટસુખેન ચ। યત્સા તેન પરિત્યક્તા તત્ર ન ક્રોદ્ધુમર્હતિ
જો કોઈ પુરુષ મુશ્કેલીમાં, ગૂંચવણમાં અને સુખથી વંચિત થઈ પત્નીને છોડી દે, તો સ્ત્રીએ એ પર ગુસ્સો કરવો જોઈએ નહીં.
પ્રાણયાત્રાં પરિપ્રેપ્સોઃ શકુનૈર્હૃતવાસસઃ। આધિભિર્દહ્યમાનસ્ય શ્યામા ન ક્રોદ્ધુમર્હતિ
જ્યારે કોઈ પુરુષ પક્ષીઓથી કપડાં ગુમાવી બેઠો હોય અને દુઃખથી પીડાય છે, ત્યારે એ જીવતરની જ ચિંતામાં હોય, ત્યારે શ્યામાએ ગુસ્સો કરવો જોઈએ નહીં.
સત્કૃતાઽસત્કૃતા વાઽપિ પતિં દૃષ્ટ્વા તથાગતમ્। ભ્રષ્ટરાજ્યં શ્રિત્યા હીનં શ્યામા ન ક્રોદ્ધુમર્હતિ
પતિને સન્માન મળ્યો હોય કે અપમાન, રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી અને દુઃખી હાલતમાં જોઈને પણ શ્યામાએ ગુસ્સો કરવો જોઈએ નહીં.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ત્વરિતોઽહમિહાગતઃ। શ્રુત્વા પ્રમાણં ભવતી રાજ્ઞશ્ચૈવ નિવેદયઃ
એના મોઢેથી આ વાત સાંભળીને હું તરત અહીં આવ્યો છું; હવે તું આ પુરાવો સાંભળીને રાજાને જાણ કરજે.
એતચ્છ્રુત્વાઽશ્રુપૂર્ણાક્ષી પર્ણાદસ્ય વિશાંપતે। દમયન્તી રહોઽભ્યેત્ય માતરં પ્રત્યભાપત
આ સાંભળીને દમયંતીના આંખોમાં આંસુ આવી ગયા; પછી એ એકાંતમાં જઈને પોતાની માતા પાસે પહોંચી.
અયમર્થૌ ન સંવેદ્યો ભીમે માતઃ કદાચન। ત્વત્સન્નિધૌ નિયોક્ષ્યેઽહંસુદેવં દ્વિજસત્તમમ્
માતા, આ વાત ક્યારેય ભીમને ખબર પડવી જોઈએ નહીં; તારી હાજરીમાં હું સુદેવ બ્રાહ્મણને કહેશે.
યથા ન નૃપતિર્ભીમઃ પ્રતિપદ્યેત મે મતમ્। યથા ત્વયા પ્રકર્તવ્યં મમ ચેત્પ્રિયમિચ્છસિ
એવું કરજે કે રાજા ભીમને મારા ઈરાદાની ખબર ન પડે; જો તું મને ખુશ કરવી હોય તો મારી વાત પ્રમાણે જ કરજે.
યથા ચાહં સમાનીતા સુદેવેનાશુ બાન્ધવાન્। તેનૈવ મઙ્ગલેનાદ્ય સુદેવો યાતુ મા ચિરમ્
જેમ મને સુદેવએ ઝડપથી મારા સગાં પાસે લાવ્યો હતો, એ જ શુભતાથી આજે સુદેવ પણ વિલંબ કર્યા વિના પરત જાય.
સમાનેતું નલં માતરયોધ્યાં નગરીમિતઃ। `ઋતુપર્ણસ્ય નગરે નિવસન્તમરિન્દમમ્
હવે સુદેવ અયોધ્યામાંથી નલને લાવે, જે રિતુપર્ણના શહેરમાં રહે છે અને દુશ્મનોને હરાવનાર છે.
વિશ્રાન્તં તુ તતઃ પશ્ચાત્પર્ણાદં દ્વિજસત્તમમ્। અર્ચયામાસ વૈદર્ભી ધનેનાતીવ ભામિની
પછી, જ્યારે પર્ણાદે આરામ કર્યો, ત્યારે દમયંતીએ તેને ઘણું ધન આપી સન્માનપૂર્વક આદર આપ્યો.
લવાચ ચૈનં મહતા સંપૂજ્ય દ્રવિણેન વૈ।' નલે ચેહાગતે વિપ્ર ભૂયો દાસ્યાભિ તે વસુ
અને તેણે પર્ણાદને ધનથી બહુ આદર આપી કહ્યું: 'જો નલ અહીં આવે, તો હું તને વધુ ધન આપીસ.'
ત્વયા હિ મે બહુકૃતંયદન્યો ન કરિષ્યતિ। યદ્ભર્ત્રાઽહં સમેષ્યામિ શીઘ્રમેવ દ્વિજોત્તમ
'તમે મારા માટે જે કર્યું, એ બીજું કોઈ નથી કરી શકતું; જલ્દી જ હું મારા પતિ સાથે ફરી મળીશ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.'
સ એવમુક્તોઽથાશ્વાસ્ય આશીર્વાદૈઃ સુમઙ્ગલૈઃ। ગૃહાનુપયયૌ ચાપિ કૃતાર્થઃ સુમહામનાઃ
આ રીતે કહ્યું પછી, શુભ આશીર્વાદ આપી, પર્ણાદ આનંદથી અને મનમાં સંતોષ લઈને પોતાના ઘરે ગયો.
તતઃ સુદેવમાનાય્ય દમયન્તી યુધિષ્ઠિર। અબ્રવીત્સન્નિદૌ માતુર્દુઃખશોકસમન્વિતા
પછી દુઃખ અને શોકથી ભરેલી દમયંતીએ સુદેવને બોલાવ્યો અને માતાના હાજરમાં તેને કહ્યું, હે યુધિષ્ઠિર.
ગત્વા સુદેવ નગરીમયોધ્યાવાસિનં નૃપમ્। ઋતુપર્ણં વચો બ્રૂહિ પતિમન્યં ચિકીર્ષતી
'સુદેવ, તું અયોધ્યા જઈને ત્યાંના રાજા રિતુપર્ણને આ વાત કહેજે, જે બીજી પત્ની લેવા ઈચ્છે છે.'
આસ્થાસ્યતિ પુનર્ભૈમી દમયન્તી સ્વયંવરમ્। તત્ર ગચ્છન્તિ રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સર્વશઃ
'ભીમની દીકરી દમયંતી ફરીથી સ્વયંવર કરશે; એમાં બધા રાજા અને રાજકુમારો આવશે.'
તથા ચ ગણિતઃ કાલઃ શ્વોભૂતે સ ભવિષ્યતિ। યદિ સંભાવિનીયં તે ગચ્છ શીઘ્રમરિંદમ
'સમય નક્કી થયો છે અને એ કાલે જ છે; જો તને યોગ્ય લાગે તો, તું ઝડપથી જઈશ, હે દુશ્મનને હરાવનાર.'
સૂર્યોદયે દ્વતીયં સા ભર્તારં વરયિષ્યતિ। ન હિ સ જ્ઞાયતે વીરો નલો જીવન્મૃતોપિ વા
'બીજા દિવસે સૂર્યોદયે દમયંતી પતિ પસંદ કરશે; કેમ કે કોઈને ખબર નથી કે નલ જીવતો છે કે મરી ગયો.'
એવં તથા યથોક્તો વૈ ગત્વા રાજાનમબ્રવીત્। ઋતુપર્ણં મહારાજ સુદેવો બ્રાહ્મણસ્તદા
આ રીતે કહ્યા પ્રમાણે સુદેવ રાજા રિતુપર્ણ પાસે ગયો અને બધું કહી દીધું, હે મહારાજા.
શ્રુત્વા વચઃ સુદેવસ્ય ઋતુપર્ણો નરાધિપઃ। `સારથીન્સ સમાનીય વાર્ષ્ણેયપ્રભૃતીન્નૃપઃ। કથયામાસ યદ્વૃત્તં બ્રાહ્મણેન શ્રુતં તથા
સુદેવની વાત સાંભળી, રાજા રિતુપર્ણે પોતાના રથચાલકોને, જેમાં વાર્ષ્ણેય પણ હતો, બોલાવ્યા અને બ્રાહ્મણ પાસેથી જે સાંભળ્યું તે બધું તેમને કહ્યું.
બાહુકં ચ સમાહૂય દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્'। સાન્ત્યઞ્શ્ર્લક્ષ્ણયા વાચા બાહુકં પ્રત્યભાષત
પછી તેણે બાહુકને પણ બોલાવ્યો અને મીઠા તથા શુભ શબ્દોમાં દમયંતીના સ્વયંવર વિશે કહ્યું.