અપિ વા સ્વયમાગચ્છેત્પરિધાવન્નિતસ્તતઃ। ઇહૈવ વસતી ભદ્રે ભર્તારમુપલપ્સ્યસે
કેવું પણ થાય, કદાચ તારો પતિ પણ અહીં-અહીં ફરતો ફરતો પોતે આવી જાય; તું અહીં રહે, તો તને તારો પતિ મળી જશે.
રાજમાતુર્વચઃ શ્રુત્વા દમયન્તી વચોઽબ્રવીત્। સમયેનોત્સહે વસ્તું ત્વિ વીરપ્રજાયિનિ
રાણી માતાના શબ્દો સાંભળી, દમયંતીએ કહ્યું: 'હે વીરપુત્રોની માતા, જો તમે મારી શરતો માનો તો હું અહીં રહેવા તૈયાર છું.'
ઉચ્છિષ્ટં નૈવ ભુઞ્જીયાં ન કુર્યાં પાદધાવનમ્। ન ચાહં પુરુષાનન્યાન્પ્રભાષેયં કથંચન
હું ક્યારેય ઉચ્છિષ્ટ ખાઈશ નહીં, કોઈના પગ ધોઈશ નહીં અને કોઈ અજાણ્યા પુરુષ સાથે ક્યારેય વાત પણ નહીં કરું.
પ્રાર્થયેદ્યદિ માં કશ્ચિદ્દણ્ડ્યસ્તે સ પુમાન્ભવેત્। વધ્યશ્ચ તે સકૃન્મન્દ ઇતિમે વ્રતમાહિતમ્
જો કોઈ પુરુષ મને દુર્ભાવનાથી વળગી પડે, તો તેને દંડ આપવો; અને જો કોઈ વારંવાર આવું કરે, તો તેને મૃત્યુદંડ આપવો — આ મારું વ્રત છે.
ભર્તુરન્વેષણાર્થં તુ પશ્યેયં બ્રાહ્મણાનહમ્। યદ્યેવમિહ વત્સ્યામિ ત્વત્સકાશે ન સંશયઃ। અતોઽન્યથા ન મે વાસો વર્તતે હૃદયે ક્વચિત્
પતિની શોધ માટે હું બ્રાહ્મણોને મળવા જઇશ; પણ જો આવું જ છે, તો હું નિશ્ચયે તારી પાસે રહીશ. નહિંતર, મારા દિલમાં ક્યાંયે રહેવાનું સ્થાન નથી.
ઇત્યુક્તા દમયન્ત્યા તુ રાજમાતેદમબ્રવીત્। સર્વમેતત્કરિષ્યામિ દિષ્ટ્યા તે વ્રતમીદૃશમ્
દમયંતીએ આવું કહ્યું ત્યારે રાણીમાતાએ કહ્યું: 'હું બધું કરીશ; તું ધન્ય છે, કે તારો સંકલ્પ એવો છે.'
એવમુક્ત્વા તતો ભૈમીં રાજમાતા વિશાંપતે। ઉવાચેદં દુહિતરં સુનન્દાં નામ ભારત
આવી વાત કરીને, હે રાજા, રાણીમાતાએ પોતાની દીકરી સુનંદાને કહ્યું:
સૈરન્ધ્રીમભિજાનીષ્વ સુનન્દે દેવરૂપિણીમ્। વયસા તુલ્યતાં પ્રાપ્તા સખી તવ ભવત્વિયમ્। એતયા સહ મોદસ્વ નિરુદ્વિગ્રમના સદા
સુનંદે, તું સૈરંધ્રીને ઓળખી લે, એ દેવતાની જેમ સુંદર છે અને તારી જ ઉમરની છે. હવે એ તારી સાથી બને. તું હંમેશા એની સાથે નિરભય રહી આનંદ કર.
તતઃ પરમસંહૃષ્ટા સુનન્દા ગૃહણાગમત્। દમયન્તીમુપાદાય સખીભિઃ પરિવારિતા
પછી સુનંદા ખૂબ ખુશ થઈને દમયંતીને લઈને, પોતાની સખીઓ સાથે પોતાના ઓરડા તરફ ગઈ.
સહસા ન્યવસદ્રાજન્રાજપુત્ર્યા સુનન્દયા। ચિન્તયન્તી નલં વીરમનિશં વામલોચના
ત્યાં સુનંદા સાથે દમયંતી રહી, પણ એની આંખોમાં હંમેશા નલની યાદ રહી, એ દિવસ-રાત વીર નલને જ વિચારતી રહી.
ઉત્સૃજ્ય દમયન્તીં તુ નલો રાજા વિશાંપતે। દદર્શ દાવં દહ્યન્તં મહાન્તં ગહને વને
પછી નલ રાજાએ દમયંતીને છોડી દીધી અને ઘનઘોર જંગલમાં એક મોટો જંગલનો અગ્નિકાંડ જોયો.
તત્ર સુશ્રાવ શબ્દંવૈ મધ્યે ભૂતસ્ય કસ્યચિત્। અભિધાવ નલેત્યુચ્ચૈઃ પુણ્યશ્લોકેતિ ચાસકૃત્
ત્યાં એ આગની વચ્ચે કોઈકનો અવાજ સ્પષ્ટ સંભળાયો, જે વારંવાર ઉંચે બોલતો હતો: 'નલ! હે યશસ્વી!'
મા ભૈરિતિ નલશ્ચોક્ત્વા મધ્યમગ્નેઃ પ્રવિશ્ય તમ્। દદ્રશ નાગરાજાનં શયાનં કુણ્ડલીકૃતમ્
નલએ કહ્યું, 'ડર નહિ,' અને એ આગના મધ્યમાં ગયો, ત્યાં તેણે એક સાપરાજાને વળાંકો મારીને પડેલો જોયો.
સ નાગઃ પ્રઞ્જલિર્ભૂત્વા વેપમાનો નલં તદા। ઉવાચ માં વિદ્ધિરાજન્નાગં કર્કોટકં નૃપ
એ સાપે હાથ જોડીને, કાંપતો-કાંપતો નલને કહ્યું: 'હે રાજા, મને કાર્કોટક નામનો સાપ જાણ.'
મયા પ્રલબ્ધો બ્રહ્મર્ષિરનાગાઃ સુમહાતપાઃ। તેન મન્યુપરીતેન શપ્તોસ્મિ મનુજાધિપ
મારે બ્રહ્મર્ષિ નારદે સાથે છેતરપિંડી કરી, એ મહાન તપસ્વીએ ગુસ્સામાં મને શાપ આપ્યો.
તિષ્ઠ ત્વં સ્થાવર ઇવ યાવદેતિ નલઃ ક્વચિત્। ઇતો નેતાસિ તત્સ ત્વં શાપાન્મોક્ષ્યસિ મત્કૃતાત્
'તુ અહીં સ્થાવર જેવી રીતે ઊભો રહેજે, જ્યાં સુધી નલ અહીં ન આવે; તું અહીંથી જઈ શકતો નથી. પછી મારા કારણે તું શાપથી મુક્ત થશ.'
તસ્ય શાપાન્ન શક્નોમિ પદાદ્વિચલિતું પદમ્। ઉપદેક્ષ્યામિ તે શ્રેયસ્ત્રાતુમર્હતિ માં ભવાન્
એના શાપથી હું અહીંથી પગ પણ ખસેડી શકતો નથી. હું તને કલ્યાણનું ઉપદેશ આપીશ; તું મને બચાવવાનો છે.
સખા ચ તે ભવિષ્યામિ મત્સમો નાસ્તિ પન્નગઃ। લઘુશ્ચ તે ભવિષ્યામિ શીઘ્રમાદાય ગચ્છ મામ્
હું પણ તારો મિત્ર બનીશ; મારા જેવો બીજો સાપ નથી. હું તને બહુ હલકો બની જઈશ—મને ઝડપથી ઉઠાવી લઈ જા.
એવમુક્ત્વા સ નાગેન્દ્રો બભૂવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રકઃ। દં ગૃહીત્વા નલઃ પ્રાયાદ્દેશં દાવવિવર્જિતમ્
આવું કહીને એ સાપરાજા અંગૂઠા જેટલો નાનો થઈ ગયો; નલે એને લઈને અગ્નિથી દૂર સ્થળે ગયો.
આકાશદેશમાસાદ્ય વિમુક્તં કૃષ્ણવર્ત્મના। ઉત્સ્રષ્ટુકામં તં નાગઃ પુનઃ કર્કોટકોઽબ્રવીત્
પછી ખુલ્લા અને કાળાં દાઝેલા રસ્તાથી દૂર સ્થળે પહોંચીને, જ્યારે નલ એને છોડવા લાગ્યો, ત્યારે કાર્કોટક સાપે ફરી કહ્યું:
પદાનિ ગણયન્ગચ્છ સ્વાનિ નૈષધ કાનિચિત્। તત્રતેઽહં મહાબાહો શ્રેયો ધાસ્યામિ યત્પરમ્
'હે નિષધ, તું તારા પગલાં ગણતો જા; એક નિશ્ચિત પગલાંએ, હે મહાબાહુ, હું તને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપીસ.'
તતઃ સંખ્યાતુમારબ્ધમદશદ્દશમે પદે। તસ્ય દષ્ટસ્ય તદ્રૂપં ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
પછી, જ્યારે નલ પગલાં ગણવા લાગ્યો, દસમા પગલાંએ સાપે એને દંશ દીધો, અને તરત જ નલનું પહેલાનું રૂપ અદૃશ્ય થઈ ગયું.
સ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતસ્તસ્થાવાત્માનં વિકૃતં નલઃ। સ્વરૂપધારિણં નાગં દદર્શ સ મહીપતિઃ
પોતાનું રૂપ બદલાયું જોઈને નલ આશ્ચર્યમાં ઊભો રહ્યો; એ મહારાજાએ પોતાના સાચા સ્વરૂપમાં સાપને જોયો.
તતઃ કર્કોટકો નાગઃ સાન્ત્વયન્નલમબ્રવીત્। મયા તેઽન્તર્હિતં રૂપં ન ત્વાં વિદ્યુર્જના ઇતિ
પછી કર્કોટક નામનો સાપ નલને શાંત પાડતાં બોલ્યો: 'હું તારો રૂપ છુપાવી દીધું છે, જેથી લોકો તને ઓળખી ન શકે.'
યત્કૃતે ચાસિ નિકૃતો દુઃખેન મહતા નલ। વિષેણ સ મદીયેન ત્વયિ દુઃખં નિવત્સ્યતિ
જેને કારણે તારે ઘણું દુઃખ સહન કરવું પડ્યું છે, એના માટે હવે મારા ઝેરથી દુઃખ થશે.
વિષેણ સંવૃતૈર્ગાત્રૈર્યાવત્ત્વાં ન વિમોક્ષ્યતિ। તાવત્તુ ત્વાં મહારાજ ક્લેશેઽસ્મિન્સ નિયોક્ષ્યતિ
મારા ઝેરથી તારું શરીર ઢંકાયેલું રહેશે ત્યાં સુધી, એ માણસ તને મુશ્કેલીમાં રાખશે, મહારાજ, અને હું છોડું ત્યાં સુધી એ આવું જ કરશે.
અનાગા યેન નિકૃતસ્ત્વમનર્હો જનાધિપ। ક્રોધાદસૂયયિત્વા તં રક્ષા મે ભવતઃ કૃતા
તમે નિર્દોષ હોવા છતાં, એક અયોગ્ય માણસે તને દુઃખ આપ્યું; તેના ક્રોધ અને ઈર્ષાથી તને હાનિ પહોંચી, પણ હવે મેં તારી રક્ષા કરી છે.
ન તે ભયં નરવ્યાઘ્ર દંષ્ટ્રિભ્યઃ શત્રુતોપિ વા। બ્રહ્મવિત્ત્વં ચ ભવિતા મત્પ્રસાદાન્નરાધિપ
પુરૂષશાર્દૂલ, હવે તને દાંતવાળાં પ્રાણીઓ કે દુશ્મનોનું કોઈ ડર રહેશે નહીં; મારા આશીર્વાદથી તને બ્રહ્મવિદ્યાનું જ્ઞાન મળશે, રાજા.
રાજન્વિષનિમિત્તા ચ ન તે પીડા ભવિષ્યતિ। સંગ્રામેષુ ન રાજેન્દ્રશશ્વજ્જયમવાપ્સ્યસિ
રાજા, આ ઝેરથી તને કોઈ પીડા નહીં થાય; અને યુદ્ધમાં, રાજાધિરાજ, તું હંમેશાં વિજયી રહેશે.
ગચ્છ રાજન્નિતઃ સૂતો બાહુકોઽહમિતિ બ્રુવન્। સમીપમૃતુપર્ણસ્ય સ હિ વેદાક્ષનૈપુણમ્
હવે અહીંથી જા, રાજા, અને કહેજે કે હું બાહુક નામનો રથચાલક છું; તું ઋતુપર્ણ પાસે જા, કારણ કે એ પાશાની કળામાં નિપુણ છે.