ત્વત્કૃતેબન્ધુવર્ગાશ્ચ ગતસત્વા ઇવાસતે। અન્વેષ્ટારો બ્રાહ્મણાશ્ચ ભ્રમન્તિ શતશો મહીમ્
તારા માટે તારા સગાં જાણે જીવ વગર બેઠા છે. અને બ્રાહ્મણો સૈકડો સંખ્યામાં ધરતી પર તને શોધવા ફરે છે.
અભિજ્ઞાય સુદેવં તં દમયન્તી યુધિષ્ઠિર। પર્યપૃચ્છત તાન્સર્વાન્ક્રમેણ સુહૃદઃ સ્વકાન્
સુદેવને ઓળખીને, દમયંતીએ પોતાના બધા મિત્રોને એક પછી એક પૂછપરછ કરી.
રુરોદ ચ ભૃશં રાજન્વૈદર્ભી શોકકર્શિતા। દૃષ્ટ્વા સુદેવં સહસા ભ્રાતુરિષ્ટં દ્વિજોત્તમમ્
શોકથી ખીંચાઈ ગયેલી વૈદર્ભીએ, ભાઈના પ્રિય મિત્ર અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સુદેવને અચાનક જોઈને, રાજા, ખૂબ રડી પડી.
તતો રુદન્તીં તાં દૃષ્ટ્વા સુનન્દા શોકકર્શિતા। સુદેવેન સહૈકાન્તે કથયન્તીં ચ ભારત
પછી, એને રડતી જોઈને, દુઃખથી પીડાયેલી સુનંદાએ, સુદેવ સાથે એકાંતમાં વાત કરી.
જનિત્ર્યાઃ પ્રેષયામાસ સૈરન્ધ્રી રુદતે ભૃશમ્। બ્રાહ્મણેન સહાગમ્ય તાંવિદ્ધિ યદિ મન્યસે
માતાએ રડતી સૈરંધ્રીને, એક બ્રાહ્મણ સાથે, તારી પાસે મોકલી હતી — જો તું એમ માને તો.
અથ ચેદિપતેર્માતા રાજ્ઞશ્ચાન્તઃપુરાત્તદા। જગામ યત્રસા બાલા બ્રાહ્મણેન સહાભવત્
પછી ચેદી દેશના રાજાની માતા રાજમહેલમાંથી નીકળી, જ્યાં એ બાળિકા હતી ત્યાં બ્રાહ્મણ સાથે પહોંચી.
તતઃ સુદેવમાનાય્ય રાજમાતા વિશાંપતે। પપ્રચ્છ ભાર્યા કસ્યેયં સુતા વા કસ્ય ભામિની
પછી રાણી સુદેવને બોલાવીને પૂછ્યું: 'આ કોની પત્ની છે? આ સુંદર સ્ત્રી કોની દીકરી છે?'
કથં ચ નષ્ટા જ્ઞાતિભ્યો ભર્તુર્વા વામલોચના। ત્વયા ચ વિદિતા વિપ્ર કથમેવંગતા સતી
આ સુંદર આંખોવાળી સ્ત્રી પોતાનાં સગાં કે પતિથી કેવી રીતે વિખૂટા પડી? અને બ્રાહ્મણ, તને એ કેવી રીતે મળી અને તું એને અહીં લાવ્યો?
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું ત્વત્તઃ સર્વમશેષતઃ। તત્ત્વેન હિ મમાચક્ષ્વ પૃચ્છન્ત્યાદેવરૂપિણીમ્
હું આ બધું તારી પાસેથી સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું; સાચું-સાચું કહેજે, કેમ કે હું આ દેવતાસમાન સ્ત્રી વિશે પૂછું છું.
એવમુક્તસ્તયા રાજન્સુદેવો દ્વિજસત્તમઃ। સુખોપવિષ્ટ આચષ્ટ દમયન્ત્યા યથાતથમ્
આ રીતે પૂછતાં, રાજા, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સુદેવ આરામથી બેસીને દમયંતીની સાચી વાત કહેવા લાગ્યા.
વિદર્ભરાજો ધર્માત્મા ભીમો ભીમપરાક્રમઃ। સુતેયં તસ્ય કલ્યાણી દમયન્તીતિ વિશ્રુતા
વિદર્ભનો ધર્મનિષ્ઠ અને પરાક્રમી રાજા ભીમ એના પિતા છે; આ શુભદાયિ સ્ત્રી એની દીકરી છે, જેને દમયંતી તરીકે ઓળખાય છે.
રાજા તુ નૈષધો નામ વીરસેનસુતો નલઃ। ભાર્યેયં તસ્ય કલ્યાણી પુણ્યશ્લોકસ્ય ધીમતઃ
વીરસેનાનો પુત્ર, નિષધ દેશનો રાજા નલ, એનો પતિ છે; આ શુભદાયિ સ્ત્રી એ વિખ્યાત અને બુદ્ધિશાળી નલની પત્ની છે.
સ દ્યૂતેન જિતો ભ્રાત્રા હૃતરાજ્યો મહામનાઃ। દમયન્ત્યા ગતઃ સાર્ધં ન પ્રાજ્ઞાયત કસ્યચિત્
એ મહાન આત્માવાળા નલ પોતાના ભાઈથી જૂવામાં હારીને રાજ્ય ગુમાવ્યું; પછી દમયંતી સાથે નીકળી ગયા અને કોઈએ એમને ઓળખ્યા નહીં.
તે વયં દમયન્ત્યર્થે ચરામઃ પૃથિવીમિમામ્। સેયમાસાદિતા બાલા તવ દેવિ નિવેશને
અમે દમયંતીને શોધવા માટે આખી ધરતી પર ફર્યા છીએ; આ બાળિકા, દેવી, તારા મહેલમાં મળી છે.
અસ્યા રૂપેણ સદૃશી માનુષી ન હિ વિદ્યતે। અસ્યા હ્યેષ ભ્રુવોર્મધ્યે સહજઃ પિપ્લુરુત્તમઃ
એના સૌંદર્ય જેવી બીજી કોઇ માનવી સ્ત્રી નથી; એના ભ્રૂમધ્યમાં કુદરતી અને ઉત્તમ પિપ્લુ ચિહ્ન છે.
શ્યામાયાઃ પદ્મસંકાશો લક્ષિતોઽન્તર્હિતો મયા। મલેન સંવૃતોહ્યસ્યાશ્છન્નોઽભ્રેણેવ ચન્દ્રમાઃ
એના શ્યામવર્ણ પર કમળ જેવું ચિહ્ન મને દેખાયું, પણ માટીથી ઢંકાયેલું હતું; જેમ મેઘથી ચાંદ્રમા છુપાય છે એમ.
ચિહ્નભૂતો વિભૂત્યર્થમયં ધાત્રા વિનિર્મિતઃ। પ્રતિપત્કલુષેવેન્દોર્લેખા નાતિવિરાજતે
આ ચિહ્ન ભગવાને વિશેષતા માટે બનાવ્યું છે; જેમ ચાંદ્રમાની કલંક ઝાંખી હોય છે, એમ આ પણ તેજસ્વી નથી.
ન ચાસ્યા નશ્યતે રૂપં વપુર્મલસમાચિતમ્। અસંસ્કૃતમપિ વ્યક્તં ભાતિ કાઞ્ચનસન્નિભમ્
એના શરીર પર માટી લાગેલી હોવા છતાં એનું સૌંદર્ય ક્યારેય ઓળખાતું નથી; એ શણગાર વિના પણ સ્પષ્ટ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી લાગે છે.
અનેન વપુષા બાલા પિપ્લુનાઽનેન સૂચિતા। લક્ષિતેયં મયા દેવી પિહિતોઽગ્નિરિવોષ્મણા
આ રૂપ અને પિપ્લુ ચિહ્નથી જ આ બાળિકા ઓળખાય છે; હું, દેવી, એને ઓળખી શક્યો, ભલે એ અગ્નિ જેવી છુપાયેલી હતી.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સુદેવસ્ય વિશાંપતે। સુનન્દા શોધયામાસ પિપ્લુપ્રચ્છાદનં મલમ્
સુદેવના શબ્દો સાંભળીને, રાણી સુનંદાએ પિપ્લુ પરની માટી સાફ કરી.
સ મલેનાપકૃષ્ટન પિપ્લુસ્તસ્યા વ્યરોચત। દમયન્ત્યા યથા વ્યભ્રે નભસીવ નિશાકરઃ
જ્યારે માટી દૂર કરી, ત્યારે દમયંતી પર પિપ્લુ ચિહ્ન તેજથી ઝળહળ્યું, જેમ વાદળ દૂર થાય ત્યારે આકાશમાં ચાંદ્રમા દેખાય છે.
પિપ્લું દૃષ્ટ્વા સુનન્દા ચ રાજમાતા ચ ભારત। રુદન્ત્યૌ તાં પરિષ્વજ્યમુહૂર્તમિવ તસ્થતુઃ
પિપ્લુ જોઈને સુનંદા અને રાણી, રડતાં રડતાં, એને ભેટી પકડીને થોડો સમય ઊભી રહી.
ઉત્સૃજ્ય બાષ્પં શનકૈ રાજમાતેદમબ્રવીત્। ભગિન્યા દુહિતા મેઽસિ પિપ્લુનાનેન સૂચિતા
રાણી ધીમે ધીમે આંસુ રોકીને કહ્યું: 'તું મારી બહેનની દીકરી છે, આ સ્નાનથી એ વાત સ્પષ્ટ થઈ છે.'
અહં ચ તવ માતા ચ રાજન્યસ્ય મહાત્મનઃ। સુતે દશાર્ણાધિપતેઃ સુદામ્નશ્ચારુદર્શને
હું અને તારી માતા, બંને મહાન ક્ષત્રિય રાજાના પુત્રીઓ છીએ, અને તું, સુંદર દમયંતી, દશારણના રાજા સુદામનની દીકરી છે.
ભીમસ્ય રાજ્ઞઃ સા દત્તા વીરબાહોરહં પુનઃ। ત્વં તુ જાતા મયા દૃષ્ટા દશાર્ણેષુ પિતુર્ગૃહે
એ દીકરી ભીમ રાજાને વિવાહમાં આપી હતી; પણ તું દશારણમાં, તારા પિતાના ઘરમાં જન્મી હતી અને હું તને ત્યાં જ જોઈ હતી.
યથૈવ તે પિતુર્ગેહં તથેદમપિ ભામિતિ। યથૈવ ચ મમૈશ્વર્યં દમયન્તિ તથા તવ
જેમ તું તારા પિતાના ઘરમાં રહી છે, તેમ આ ઘર પણ તારું જ છે; અને જેમ દમયંતી મારા સૌ સંપત્તિમાં ભાગીદાર છે, તેમ તું પણ છે.
તાં પ્રહૃષ્ટેન મનસા દમયન્તી વિશાંપતે। પ્રણમ્ય માતુર્ભગિનીમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી દમયંતી આનંદથી, માતાની બહેનને વંદન કરીને, આ રીતે બોલી:
અજ્ઞાયમાનાઽપિસતી સુખમસ્મ્યુષિતા ત્વયિ। સર્વકામૈઃ સુવિહિતા રક્ષ્યમાણા સદા ત્વયા
'હું તને ઓળખતી નહોતી છતાં, તારા ઘરે ખૂબ સુખથી રહી છું, તું મને સર્વે સુખ-સગવડ આપી, હંમેશા મારી રક્ષા કરી.'
સુખાત્સુખતરો વાસો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। ચિરવિપ્રોષિતાં માતર્મામનુજ્ઞાતુમર્હસિ
'મારે અહીં રહેવું ખૂબ આનંદદાયક રહ્યું છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; પણ, મા, હવે હું લાંબા સમયથી વિયોગમાં છું, કૃપા કરીને મને પરવાનગી આપ.'
દારકૌ ચ હિ મે નીતૌ વસતસ્તત્ર બાલકૌ। પિત્રા વિહીનૌ શોકાર્તૌ મયા ચૈવ કથં નુ તૌ
'મારા બે નાના બાળકો અહીં રહેતી વખતે ત્યાં રહી ગયા છે; તેઓ પિતાના વિયોગથી દુઃખી છે, હવે તેઓ કેમ છે?'