એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ જરત્કારુર્મહાતપાઃ। ચચાર પૃથિવીં કૃત્સ્નાં યત્રસાયંગૃહો મુનિઃ
એ જ સમયે મહાન તપસ્વી જરત્કારુ, જેનું કોઈ ઘર નહોતું, આખી પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો.
ચરન્દીક્ષાં મહાતેજા દુશ્ચરામકૃતાત્મભિઃ। તીર્થેષ્વાપ્લવનં કુર્વન્પુણ્યેષુ વિચચાર હ
એ મહાતેજસ્વી ઋષિ કઠિન વ્રત કરતો હતો, જે અસંયમી લોકો માટે અઘરું છે. એ પવિત્ર તીર્થો પર જઈને પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરતો અને ફરતો રહ્યો.
વાયુભક્ષો નિરાહારઃ શુષ્યન્નહરહર્મુનિઃ। સં દદર્શ પિતૄન્ગર્તે લમ્બમાનાનધોમુખાન્
એ ઋષિ માત્ર વાયુ પર જીવતો, અનાહારી રહ્યો અને રોજે રોજ સુકાતો ગયો. એણે એક ખાડામાં પોતાના પિતૃઓને ઊંધા લટકતા જોયા.
એકતન્ત્વવશિષ્ટં વૈ વીરણસ્તમ્બમાશ્રિતાન્। તં તન્તું ચ શનૈરાખુમાદદાનં બિલેશયમ્
પિતૃઓ એક વાંસના ડાંગરની એક જ બાકી રહેલી તાંતડીને પકડીને લટક્યા હતા. એ તાંતડીને એક બિલમાં રહેતો ઉંદર ધીમે ધીમે કાપી રહ્યો હતો.
નિરાહારાન્કૃશાન્દીનાન્ગર્તે સ્વત્રાણમિચ્છતઃ। ઉપસૃત્ય સ તાન્દીનાન્દીનરૂપોઽભ્યભાષત
પિતૃઓ અનાહારી, દુર્બળ અને દુઃખી હતા અને પોતાની રક્ષા માટે તરસતા હતા. જરત્કારુ પણ એમની જેમ દુઃખી દેખાતો એમની પાસે ગયો અને એમને સંબોધ્યા.
કે ભવન્તોઽવલમ્બન્તે વીરમસ્તમ્બમાશ્રિતાઃ। દુર્બલં ખાદિતૈર્મૂલૈરાખુના બિલવાસિના
તમે કોણ છો, જે વાંસના ડાંગરને પકડીને લટક્યા છો? એ નબળી મૂળને પકડીને, જે બિલમાં રહેતા ઉંદરે કાપી નાખી છે, કેમ લટક્યા છો?
વીરણસ્તમ્બકે મૂલં યદપ્યેકમિહ સ્થિતમ્। તદ્ભપ્યયં શનૈરાખુરાદત્તે દશનૈઃ શિતૈઃ
આ વાંસના ડાંગરમાં જે એક જ મૂળ બાકી છે, એ પણ ઉંદર પોતાની તીખી દાંતથી ધીમે ધીમે કાપી રહ્યો છે.
છેત્સ્યતેઽલ્પાવશિષ્ટત્વાદેતદપ્યચિરાદિવ। તતસ્તુ પતિતારોઽત્ર ગર્તે વ્યક્તમધોમુખાઃ
હવે થોડું જ બાકી છે, એ પણ ટૂંક સમયમાં તૂટી જશે. પછી તમે બધા અહીં ખાડામાં ઊંધા પડી જશો.
અત્ર મે દુઃખમુત્પન્નં દૃષ્ટ્વા યુષ્માનધોમુખાન્। કૃચ્છ્રામાપદમાપન્નાન્પ્રિયં કિં કરવાણિ વઃ
તમને ઊંધા લટકેલા અને આવી મુશ્કેલીમાં જોયા પછી મને ઘણું દુઃખ થયું છે. હું તમારા માટે શું પ્રિય કામ કરી શકું?
તપસોઽસ્ય ચતુર્થેન તૃતીયેનાથ વા પુનઃ। અર્ધેન વાપિ નિસ્તર્તુમાપદં બ્રૂત મા ચિરમ્
મારા તપના ચોથા ભાગથી, ત્રીજા ભાગથી કે અડધા ભાગથી પણ જો તમે આ મુશ્કેલીમાંથી છૂટવા માંગતા હો તો, તરત કહો.
અથવાપિ સમગ્રેણ તરન્તુ તપસા મમ। ભવન્તઃ સર્વ એવેહ કામમેવં વિધીયતામ્
અથવા, જો તમે ઈચ્છો તો મારા આખા તપના ફળથી પણ તમે બધા મુક્ત થઈ શકો. જેમ તમારે મન થાય તેમ કરો.
કુતો ભવાન્બ્રહ્મચારી યો નસ્ત્રાતુમિહેચ્છસિ। ન તુ વિપ્રાગ્ર્ય તપસા શક્યમેતદ્વ્યપોહિતુમ્
તમે તો બ્રહ્મચારી છો, તો અમને બચાવવા કેમ ઈચ્છો છો? શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણના તપથી પણ આ દુઃખ દૂર કરી શકાયું નથી.
અસ્તિ નસ્તાત તપસઃ ફલં પ્રવદતાં વર। સંતાનપ્રક્ષયાદ્બ્રહ્મન્પતામો નિરયેઽશુચૌ
હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, શું તપસ્યાનું કોઈ ફળ છે કે નથી? વંશના નાશથી, હે બ્રાહ્મણ, અમે અશુદ્ધ નરકમાં પડી રહ્યા છીએ.
સન્તાનં હિ પરો ધર્મં એવમાહ પિતામહઃ। લમ્બતામિહ નસ્તાત ન જ્ઞાનં પ્રતિભાતિ વૈ
અમારા પિતામહે તો સંતાનને સર્વોચ્ચ ધર્મ કહ્યું છે; પણ અહીં, હે પિતા, અમે અધૂરા રહી ગયા છીએ અને અમને કોઈ જ્ઞાન દેખાતું નથી.
યેન ત્વાં નાભિજાનીમો લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્। વૃદ્ધો ભવાન્મહાભાગોયોનઃ શોચ્યાન્સુદુઃખિતાન
જેનાથી તમે, જગતમાં પ્રખ્યાત પરાક્રમી, અમને ઓળખાતા નથી—તમે વયસ્ક અને મહાભાગ્યશાળી છો—અમે તમારા પૂર્વજ દુઃખી અને દયનીય છીએ.
શોચતે ચૈવ કારુણ્યાચ્છૃણુ યે વૈ વયં દ્વિજ। યાયાવરા નામ વયમૃષયઃ સંશિતવ્રતાઃ
અને દયા કરીને હું શોક કરું છું, હે દ્વિજ, સાંભળો: અમને યાયાવર નામે ઓળખવામાં આવે છે, અમે કઠિન વ્રત પાળનારા ઋષિ છીએ.
લોકાત્પુમ્યાદિહ ભ્રષ્ટાઃ સન્તાનપ્રક્ષયાન્મુને। પ્રણષ્ટં નસ્તપસ્તીવ્રં ન હિ નસ્તન્તુરસ્તિ વૈ
હે મુનિ, વંશના નાશથી અમે લોકમાંથી તિરસ્કૃત થયા છીએ, અમારું કઠિન તપ નષ્ટ થઈ ગયું છે; અમને કોઈ સંતાન નથી.
અસ્તિત્વેકોઽદ્ય નસ્તન્તુઃ સોઽપિ નાસ્તિ યથા તથા। મન્દભાગ્યોઽલ્પભાગ્યાનાં તપ એકં સમાસ્થિતઃ
આજે અમારો એક જ સંતાન બચ્યો છે, અને એ પણ જાણે ગુમ થઈ ગયો છે; દુર્ભાગ્યશાળાઓમાં સૌથી ઓછું ભાગ્યવાળો એ જ તપસ્યામાં લાગેલો છે.
જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। નિયતાત્મા મહાત્મા ચ સુવ્રતઃ સુમહાતપાઃ
તેનું નામ જરત્કારુ છે, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત છે, આત્મસંયમી, મહાન આત્માવાળો, સદ્વ્રતી અને મહાન તપસ્વી છે.
તેન સ્મ તપસો લોભાત્કૃચ્છ્રમાપાદિતા વયમ્। ન તસ્ય ભાર્યા પુત્રો વા બાન્ધવો વાઽસ્તિ કશ્ચન
એના તપસ્યાના લોભથી જ અમે આ મુશ્કેલીમાં આવી ગયા છીએ; એના પાસે ન તો પત્ની છે, ન પુત્ર, ન કોઈ સંબંધ.
તસ્માલ્લમ્બામહે ગર્તે નષ્ટસંજ્ઞા હ્યનાથવત્। સ વક્તવ્યસ્ત્વયા દૃષ્ટો હ્યસ્માકં નાથવત્તયા
એ કારણે અમે ખાડા પર લટકાયેલા છીએ, જાણે અમને કોઈ સંભાળનાર નથી; એને કહેવું જરૂરી છે, કેમ કે તમે અમને આ અશક્ત અવસ્થામાં જોયા છો.
પિતરસ્તેઽવલમ્બન્તે ગર્તે દીના અધોમુખાઃ। સાધુ દારાન્કુરુષ્વેતિ પ્રજાયસ્વેતિ ચાભિ ભોઃ
તમારા પિતૃઓ ખાડા પર લટકેલા છે, દુઃખી અને નિરાશ; હે સજ્જન, પત્ની ગ્રહણ કરો અને સંતાન પેદા કરો—અમે વિનંતી કરીએ છીએ.
કુલતન્તુર્હિ નઃ શિષ્ટઃ સ એકૈકસ્તપોધન। યં તુ પશ્યસિ નો બ્રહ્મન્વીરણસ્તમ્બમાશ્રયમ્
અમારા વંશની એક જ ડોરી બચી છે, એ એકમાત્ર તપસ્વી, હે બ્રાહ્મણ, જેને તમે ઘાસની ડાળીએ આશ્રય લેતા જુઓ છો.
એષોઽસ્માકં કુલસ્તમ્બ આસ્તે સ્વકુલવર્ધનઃ। યાનિ પશ્યસિ વૈ બ્રહ્મન્મૂલાનીહાસ્ય વીરુધઃ
આજ આપણાં કુળનો આધારસ્તંભ છે, જે અહીં બેઠો છે અને કુળને વધારનાર છે; હે બ્રાહ્મણ, તમે જે મૂળાઓ જુઓ છો એ એના વંશના છે.
એતે નસ્તન્તવસ્તાત કાલેન પરિભક્ષિતાઃ। યત્ત્વેતત્પશ્યસિ બ્રહ્મન્મૂલમસ્યાર્ધભક્ષિતમ્
હે પિતા, આ અમારા વંશના છે, જેને સમય ખાઈ ગયો છે; અને હે બ્રાહ્મણ, તમે જે મૂળ જુઓ છો એ પણ અડધું ખાધેલું છે.
યત્ર લમ્બામહે ગર્તે સોઽપ્યેકસ્તપ આસ્થિતઃ। યમાખું પશ્યસિ બ્રહ્મન્કાલ એષ મહાબલઃ
જ્યાં અમે ખાડા પર લટકેલા છીએ, ત્યાં એ એકમાત્ર પણ તપસ્યામાં તલીન છે; હે બ્રાહ્મણ, તમે જે ઉંદર જુઓ છો એ મહાબળવાન સમય છે.
સ તં તપોરતં મન્દં શનૈઃ ક્ષપયતે તુદન્। જરત્કારું તપોલુબ્ધં મન્દાત્માનમચેતસમ્
એ ધીરે ધીરે એ દુર્બળ તપસ્વી જરત્કારુને, જે તપમાં લોભી, મંદમતિ અને અવિવેકી છે, ખાઈ રહ્યો છે.
ન હિ નસ્તત્તપસ્તસ્ય તારયિષ્યતિ સત્તમ। છિન્નમૂલાન્પરિભ્રષ્ટાન્કાલોપહતચેતસઃ
હે શ્રેષ્ઠ, એનું તપ અમને બચાવી શકશે નહીં—અમે મૂળથી કપાઈ ગયા છીએ, પડી ગયા છીએ અને સમયના પ્રભાવથી અમારા મન દુઃખી છે.
અધઃ પ્રવિષ્ટાન્પશ્યાસ્માન્યથા દુષ્કૃતિનસ્તથા। અસ્માસુ પતિતેષ્વત્ર સહ સર્વૈઃ સબાન્ધવૈઃ
જુઓ, અમે નીચે જઈ રહ્યા છીએ, જાણે અમારાથી પાપ થયું હોય; જ્યારે અમે અહીં પડી જઈશું, ત્યારે અમારા બધા સંબંધીઓ પણ સાથે પડી જશે.
છિન્નઃ કાલેન સોઽપ્યત્ર ગન્તા વૈ નરકં તતઃ। તપો વાઽપ્યથ ચા યજ્ઞો યચ્ચાન્યત્પાવનં મહત્
જ્યારે એ પણ સમયથી કપાઈ જશે, ત્યારે એ અહીંથી સીધો નરકમાં જશે; પછી એનું તપ, યજ્ઞ કે બીજું કોઈ મહાન પવિત્ર કાર્ય પણ ફળ આપશે નહીં.