સ મલેનાપકૃષ્ટન પિપ્લુસ્તસ્યા વ્યરોચત। દમયન્ત્યા યથા વ્યભ્રે નભસીવ નિશાકરઃ
જ્યારે માટી દૂર કરી, ત્યારે દમયંતી પર પિપ્લુ ચિહ્ન તેજથી ઝળહળ્યું, જેમ વાદળ દૂર થાય ત્યારે આકાશમાં ચાંદ્રમા દેખાય છે.
પિપ્લું દૃષ્ટ્વા સુનન્દા ચ રાજમાતા ચ ભારત। રુદન્ત્યૌ તાં પરિષ્વજ્યમુહૂર્તમિવ તસ્થતુઃ
પિપ્લુ જોઈને સુનંદા અને રાણી, રડતાં રડતાં, એને ભેટી પકડીને થોડો સમય ઊભી રહી.
ઉત્સૃજ્ય બાષ્પં શનકૈ રાજમાતેદમબ્રવીત્। ભગિન્યા દુહિતા મેઽસિ પિપ્લુનાનેન સૂચિતા
રાણી ધીમે ધીમે આંસુ રોકીને કહ્યું: 'તું મારી બહેનની દીકરી છે, આ સ્નાનથી એ વાત સ્પષ્ટ થઈ છે.'
અહં ચ તવ માતા ચ રાજન્યસ્ય મહાત્મનઃ। સુતે દશાર્ણાધિપતેઃ સુદામ્નશ્ચારુદર્શને
હું અને તારી માતા, બંને મહાન ક્ષત્રિય રાજાના પુત્રીઓ છીએ, અને તું, સુંદર દમયંતી, દશારણના રાજા સુદામનની દીકરી છે.
ભીમસ્ય રાજ્ઞઃ સા દત્તા વીરબાહોરહં પુનઃ। ત્વં તુ જાતા મયા દૃષ્ટા દશાર્ણેષુ પિતુર્ગૃહે
એ દીકરી ભીમ રાજાને વિવાહમાં આપી હતી; પણ તું દશારણમાં, તારા પિતાના ઘરમાં જન્મી હતી અને હું તને ત્યાં જ જોઈ હતી.
યથૈવ તે પિતુર્ગેહં તથેદમપિ ભામિતિ। યથૈવ ચ મમૈશ્વર્યં દમયન્તિ તથા તવ
જેમ તું તારા પિતાના ઘરમાં રહી છે, તેમ આ ઘર પણ તારું જ છે; અને જેમ દમયંતી મારા સૌ સંપત્તિમાં ભાગીદાર છે, તેમ તું પણ છે.
તાં પ્રહૃષ્ટેન મનસા દમયન્તી વિશાંપતે। પ્રણમ્ય માતુર્ભગિનીમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી દમયંતી આનંદથી, માતાની બહેનને વંદન કરીને, આ રીતે બોલી:
અજ્ઞાયમાનાઽપિસતી સુખમસ્મ્યુષિતા ત્વયિ। સર્વકામૈઃ સુવિહિતા રક્ષ્યમાણા સદા ત્વયા
'હું તને ઓળખતી નહોતી છતાં, તારા ઘરે ખૂબ સુખથી રહી છું, તું મને સર્વે સુખ-સગવડ આપી, હંમેશા મારી રક્ષા કરી.'
સુખાત્સુખતરો વાસો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। ચિરવિપ્રોષિતાં માતર્મામનુજ્ઞાતુમર્હસિ
'મારે અહીં રહેવું ખૂબ આનંદદાયક રહ્યું છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; પણ, મા, હવે હું લાંબા સમયથી વિયોગમાં છું, કૃપા કરીને મને પરવાનગી આપ.'
દારકૌ ચ હિ મે નીતૌ વસતસ્તત્ર બાલકૌ। પિત્રા વિહીનૌ શોકાર્તૌ મયા ચૈવ કથં નુ તૌ
'મારા બે નાના બાળકો અહીં રહેતી વખતે ત્યાં રહી ગયા છે; તેઓ પિતાના વિયોગથી દુઃખી છે, હવે તેઓ કેમ છે?'
યદિ ચાપિ પ્રિયં કિંચિન્મયિ કર્તુમિહેચ્છસિ। વિદર્ભાન્યાતુમિચ્છામિ શીઘ્રં મે યાનમાદિશ
'અને જો તું મારા માટે કંઈક પ્રિય કરવું ઈચ્છે છે, તો હું વિદર્ભ પાછી જવા માંગું છું; કૃપા કરીને મારી જવાની તજવીજ તુરંત કર.'
બાઢમિત્યેવ તામુક્ત્વા હૃષ્ટ્વા માતૃષ્વસા નૃપ। ગુપ્તાં બલેન મહતા પુત્રસ્યાનુમતે તતઃ
માતા ખૂબ આનંદથી કહ્યું: 'જેમ તારે મન હોય તેમ.' પછી પુત્રની મંજૂરીથી, દમયંતીને મોટી રક્ષા સાથે વિદાય આપી.
પ્રાસ્થાપયદ્રાજમાતા શ્રીમતીં નરવાહિના। યાનેન ભરતશ્રેષ્ઠ સ્વન્નપાનપરિચ્છદામ્
રાજમાતાએ દમયંતીને સૈનિકો સાથે, ભરપૂર ભોજન, પાણી અને તમામ સુવિધાઓ આપીને વિદર્ભ તરફ મોકલી.
તતઃ સા નચિરાદેવ વિદર્ભાનગમચ્છુભા। તાં તુ બન્ધુજનઃ સર્વઃ પ્રહૃષ્ટઃ સમપૂજયત્
પછી એ શુભ દમયંતી વિલંબ વિના વિદર્ભ પહોંચી, અને બધા સગા-સંબંધીઓએ આનંદથી તેનું સ્વાગત કર્યું.
સર્વાન્કુશલિનો દૃષ્ટ્વા બાન્ધવાન્દારકૌ ચ તૌ। માતરં પિતરં ચોભૌ સર્વં ચૈવ સખીજનમ્
ત્યાં દમયંતીએ બધા સગા-સંબંધીઓ અને પોતાના બે બાળકોને સુખી જોઈ, માતા-પિતા અને તમામ સખીઓને મળી.
દેવતાઃ પૂજયામાસ બ્રાહ્મણાંશ્ચ યશસ્વિની। પરેણ વિધિના દેવી દમયન્તી વિશાંપતે
દમયંતીએ, રાજા, દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોને શ્રેષ્ઠ રીતથી પૂજા કરી.
અતર્પયત્સુદેવં ચ ગોસહસ્રેણ પાર્થિવઃ। પ્રીતો દૃષ્ટ્વૈવ તનયાં ગ્રામેણ દ્રવિણેન ચ
રાજાએ દીકરીને જોઈને આનંદથી સુદેવને હજાર ગાયો, ગામ અને ધન આપ્યું.
સા વ્યુષ્ટા રજનીં તત્રપિતુર્વેશ્મનિ ભામિની। વિશ્રાન્તા માતરં રાજન્નિદં વચનમબ્રવીત્
પછી દમયંતીએ પિતાના ઘરે રાત વિતાવી, આરામ કર્યા પછી માતાને કહ્યું:
માં ચેદિચ્છસિ જીવન્તીં માતઃ સત્યં બ્રવીમિતે। નલસ્ય નરવીરસ્ય યતસ્વાનયને પુનઃ
'મા, જો તું મને જીવતી જોઈ શકે છે, તો સાચું કહું છું: નલ રાજાને પાછા લાવવાનો પ્રયત્ન કર.'
દમયન્ત્યા તથોક્તા તુ સા દેવી ભૃશદુઃખિતા। બાષ્પેણાપિહિતા રાજ્ઞી નોત્તરં કિંચિદબ્રવીત્
દમયંતીના આ શબ્દો સાંભળીને રાણી ખૂબ દુઃખી થઈ, આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા અને એ કંઈ જવાબ આપી શકી નહીં.
તદવસ્થાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા સર્વમન્તઃપુરં તદા। હાહાભૂતમતીવાસીદ્ભૃશં ચ પ્રરુરોદ હ
તેણી એવી હાલતમાં છે એ જોઈને, આખું અંતઃપુર દુઃખથી ભરાઈ ગયું અને ત્યાં ભારે રડાણ અને આક્રંદ ઊઠ્યો.
તતો ભીમં મહારાજં ભાર્યા વચનામબ્રવીત્। દમયન્તી નૃપ ભૃશં ભર્તારમનુશોચતિ
પછી દમયંતીએ પોતાના પતિ માટે ખૂબ જ દુઃખી થઈને રાજા ભીમને આ રીતે કહ્યું.
અપકૃષ્ય ચ લજ્જાં સા સ્વયમુક્તવતી વિભો। પ્રયતન્તુ તવપ્રેષ્યાઃ પુણ્યશ્લોકસ્ય દર્શને
લજ્જા છોડીને, દમયંતીએ પોતે જ કહ્યું: 'તમારા સેવકોને કહો કે તેઓ પુણ્યશ્લોકને શોધવા પ્રયત્ન કરે.'
તયાપ્રયોદિતો રાજા બ્રાહ્મણાન્વશવર્તિનઃ। પ્રાશ્થાપયદ્દિશઃ સર્વા યતધ્વં નલદર્શને
દમયંતીના આગ્રહથી રાજાએ આજ્ઞાકારી બ્રાહ્મણોને ચારેય દિશામાં મોકલ્યા અને કહ્યું: 'તમે નલને શોધવા જાઓ.'
તતો વિદર્ભાધિપતેર્નિયોગાદ્બ્રાહ્મણાસ્તદા। દમયન્તીમથાપૃચ્છ્ય પ્રસ્થિતાસ્તે તથાઽવ્રુવન્
પછી વિદર્ભના રાજાની આજ્ઞાથી, એ બ્રાહ્મણોએ દમયંતી પાસે પૂછીને, તેમ કહ્યું અને શોધવા નીકળી પડ્યા.
અથ તાનબ્રવીદ્ભૈમી સર્વરાષ્ટ્રેષ્વિદં વચઃ। બ્રૂત વૈ જનસંસત્સુ તત્રતત્ર પુનઃ પુનઃ
પછી દમયંતીએ તેમને કહ્યું: 'તમારે આ વચન બધા રાજ્યોમાં, લોકોમાં વારંવાર કહેવું.'
ક્વનુ ત્વં કિતવ ચ્છિત્ત્વા વસ્ત્રાર્ધં પ્રસ્થિતો મમ। ઉત્સૃજ્ય વપિને સુપ્તામનુરક્તાં પ્રિયાં પ્રિય
'તમે ક્યાં છો, હે જુગારી, જેણે મારા કપડાનું અડધું ફાડી, મને જંગલમાં ઊંઘતી છોડી, પ્રેમથી જોડાયેલી પત્નીને ત્યજી દીધી?'
સા વૈ યથા ત્વયા દૃષ્ટા તથાઽઽસ્તે ત્વત્પ્રતીક્ષિણી। દહ્યમાના ભૃશં બાલા વસ્ત્રાર્ધેનાભિસંવૃતા
'જેવી રીતે તમે તેને જોયા હતા, એ જ રીતે એ તમારી રાહ જોઈ રહી છે, દુઃખથી બળી રહી છે, અને અડધા કપડામાં ઢંકાઈને બેઠી છે.'
તસ્યા રુદન્ત્યાઃ સતતં તેન શોકેન પાર્થિવ। પ્રસાદં કુરુ વૈ દેવ પ્રતિવાક્યં વદસ્વ ચ
'એ સતત રડતી રહે છે, એ દુઃખથી પીડાયેલી છે; હે રાજા, કૃપા કરો અને કોઈ જવાબ મોકલો.'
એવમન્યચ્ચ વક્તવ્યં કૃપાં કુર્યાદ્યથા મયિ। વાયુના ધૂયમાનો હિ વનં દહતિ પાવકઃ
'અને એવું પણ કહો કે, જે કંઈ પણ મને દયા આવે એવું હોય, એ કહો; કેમ કે પવનથી જંગલ બળી જાય છે એ રીતે હું પણ દુઃખથી બળી રહી છું.'