સંદિદેશ ચ તાન્ભીમો વસુ દત્તા ચ પુષ્કલમ્। મૃગયધ્વં નલં ચૈવ દમયન્તીં ચ મે સુતામ્
ભીમે તેમને ઘણું ધન આપીને કહ્યું, 'મારા માટે નલ અને દમયંતીને શોધો.'
અસ્મિન્કર્મણિ નિષ્પન્ને વિજ્ઞાતે નિષધાધિપે। ગવાં સહસ્રં દાસ્યામિ યો વસ્તાવાનયિષ્યતિ
આ કામ પૂરૂં થાય અને નિષધના રાજાને શોધી લાવનારને હું હજાર ગાય આપીસ.
અગ્રહારાંશ્ચ દાસ્યામિ ગ્રામં નગરસંમિતમ્। હિરણ્યંચ સુવર્ણં ચ દાસીદાસં તથૈવ
માટે હું આપમુખ ગામ, શહેર જેટલું ગામ, સોનુ-ચાંદી અને દાસ-દાસી પણ આપીસ.
ન ચેચ્છક્યાવિહાનેતું દમયન્તી નલોઽપિ વા। જ્ઞાતમાત્રેઽપિ દાસ્યામિ ગવાં દશશતં ધનમ્
જો દમયંતી કે નલને અહીં લાવી શકાય નહીં, તો પણ તેમનું સ્થાન ખબર પડે તો દસ હજાર ગાય અને ધન આપીસ.
ઇત્યુક્તાસ્તે યયુર્હૃષ્ટા બ્રાહ્મણાઃ સર્વતો દિશમ્। પુરરાષ્ટ્રાણિ ચિન્વન્તો નૈષધં સહ ભાર્યયા। નૈવ ક્વાપિ પ્રપશ્યન્તિ નલં વા ભીમપુત્રિકામ્
આવી વાત સાંભળી બધા બ્રાહ્મણો ખુશ થઈને ચારેય દિશામાં ગયા, શહેરો અને રાજ્યોમાં શોધ્યા, પણ ક્યાંયે નલ કે ભીમની દીકરી દેખાઈ નહીં.
તતશ્ચેદિપુરીં રમ્યાં સુદેવો નામ વૈ દ્વિજઃ। વિચિન્વાનોઽથ વૈદર્ભીમપશ્યદ્રાજવેશ્મનિ
પછી ચેદી શહેરમાં સુદેવ નામનો બ્રાહ્મણ શોધતો-શોધતો રાજમહેલમાં વિદર્ભની રાજકન્યાને જોઈ.
તયૈવ રાજમાતા ચ બ્રાહ્મણાન્પર્યવેષયત્। ભોજનાર્થે સુદેવોઽપિ તત્રૈવ પ્રવિવેશ હ
ત્યાં રાણીમાતાએ સુનંદા સાથે મળીને બ્રાહ્મણોને ભોજન માટે બોલાવ્યા અને સુદેવ પણ અંદર ગયો.
કૃશાં વિવર્ણાં મલિનાં ભર્તૃશોકપરાયણામ્। પુણ્યાહવાચને રાજ્ઞઃ સુનન્દાસહિતાં સ્થિતામ્
તેણે દમયંતીને જોઈ, જે દુબળી, ફિક્કી, મેલવાળી અને પતિના દુઃખમાં ગરકાવ હતી, સુનંદા સાથે રાજમહેલમાં ઊભી હતી.
મન્દં પ્રખ્યાયમાનેન રૂપેણાપ્રતિમેન તામ્। નિબદ્ધાં ધૂમજાલેન પ્રભામિવ વિભાવસોઃ
તેની સુંદરતા તો ધૂંધળી પડી ગઈ હતી, છતાં એ બેનમૂન હતી, જાણે ધૂમાડામાં છુપાયેલી જ્યોત જેવી.
તાં સમીક્ષ્ય વિશાલાક્ષીમધિકં મલિનાં કૃશામ્। તર્કયામાસ ભૈમીતિ કારણૈરુપપાદયન્
એવી વિશાળ આંખોવાળી, બહુ દુબળી અને મેલવાળી સ્ત્રીને જોઈને તેણે નિશ્ચય કર્યો કે આ તો ભીમની દીકરી જ છે.
યથેયં મે પુરા દૃષ્ટા તથારૂપેયમઙ્ગના। કૃતાર્થોસ્મ્યદ્ય દૃષ્ટ્વેમાં લોકકાન્તામિવ શ્રિયં
જેવી એ પહેલાં હતી, એવડી જ આજે છે; આખી દુનિયાને પ્રિય એવી આ સ્ત્રીને જોઈને આજે મારું કામ પૂરું થયું.
પૂર્ણચન્દ્રાનનાં શ્યામાં ચારુવૃત્તપયોધરામ્। કુર્વન્તીં પ્રભયા દેવીં સર્વાવિતિમિરા દિશઃ
પૂર્ણચંદ્ર જેવું ચહેરું, શ્યામવર્ણ, સુંદર ગોળ સ્તનોવાળી, જેની કાંતિથી એ દેવી બધે અંધકાર દૂર કરી દેતી હતી.
ચારુપદ્મવિશાલાક્ષીં મન્મથસ્ય રતીમિવ। ઇષ્ટાં સમસ્તલોકસ્ય પૂર્ણચન્દ્રપ્રભામિવ
સુંદર કમળ જેવી વિશાળ આંખો, કામદેવની પ્રિય રતી જેવી, આખા જગતને પ્રિય, પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજસ્વી.
વિદર્ભસરસસ્તસ્માદ્દૈવદોષાદિવોદ્ધૃતામ્। મલપઙ્કાનુલિપ્તાઙ્ગીં પ્રમ્લાનાં નલિનીમિવ
હવે જાણે વિદર્ભના સરોવરમાંથી દુર્ભાગ્યે ખેંચાઈ ગઈ હોય, શરીર પર માટી લગેલી, મલિન અને કુમળી કમળ જેવી લાગી.
પૌર્ણમાસીમિવ નિશાં રાહુગ્રસ્તનિશાકરામ્। પતિશોકાકુલાં દીનાં કૃશસ્ત્રોતાં નદીમિવ
જેમ પૂર્ણિમાની રાત્રે રાહુએ ચંદ્રને ગ્રસ્યો હોય, પતિના શોકથી દુઃખી અને દુબળી નદી જેવી લાગી.
વિધ્વસ્તપર્ણકમલાં વિત્રાસિતવિહંગમામ્। હસ્તિહસ્તપરિક્લિષ્ટાં વ્યાકુલામિવ પદ્મિનીમ્
પાંદડા અને કમળ તૂટી ગયેલા, પક્ષીઓ ઉડાડી દેવામાં આવેલા, હાથીના સુંડથી કચડાયેલી, વ્યાકુળ સરોવર જેવી લાગી.
સુકુમારીં સુજાતાઙ્ગીં રત્નગર્ભગૃહોચિતામ્। દહ્યમાનામિવાર્કેણ મૃણાલીમિવ ચોદ્ધૃતામ્
નાજુક અને સુંદર અંગવાળી, રત્નોથી ભરેલા ઘરમાં ઉછેરાયેલી, જાણે તડકામાં સુકાઈ રહી હોય એવી, અને જેમ જળમાંથી તોડેલી કમળની ડાળી હોય એમ, એ દયનીય લાગી રહી હતી.
રૂપૌદાર્યગુણોપેતાં મણ્ડનાર્હામમણ્ડિતામ્। ચન્દ્રલેખામિવ નવાંવ્યોમ્નિ નીલાભ્રસંવૃતામ્
સુંદરતા, ઉદારતા અને ગુણોથી ભરપૂર, શણગારવા લાયક છતાં અશણગારેલી, જાણે આકાશમાં નવા ચાંદની કિરણને ઘેરા વાદળે ઢાંકી દીધું હોય એવી લાગતી હતી.
કામભોગૈઃ પ્રિયૈર્હીનાં હીનાં બન્ધુજનેન ચ। દેહં ધારયતીં દીનં ભર્તૃદર્શનકાઙ્ક્ષયા
સુખ અને પ્રિયજનોથી વિહોણી, પરિવારથી દૂર, દુઃખમાં પણ પતિના દર્શનની આશામાં પોતાનું નબળું શરીર જાળવી રહી હતી.
ભર્તા નામ પરં નાર્યા ભૂષણં ભૂષણૈર્વિના। એષા હિ રહિતા તેન શોભમાના ન શોભતે
સ્ત્રી માટે પતિ એ સૌથી મોટું શણગાર છે, બીજાં શણગાર વિના પણ. એના વિના, ભલે એ તેજસ્વી હોય, પણ એમાં તેજ દેખાતું નથી.
દુષ્કરં કુરુતેઽત્યન્તં હીનો યદનયા નલઃ। ધારયત્યાત્મનો દેહં ન શોકેનાપિ સીદતિ
નળ એના વિના જે અતિ કઠિન કાર્ય કરે છે, એ આશ્ચર્યજનક છે. એ પોતાનું શરીર જાળવી રાખે છે અને દુઃખથી તૂટી પડતો નથી.
ઇમામસિતકેશાન્તાં શતપત્રાયતેક્ષણામ્। સુખાર્હાં દુઃખિતાં દૃષ્ટ્વા મમાપિ વ્યથતે મનઃ
કાળી વાળવાળી, કમળ જેવી વિશાળ આંખોવાળી, સુખ માટે લાયક છતાં દુઃખી, આવી એને જોઈને મારું મન પણ દુઃખી થઈ જાય છે.
કદા નુ ખલુઃ દુઃખસ્ય પારં યાસ્યતિ વૈ શુભા। ભર્તુઃ સમાગમાત્સાધ્વીરોહિણી શશિનો યથા
આ સતી સ્ત્રીને પતિના મિલનથી ક્યારે દુઃખનો અંત આવશે? જાણે રોહિણીને ચાંદ્રમાના સંગથી આનંદ મળે એમ.
અસ્યા નૂનં પુનર્લાભાન્નૈષધઃ પ્રીતિમેષ્યતિ। રાજા રાજ્યપરિભ્રષ્ટઃ પુનર્લબ્ધ્વેવ મેદિનીમ્
નિશ્ચય છે કે, એને ફરીથી મેળવે ત્યારે નળને ફરી આનંદ મળશે, જેમ રાજા પોતાના રાજ્ય ગુમાવીને પાછું મેળવે ત્યારે ખુશી અનુભવતો હોય છે.
તુલ્યશીલવયોયુક્તાં તુલ્યાભિજનસંવૃતમ્। નૈષધોઽર્હતિ વૈદર્ભીં તં ચેયમસિતેક્ષણા
જેના સ્વભાવ, ઉંમર અને કુળ બન્ને સરખાં છે, એવી વૈદર્ભી નળને યોગ્ય છે અને આ કાળી આંખવાળી પણ એના લાયક છે.
યુક્તં તસ્યાપ્રમેયસ્ય વીર્યસત્વવતો મયા। સમાશ્વાસયિતું ભાર્યાં પતિદર્શનલાલસામ્
અપાર બળ અને ધૈર્ય ધરાવનારા એ નાયકની પત્ની, જે પતિના દર્શન માટે તરસી છે, એને શાંતવના આપવું મારા માટે યોગ્ય છે.
અહમાશ્વાસયામ્યેનાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। અદૃષ્ટદુઃખાં દુઃખાર્તાં ધ્યાનરોદનતત્પરામ્
હું એને શાંતવના આપીશ, જેના ચહેરો પૂર્ણચંદ્ર જેવો છે, જે દુઃખ જોઈ habituated નથી છતાં દુઃખથી પીડાયેલી છે અને ધ્યાનમાં અને રડવામાં લીન છે.
એવં વિમૃશ્ય વિવિધૈઃ કારણૈર્લક્ષણૈશ્ચ તામ્। ઉપગમ્ય તતો ભૈમીં સુદેવો બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્
આવી રીતે અનેક કારણો અને લક્ષણોથી વિચાર કરીને, પછી સુદેવ બ્રાહ્મણ ભીમની દીકરી પાસે ગયો અને એની સાથે વાત કરી.
અહં સુદેવો વૈદર્ભિ ભ્રાતુસ્તે દયિતઃ સખા। ભીમસ્ય વચનાદ્રાજ્ઞસ્ત્વામન્વેષ્ટુમિહાગતઃ
હું સુદેવ છું, હે વૈદર્ભી, તારો ભાઈ જેનો પ્રિય મિત્ર છે. ભીમ રાજાના કહેવા પર હું તને શોધવા અહીં આવ્યો છું.
કુશલી તે પિતા રાજ્ઞિ જનની ભ્રાતરશ્ચ તે। આયુષ્મન્તૌ કુશલિનૌ તત્રસ્થૌ દારકૌ ચ તે
તારો પિતા રાજા, માતા અને ભાઈઓ બધા સુખી છે. તારા બે પુત્રો પણ ત્યાં આરોગ્યથી અને આયુષ્યવાળા છે.