કુઞ્જરદ્વીપિમહિષશાર્દૂલર્ક્ષમૃગાનપિ। પશ્યામ્યસ્મિન્વને કૃત્સ્ને હ્યમનુષ્યનિષેવિતે
'આ આખા જંગલમાં, જ્યાં માનવો આવતાં નથી, હું તો હાથી, ભેંસ, વાઘ, રીંછ અને હરણ જ જોઈ શકું છું.'
ઋતે ત્વાં માનુષીં મર્ત્યં ન પશ્યામિ મહાવને। તથા નો યક્ષરાડદ્ય મણિભદ્રઃ પ્રસીદતુ
'તમને છોડીને, આ વિશાળ જંગલમાં મને બીજો કોઈ માનવી દેખાતો નથી. આજે યક્ષરાજ મણિભદ્ર અમ પર કૃપા કરે.'
સાઽબ્રવીદ્વણિજઃ સર્વાન્સાર્થવાહં ચ તં તતઃ। ક્વનુ યાસ્યતિ સાર્થોઽયમેતદાખ્યાતુમર્હસિ
પછી તેણીએ બધા વેપારીઓ અને તેમના મુખ્યને પૂછ્યું: 'આ વાણિજ્યકાફલો ક્યાં જઈ રહ્યો છે? તમે મને એ કહો.'
સાર્થોઽયં ચેદિરાજસ્ય સુબાહોઃ સત્યદર્શિનઃ। ક્ષિપ્રં જનપદં ગન્તા લાભાય મનુજાત્મજે
આ કાફલો ચેદિ દેશના સત્યવંત રાજા સુબાહુનો છે; હે માનવકન્યા, આ કાફલો વહેલી જલ્દી લાભ માટે ગામડાં તરફ જશે.
સા તચ્છ્રુત્વાઽનવદ્યાઙ્ગી સાર્થવાહવચસ્તદા। જગામ સહ તેનૈવ સાર્થેન પતિલાલસા
કાફલાના મુખ્યના શબ્દો સાંભળીને, નિર્દોષ અંગવાળી એ સ્ત્રી પતિની આશામાં એ કાફલાની સાથે ચાલી.
અથ કાલે બહુતિથે વને મહતિ દારુણે। તટાકં સર્વતોભદ્રં પદ્મસૌગન્ધિકાયુતમ્
ઘણા દિવસો પછી, વિશાળ અને ભયાનક જંગલમાં, તેઓએ ચારે બાજુ શુભ અને કમળ તથા સુગંધિત જળકમળોથી ભરેલું સરોવર જોયું.
દદૃશુર્વણિજો રમ્યં પ્રભૂતયવસેન્ધનમ્। બહુમૂલફલોપેતં નાનાપક્ષિનિષેવિતમ્
વેપારીઓએ ત્યાં મનોહર સ્થળ જોયું, જ્યાં ઘાસ અને ઇંધણ ઘણું હતું, અનેક મૂળ અને ફળો મળતા, અને વિવિધ પક્ષીઓ આવતાં.
તં દૃષ્ટ્વા મૃષ્ટસલિલં મનોહારિ સુશીતલમ્। સુપરિશ્રાન્તવાહાસ્તે નિવેશાય મનો દધુઃ
એ મનમોહક, ઠંડુ અને સ્વચ્છ પાણી જોઈને, તેમના પશુઓ ખૂબ થાકેલા હતા, તેથી તેઓએ ત્યાં રોકાવાનું નક્કી કર્યું.
સંમતે સાર્થવાહસ્ય વિવિશુર્વનમુત્તમમ્। ઉવાસ સાર્થઃ સુમહાન્નિશામાસાદ્ય પદ્મિનીમ્
કાફલાના મુખ્યની મંજૂરીથી, તેઓ એ ઉત્તમ જંગલમાં પ્રવેશ્યા; મોટો કાફલો કમળોથી ભરેલા સરોવર પાસે રાતે રોકાયો.
અથાર્ધરાત્રસમયે નિઃશબ્દે તિમિરે તદા। સુપ્તે સાર્થે પરિશ્રાન્તે હસ્તિયૂથમુપાગમત્। પાનીયાર્થં ગિરિતટાન્મદપ્રસ્રવણાવિલમ્
પછી અડધી રાત્રે, ગાઢ અંધકાર અને શાંતિમાં, જ્યારે આખો કાફલો ઊંઘતો અને થાકેલો હતો, ત્યારે પર્વતની ઢાળ પરથી, માથેથી રસ ટપકાવતા, પાણી માટે હાથીઓનો ઝુંડ આવ્યો.
[અથાપશ્યત સાર્થં તં સાર્થજાન્સુબહૂન્ગજાન્
પછી એ હાથીઓએ એ કાફલો અને વેપારીઓના અનેક પાળેલા હાથીઓને જોયા.
તે તાન્ગ્રામ્યગજાન્દૃષ્ટ્વા સર્વે વનગજાસ્તદા। સમાદ્રવન્ત વેગેન જિઘાંસન્તો મદોત્કટાઃ
પાળેલા હાથીઓને જોઈને, બધા જંગલી હાથીઓ ઉગ્ર મદમાં, તેમને મારી નાખવાની ઈચ્છાથી, ઝડપથી દોડી આવ્યા.
તેષામાપતતાં વેગઃ કરિણાં દુઃસહોઽભવત્। નગાગ્રાદિવ શીર્ણાનાં શૃઙ્ગાણાં પતતાં ક્ષિતૌ। સ્પન્દતામપિ નાગાનાં માર્ગા નષ્ટા વનોદ્ભવાઃ ।।]
દોડતા હાથીઓનો જોર એટલો ભયાનક હતો કે જાણે પર્વતના શિખરો જમીન પર પટકાઈ રહ્યા હોય; ડરથી કાંપતા હાથીઓને જંગલના રસ્તા પણ દેખાતા નહોતાં.
માર્ગં સંરુદ્ધ્ય સંસુપ્તં પદ્મિન્યાઃ સાર્થમુત્તમમ્। તે તં મમર્દુઃ સહસા વેષ્ટમાનં મહીતલે
જંગલી હાથીઓએ રસ્તો અટકાવીને, કમળવાળી પદ્મિની પાસે સૂઈ રહેલા ઉત્તમ કાફલાને અચાનક જમીન પર દબાવી નાખ્યો.
મહારવં પ્રમુઞ્ચતો વદ્ધ્યન્તે શરણાર્થિનઃ। વનગુલ્માંશ્ચ ધાવન્તો નિદ્રયા મહતો ભયાત્
શરણ માટે બૂમો પાડતા લોકો માર્યા ગયા; કેટલાક મોટા ડર અને ઊંઘના કારણે જંગલના ઝાડ-ઝાડમાં ભાગી ગયા.
કેચિદ્દન્તૈઃ કરૈઃ કેચિત્કેચિત્પદ્ભ્યાં હતા ગજૈઃ
કેટલાકને હાથીઓએ દાંતથી, કેટલાકને સુંડથી અને કેટલાકને પગથી મારી નાખ્યા.
નિહતોષ્ટ્રાશ્વબહુલાઃ પદાતિજસંકુલાઃ। ભયાદાધાવમાનાશ્ પરસ્પરહતાસ્તદા
ઉંટ અને ઘોડા પણ માર્યા ગયા, ચારે બાજુ પગપાળા લોકો ભરી ગયા; ડરથી ભાગતા, એકબીજાને પણ ઇજા પહોંચાડી.
ઘોરાન્નાદાન્વિમુઞ્ચન્તો નિપેતુર્ધરણીતલે। વૃક્ષેષ્વાસજ્યસંભગ્નાઃ પતિતા વિષમેષુ ચ
ભયાનક બૂમો પાડતા, કેટલાક જમીન પર પડી ગયા, કેટલાક ઝાડ સાથે અથડાઈ તૂટી ગયા, તો કેટલાક અસમાન જગ્યાએ પડી ગયા.
એવંપ્રકારૈર્બહુભિર્દૈવેનાક્રમ્ય હસ્તિભિઃ। રાજન્વિનિહતં સર્વં સમૃદ્ધં સાર્થમણ્ડલમ્
હે રાજા, આવી અનેક રીતે, દૈવના પ્રભાવથી, હાથીઓએ આખો સમૃદ્ધ કાફલો નષ્ટ કરી નાખ્યો.
આરાવઃ સુમહાંશ્ચાસીત્રૈલોક્યભયકારકઃ। એષોઽગ્નિરુત્થિતઃ કષ્ટસ્ત્રાયધ્વં ધાવતાઽધુના
મોટો હાહાકાર થયો, જે ત્રણેય લોકને ડરાવતો હતો: 'આ તો ભયાનક આગ લાગી છે! બચો, હવે દોડી જાવ!'
રત્નરાશિર્વિશીર્ણોઽયં ગૃહ્ણીધ્વં કિં પ્રધાવત। સામાન્યમેતદ્દ્રવિણં ન મિથ્યા વચનં મમ
અહીં રત્નોની ઢગલી છૂટેલી પડી છે—લઈ જાવ, કેમ ભાગી રહયા છો? આ ધન સૌનું છે; મારું કહેલું ખોટું નથી.
પુનરેવાભિધાસ્યામિ ચિન્તયધ્વં સુકાતરાઃ। એવમેવાભિભાષન્તો વિદ્રવન્તિ ભયાત્તદા
હું ફરીથી કહું છું—તમે બધા, સુખની આશા રાખનારાઓ, સારી રીતે વિચાર કરો. એમ બોલતાં બોલતાં, એ બધા એ સમયે ડરેને ભાગી ગયા.
તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને દારુણે જનસંક્ષયે। દમયન્તી ચ બુબુધે ભયસંત્રસ્તમાનસા। અપશ્યદ્વૈશસં તત્ર સર્વલોકભયંકરમ્
એવી ભયાનક વિનાશની સ્થિતિમાં, જ્યારે અનેક લોકો નાશ પામી રહ્યા હતા, દમયંતીનું મન ભયથી ભરાઈ ગયું અને એણે ત્યાંના બધા લોકોને ડરાવતી આપત્તિને જાણીને સમજ્યું.
અદૃષ્ટપૂર્વં તદ્દૃષ્ટ્વા બાલા પદ્મનિભેક્ષણા। સંસક્તવદનાશ્વાસા ઉત્તસ્થૌ ભયવિહ્વલા
આવી previously ક્યારેય ન જોઈ હોય એવી ઘટના જોઈને, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ યુવાનીએ, શ્વાસ અટકી ગયો હોય એમ, ભયથી ગભરાઈને ઊભી રહી.
યે તુ તત્ર વિનિર્મુક્તાઃ સાર્થાત્કેચિદવિક્ષતાઃ। તેઽબ્રુવન્સહિતાઃ સર્વે કસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્
પણ જે લોકો એ સારોમાંથી બચી ગયા હતા, એ બધા ભેગા થઈને બોલ્યા: 'આ બધું કઈના કર્મનું ફળ છે?'
નૂનં ન પૂજિતોઽસ્માભિર્મણિભદ્રો મહાયશાઃ। તથા યક્ષાધિપઃ શ્રીમાન્ન વૈ વૈશ્રવણઃ પ્રભુઃ
નક્કી છે કે આપણે મહાન યશવંત મણિભદ્રને પૂજ્યા નથી, ને યક્ષાધિપતિ વૈશ્વરવણ ભગવાનને પણ માન આપ્યો નથી.
ન પૂજા વિઘ્રકર્તૄણામથવા પ્રથમં કૃતા
અને આપણે કારવાંના રક્ષકોની પણ પહેલાં પૂજા કરી નહોતી.
શકુનાનાં ફલં વાઽથ વિપરીતિમિદં ધ્રુવમ્। ગ્રહા ન વિપરીતાસ્તુ કિમન્યદિદમાગતમ્
કે પછી, કદાચ, પક્ષીઓના અપશકુનનું ફળ છે, અથવા કોઈ ઉલટફેર થયું છે; ગ્રહો તો વિપરીત નથી—તો બીજું શું થયું હશે?
અપરે ત્વબ્રુવન્દીના જ્ઞાતિદ્રવ્યવિનાકૃતા। યાઽસાવદ્ય મહાસાર્થે નારી હ્યુન્મત્તદર્શના
બીજાઓ, જેઓ પોતાના સગાં અને સંપત્તિ ગુમાવી દુઃખી હતા, એમ બોલ્યા: 'એ સ્ત્રી, જે મહાસારથમાં આવી હતી અને પાગલ જેવી દેખાતી હતી—'
પ્રવિષ્ટા વિકૃતાકારા કૃત્વા રૂપમમાનુષમ્। તયૈવં વિહિતા પૂર્વં માયા પરમદારુણા
'એ અંદર આવી, પોતાનું સ્વરૂપ બદલીને માનવથી વિપરીત રૂપ ધારણ કર્યું; એણે જ પહેલાં આ ભયાનક માયા ઉભી કરી.'