અથવાપિ સમગ્રેણ તરન્તુ તપસા મમ। ભવન્તઃ સર્વ એવેહ કામમેવં વિધીયતામ્
અથવા, જો તમે ઈચ્છો તો મારા આખા તપના ફળથી પણ તમે બધા મુક્ત થઈ શકો. જેમ તમારે મન થાય તેમ કરો.
કુતો ભવાન્બ્રહ્મચારી યો નસ્ત્રાતુમિહેચ્છસિ। ન તુ વિપ્રાગ્ર્ય તપસા શક્યમેતદ્વ્યપોહિતુમ્
તમે તો બ્રહ્મચારી છો, તો અમને બચાવવા કેમ ઈચ્છો છો? શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણના તપથી પણ આ દુઃખ દૂર કરી શકાયું નથી.
અસ્તિ નસ્તાત તપસઃ ફલં પ્રવદતાં વર। સંતાનપ્રક્ષયાદ્બ્રહ્મન્પતામો નિરયેઽશુચૌ
હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, શું તપસ્યાનું કોઈ ફળ છે કે નથી? વંશના નાશથી, હે બ્રાહ્મણ, અમે અશુદ્ધ નરકમાં પડી રહ્યા છીએ.
સન્તાનં હિ પરો ધર્મં એવમાહ પિતામહઃ। લમ્બતામિહ નસ્તાત ન જ્ઞાનં પ્રતિભાતિ વૈ
અમારા પિતામહે તો સંતાનને સર્વોચ્ચ ધર્મ કહ્યું છે; પણ અહીં, હે પિતા, અમે અધૂરા રહી ગયા છીએ અને અમને કોઈ જ્ઞાન દેખાતું નથી.
યેન ત્વાં નાભિજાનીમો લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્। વૃદ્ધો ભવાન્મહાભાગોયોનઃ શોચ્યાન્સુદુઃખિતાન
જેનાથી તમે, જગતમાં પ્રખ્યાત પરાક્રમી, અમને ઓળખાતા નથી—તમે વયસ્ક અને મહાભાગ્યશાળી છો—અમે તમારા પૂર્વજ દુઃખી અને દયનીય છીએ.
શોચતે ચૈવ કારુણ્યાચ્છૃણુ યે વૈ વયં દ્વિજ। યાયાવરા નામ વયમૃષયઃ સંશિતવ્રતાઃ
અને દયા કરીને હું શોક કરું છું, હે દ્વિજ, સાંભળો: અમને યાયાવર નામે ઓળખવામાં આવે છે, અમે કઠિન વ્રત પાળનારા ઋષિ છીએ.
લોકાત્પુમ્યાદિહ ભ્રષ્ટાઃ સન્તાનપ્રક્ષયાન્મુને। પ્રણષ્ટં નસ્તપસ્તીવ્રં ન હિ નસ્તન્તુરસ્તિ વૈ
હે મુનિ, વંશના નાશથી અમે લોકમાંથી તિરસ્કૃત થયા છીએ, અમારું કઠિન તપ નષ્ટ થઈ ગયું છે; અમને કોઈ સંતાન નથી.
અસ્તિત્વેકોઽદ્ય નસ્તન્તુઃ સોઽપિ નાસ્તિ યથા તથા। મન્દભાગ્યોઽલ્પભાગ્યાનાં તપ એકં સમાસ્થિતઃ
આજે અમારો એક જ સંતાન બચ્યો છે, અને એ પણ જાણે ગુમ થઈ ગયો છે; દુર્ભાગ્યશાળાઓમાં સૌથી ઓછું ભાગ્યવાળો એ જ તપસ્યામાં લાગેલો છે.
જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। નિયતાત્મા મહાત્મા ચ સુવ્રતઃ સુમહાતપાઃ
તેનું નામ જરત્કારુ છે, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત છે, આત્મસંયમી, મહાન આત્માવાળો, સદ્વ્રતી અને મહાન તપસ્વી છે.
તેન સ્મ તપસો લોભાત્કૃચ્છ્રમાપાદિતા વયમ્। ન તસ્ય ભાર્યા પુત્રો વા બાન્ધવો વાઽસ્તિ કશ્ચન
એના તપસ્યાના લોભથી જ અમે આ મુશ્કેલીમાં આવી ગયા છીએ; એના પાસે ન તો પત્ની છે, ન પુત્ર, ન કોઈ સંબંધ.
તસ્માલ્લમ્બામહે ગર્તે નષ્ટસંજ્ઞા હ્યનાથવત્। સ વક્તવ્યસ્ત્વયા દૃષ્ટો હ્યસ્માકં નાથવત્તયા
એ કારણે અમે ખાડા પર લટકાયેલા છીએ, જાણે અમને કોઈ સંભાળનાર નથી; એને કહેવું જરૂરી છે, કેમ કે તમે અમને આ અશક્ત અવસ્થામાં જોયા છો.
પિતરસ્તેઽવલમ્બન્તે ગર્તે દીના અધોમુખાઃ। સાધુ દારાન્કુરુષ્વેતિ પ્રજાયસ્વેતિ ચાભિ ભોઃ
તમારા પિતૃઓ ખાડા પર લટકેલા છે, દુઃખી અને નિરાશ; હે સજ્જન, પત્ની ગ્રહણ કરો અને સંતાન પેદા કરો—અમે વિનંતી કરીએ છીએ.
કુલતન્તુર્હિ નઃ શિષ્ટઃ સ એકૈકસ્તપોધન। યં તુ પશ્યસિ નો બ્રહ્મન્વીરણસ્તમ્બમાશ્રયમ્
અમારા વંશની એક જ ડોરી બચી છે, એ એકમાત્ર તપસ્વી, હે બ્રાહ્મણ, જેને તમે ઘાસની ડાળીએ આશ્રય લેતા જુઓ છો.
એષોઽસ્માકં કુલસ્તમ્બ આસ્તે સ્વકુલવર્ધનઃ। યાનિ પશ્યસિ વૈ બ્રહ્મન્મૂલાનીહાસ્ય વીરુધઃ
આજ આપણાં કુળનો આધારસ્તંભ છે, જે અહીં બેઠો છે અને કુળને વધારનાર છે; હે બ્રાહ્મણ, તમે જે મૂળાઓ જુઓ છો એ એના વંશના છે.
એતે નસ્તન્તવસ્તાત કાલેન પરિભક્ષિતાઃ। યત્ત્વેતત્પશ્યસિ બ્રહ્મન્મૂલમસ્યાર્ધભક્ષિતમ્
હે પિતા, આ અમારા વંશના છે, જેને સમય ખાઈ ગયો છે; અને હે બ્રાહ્મણ, તમે જે મૂળ જુઓ છો એ પણ અડધું ખાધેલું છે.
યત્ર લમ્બામહે ગર્તે સોઽપ્યેકસ્તપ આસ્થિતઃ। યમાખું પશ્યસિ બ્રહ્મન્કાલ એષ મહાબલઃ
જ્યાં અમે ખાડા પર લટકેલા છીએ, ત્યાં એ એકમાત્ર પણ તપસ્યામાં તલીન છે; હે બ્રાહ્મણ, તમે જે ઉંદર જુઓ છો એ મહાબળવાન સમય છે.
સ તં તપોરતં મન્દં શનૈઃ ક્ષપયતે તુદન્। જરત્કારું તપોલુબ્ધં મન્દાત્માનમચેતસમ્
એ ધીરે ધીરે એ દુર્બળ તપસ્વી જરત્કારુને, જે તપમાં લોભી, મંદમતિ અને અવિવેકી છે, ખાઈ રહ્યો છે.
ન હિ નસ્તત્તપસ્તસ્ય તારયિષ્યતિ સત્તમ। છિન્નમૂલાન્પરિભ્રષ્ટાન્કાલોપહતચેતસઃ
હે શ્રેષ્ઠ, એનું તપ અમને બચાવી શકશે નહીં—અમે મૂળથી કપાઈ ગયા છીએ, પડી ગયા છીએ અને સમયના પ્રભાવથી અમારા મન દુઃખી છે.
અધઃ પ્રવિષ્ટાન્પશ્યાસ્માન્યથા દુષ્કૃતિનસ્તથા। અસ્માસુ પતિતેષ્વત્ર સહ સર્વૈઃ સબાન્ધવૈઃ
જુઓ, અમે નીચે જઈ રહ્યા છીએ, જાણે અમારાથી પાપ થયું હોય; જ્યારે અમે અહીં પડી જઈશું, ત્યારે અમારા બધા સંબંધીઓ પણ સાથે પડી જશે.
છિન્નઃ કાલેન સોઽપ્યત્ર ગન્તા વૈ નરકં તતઃ। તપો વાઽપ્યથ ચા યજ્ઞો યચ્ચાન્યત્પાવનં મહત્
જ્યારે એ પણ સમયથી કપાઈ જશે, ત્યારે એ અહીંથી સીધો નરકમાં જશે; પછી એનું તપ, યજ્ઞ કે બીજું કોઈ મહાન પવિત્ર કાર્ય પણ ફળ આપશે નહીં.
તત્સર્વં ન સમં તાત સંતત્યેતિ સતાં મતમ્। સ તાત દૃષ્ટ્વા બ્રૂયાસ્તં જરત્કારું તપોધન
પ્યારા, સારા લોકોના મત પ્રમાણે, વંશની સતત ચાલતી રહે એ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ છે; બાકીના બધાને એના સમાન માનવામાં આવતું નથી. તેથી, તું જ્યારે તેને જોઈશ, ત્યારે એ તપસ્વી જરત્કારુને આ વાત કહેજે.
યથા દૃષ્ટમિદં ચાત્ર ત્વયાઽઽખ્યેયમશેષતઃ। યથા દારાન્પ્રકુર્યાત્સ પુત્રાનુત્પાદયેદ્યથા
તારે જે કંઈ અહીં જોયું છે, એ બધું પૂરેપૂરું તેને કહી દેવું, જેથી તે યોગ્ય રીતે પત્ની મેળવે અને સંતાન પેદા કરે.
વા બ્રહ્મંસ્ત્વયા વાચ્યઃ સોઽસ્માકં નાથવત્તયા। બાન્ધવાનાં હિતસ્યેહ યથા ચાત્મકુલં તથા
અથવા, બ્રાહ્મણ, તું તેને અમારી તરફથી પણ કહી શકે છે, કારણ કે તે અમારો રક્ષક છે; જેમ તે પોતાના કુટુંબ માટે ચિંતિત છે, તેમ જ અહીં પોતાના સગાં માટે પણ કલ્યાણ કરે.
કસ્ત્વં બન્ધુમિવાસ્માકમનુશોચસિ સત્તમ। શ્રોતુમિચ્છામ સર્વેષાં કો ભવાનિહ તિષ્ઠતિ
હે શ્રેષ્ઠ આત્મા, તું કોણ છે કે અમારાં સગાં જેવો દુઃખ કરે છે? અમે બધા સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ—તુ અહીં કોણ છે જે ઊભો છે?
એતચ્છ્રુત્વા જરત્કારુર્ભૃશં શોકપરાયણઃ। ઉવાચ તાન્પિતૄન્દુઃખાદ્બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા
આ સાંભળીને, જરત્કારુ ખૂબ જ દુઃખથી ભરાઈ ગયા અને આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, ત્યારે તેમણે પોતાના પિતૃઓને કંપતી અવાજે કહ્યું.
મમ પૂર્વે ભવન્તો વૈ પિતરઃ સપિતામહાઃ। તદ્બ્રૂત યન્મયા કાર્યં ભવતાં પ્રિયકામ્યયા
તમેઓ મારા પૂર્વજ અને પિતામહો છો; કૃપા કરીને કહો કે તમારી પ્રિય ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે મને શું કરવું જોઈએ.
અહમેવ જરત્કારુઃ કિલ્બિષી ભવતાં સુતઃ। તે દણ્ડં ધારયત મે દુષ્કૃતેરકૃતાત્મનઃ
હું જ તમારો પાપી પુત્ર જરત્કારુ છું; મારા દોષો અને અવિવેક માટે જે દંડ મળે તે હું સહન કરીશ.
પુત્ર દિષ્ટ્યાઽસિ સંપ્રાપ્ત ઇમં દેશં યદૃચ્છયા। કિમર્થં ચ ત્વયા બ્રહ્મન્ન કૃતો દારસઙ્ગ્રહઃ
પુત્ર, શુભ સંયોગે તું અહીં આવી ગયો છે; પણ, બ્રાહ્મણ, તું હજુ સુધી લગ્ન કેમ નથી કર્યા?
મમાયં પિતરો નિત્યં હૃદ્યર્થઃ પરિવર્તતે। ઊર્ધ્વરેતાઃ શરીરં વૈ પ્રાપયેયમમુત્ર વૈ
મારા પિતૃઓની વાત હંમેશાં મારા મનમાં ઘૂમતી રહે છે; બ્રહ્મચારી રહીને હું આ શરીર પછીના લોકમાં મોકલી દઈશ.
ન દારાન્વૈ કરિષ્યેઽહમિતિ મે ભાવિતં મનઃ। એવં દૃષ્ટ્વા તુ ભવતઃ શકુન્તાનિવ લમ્બતઃ
મારા મનમાં તો પક્કી રીતે નક્કી કર્યું હતું કે હું લગ્ન નહીં કરું; પણ, તમને આ રીતે પક્ષીઓ જેવો લટકતા જોઈને મારું મન પલટી ગયું છે.