સત્યવાન્ધર્મવિત્પ્રાજ્ઞઃ સત્યસંધોઽરિમર્દનઃ। બ્રહ્મણ્યો દૈવતપરઃ શ્રીમાન્પરપુરંજયઃ
સત્યવંત, ધર્મની જાણકારી ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી, પોતાના વચન પર અડગ, શત્રુઓને હરાવનાર, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓ માટે સમર્પિત, સંપન્ન અને પરદેશના શહેરો પર વિજય મેળવનાર.
નલો નામ નૃપશ્રેષ્ઠો દેવરાજસમદ્યુતિઃ। મમ ભર્તા વિશાલાક્ષઃ પૂર્ણેન્દુવદનોઽરિહા
નલ નામે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દેવરાજ જેવા તેજવાળું, મારા પતિ છે, વિશાળ આંખો ધરાવતો, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળું, શત્રુઓનો નાશકર્તા.
આહર્તા ક્રતુમુખ્યાનાં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। સપત્નાનાં મૃધે હન્તા રવિસોમસમપ્રભઃ
મુખ્ય યજ્ઞો કરનાર, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, યુદ્ધમાં પ્રતિસ્પર્ધીઓને હરાવનાર, સૂર્ય અને ચંદ્ર જેવી કિરણવાળું.
સ કૈશ્ચિન્નિકૃતિપ્રજ્ઞૈરનાર્યૈરકૃતાત્મભિઃ। આહૃય પૃથિવીપાલઃ સત્યધર્મપરાયણઃ। દેવનેકુશલૈર્જિહ્મૈર્જિતો રાજ્યં વસૂનિ ચ
એ રાજા, સત્ય અને ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, કેટલાક ચતુર, દુષ્ટ અને નિર્લજ્જ લોકો દ્વારા છેતરાયો, અને જ્ઞાનમાં કુશળ હોવા છતાં, જુગારના કૌશલ્યમાં પારંગત છેતરબાજો દ્વારા રાજય અને સંપત્તિ ગુમાવી બેઠો.
તસ્ય મામવગચ્છધ્વં ભાર્યાં રાજર્પભસ્ય વૈ। દમયન્તીતિ વિખ્યાતાં ભર્તુર્દર્શનલાલસામ્
મને એ પ્રસિદ્ધ રાજાની પત્ની તરીકે ઓળખો, જે દમયંતી તરીકે જાણીતી છે અને પોતાના પતિના દર્શન માટે તરસી રહી છે.
સા વનાનિ ગિરીંશ્ચૈવ સરાંસિ સરિતસ્તથા। પલ્વલાનિ ચ સર્વાણિ તથાઽરણ્યાનિ સર્વશઃ
એ સ્ત્રી જંગલ, પર્વતો, સરોવરો, નદીઓ, બધી જ કાદવવાળી જગ્યાઓ અને તમામ અરણ્યોમાં ફરી છે.
અન્વેપમાણઆ ભર્તારં નલં રણવિશારદમ્। મહાત્માનં કૃતાસ્ત્રં ચ વિચરામીહ દુઃખિતા
યુદ્ધમાં નિપુણ, મહાન આત્મા અને શસ્ત્રોમાં કુશળ એવા પતિ નલને શોધતી, હું અહીં દુ:ખી થઈને ભટકી રહી છું.
કચ્ચિદ્ભગવતાં રમ્યં તપોવનમિદં નૃપઃ। ભવેત્પ્રાપ્તો નલો નામ નિપધાનાં જનાધિપઃ
શું નિપધ દેશના લોકોના રાજા, નલ નામે પતિ, કદાચ આ સુંદર તપોવનમાં આવ્યા છે?
યત્કૃતેઽહમિદં દુઃખં પ્રપન્ના ભૃશદારુણમ્। વનં પ્રતિયં ધોરં શાર્દૂલમૃગસેવિતમ્
એના માટે જ હું આ ભયાનક અને કઠિન જંગલમાં આવી છું, જ્યાં વાઘ અને હરણો રહે છે, અને ભારે દુ:ખમાં ડૂબી ગઈ છું.
યદિ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈર્ન દ્રક્ષ્યામિ નલં નૃપમ્। આત્માનં શ્રેયસા યોક્ષ્યે દેહસ્યાસ્ય વિમોક્ષણાત્
જો થોડા દિવસો અને રાતોમાં હું રાજા નલને નહીં જોઈ શકું, તો હું આ શરીર છોડીને આત્માને શુભમાં જોડી દઈશ.
કોનુ મે જીવિતેનાર્થસ્તમૃતે પુરુષર્ષભમ્। કથં ભવિષ્યામ્યદ્યાહં ભર્તૃશોકાભિપીડિતા
એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ વિના મારા જીવનનો શું અર્થ છે? પતિના વિયોગના દુ:ખથી પીડાયેલી, હું કેવી રીતે જીવી શકીશ?
તથા વિલપતીમેકામરણ્યે ભીમનન્દિનીમ્। દમયન્તીમથોચુસ્તે તાપસાઃ સત્યવાદિનઃ
જ્યારે એ એકલી જંગલમાં આ રીતે રડતી હતી, દમયંતી, જેની પ્રશંસા થાય છે, તેને સત્ય બોલનાર તપસ્વીઓએ સંબોધી.
ઉદર્કસ્તવ કલ્યાણિ કલ્યાણો ભવિતા શુભે। વયં પશ્યામ તપસા ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ નૈષધમ્
હે શુભ સ્ત્રી, તારા માટે શુભ અને સારા પરિણામ આવશે; અમારું તપસ્વી શક્તિથી અમે જોઈ શકીએ છીએ કે તું જલ્દી જ નલ રાજાને જોઈશ.
નિપધાનામધિપતિં નલં રિપુનિપાતિનમ્। ભૈમિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠં દ્રક્ષ્યસે વિગતજ્વરમ્
હે ભીમની પુત્રી, તું નિપધ દેશના રાજા, શત્રુઓને હરાવનાર, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ, દુ:ખથી મુક્ત નલને જોઈશ.
વિમુક્તં સર્વપાપેભ્યઃ સર્વરત્નસમન્વિતમ્। તદેવ નગરં શ્રેષ્ઠં પ્રશાસતમરિન્દમમ્
સર્વ પાપોથી મુક્ત, સર્વ રત્નોથી યુક્ત, એ શ્રેષ્ઠ શહેરમાં શાસન કરતો, શત્રુઓને હરાવનાર.
દ્વિપતાં ભયકર્તારં સુહૃદાં શોકનાશનમ્। પતિમેષ્યસિ કલ્યાણિ કલ્યાણાભિજનં નૃપમ્
હે શુભ સ્ત્રી, તું ફરીથી પતિ તરીકે એ શ્રેષ્ઠ વંશના રાજાને મેળવે છે, જે શત્રુઓમાં ભય પેદા કરે છે અને મિત્રોનો દુ:ખ દૂર કરે છે.
એવમુક્ત્વા નલસ્યેષ્ટાં મહિષીં પાર્થિવાત્મજામ્। અન્તર્હિતાસ્તાપસાસ્તે સાગ્નિહોત્રાશ્રમાસ્તથા
એવું કહીને નલની પ્રિય રાણી, રાજપુત્રીને, તે સાધુઓએ પોતાના યજ્ઞ અગ્નિ અને આશ્રમ સાથે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
સા દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં વિસ્મિતા હ્યભવત્તદા। દમયન્ત્યનવદ્યાઙ્ગી વીરસેનનૃપસ્નુષા
આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, નિર્મલ શરીરવાળી, વીરસેનાની વહુ દમયંતી ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
ચિન્તયામાસ વૈદર્ભી કિમેતદ્દૃષ્ટવત્યહમ્
વિદર્ભની રાજકુમારી વિચારી રહી, 'હું શું જોઈ લીધું છે?'
કિંનુ સ્વપ્નો મયા દૃષ્ટઃ કોઽયંવિધિરિહાભવત્। ક્વનુ તે તાપસાઃ સર્વે ક્વ તદાશ્રમમણ્ડલમ્
'શું મેં સ્વપ્ન જોયો હતો? અહીં કઈ રીતે આ વિધિ બની? બધા સાધુઓ ક્યાં ગયા? એ આશ્રમોનું વર્તુળ ક્યાં છે?'
ક્વ સા પુણ્યજલા રમ્યા નદી દ્વિજનિષેવિતા। ક્વનુ તે હ નગા હૃદ્યાઃ ફલપુષ્પોપશોભિતાઃ
'ક્યાં છે એ સુંદર, પવિત્ર નદી, જે બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજાયેલી હતી? અને ક્યાં છે એ મનમોહક વૃક્ષો, જે ફળ અને ફૂલો થી સજ્જ હતા?'
ઇત્યેવં નરશાર્દૂલ વિસ્મિતા કમલેક્ષણા।' ધ્યાત્વા ચિરં ભીમસુતા દમયન્તી શુચિસ્મિતા। ભર્તૃશોકપરા દીનાવિવર્ણવદનાઽભવત્
હે પુરુષ સિંહ, કમળ જેવી આંખોવાળી દમયંતી આશ્ચર્યમાં પડી, લાંબા સમય સુધી વિચારતી રહી; ભીમની પુત્રી, શુદ્ધ સ્મિતવાળી, પતિના દુઃખમાં ડૂબી, ઉદાસ અને નિરાશ થઈ ગઈ.
સા ગત્વાઽથાપરાં ભૂમિં બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા। વિલલાપાશ્રુપૂર્ણાક્ષી દૃષ્ટ્વાઽશોકતરું તતઃ
પછી, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ, અવાજ રડવાથી અવરાયેલો, તે બીજી જગ્યાએ ગઈ; ત્યાં અશોક વૃક્ષ જોઈને, દમયંતી રડવા લાગી.
ઉપગમ્ય તરુશ્રેષ્ઠમશોકં પુષ્પિતં વને। પલ્લવાપીડિતં હૃદ્યં વિહઙ્ગૈરનુનાદિતમ્
તે જંગલમાં, ફૂલો થી ભરેલા, નવી કળીઓથી ઢંકાયેલા, પક્ષીઓના કલરવથી ગૂંજતા, અશોક વૃક્ષ પાસે પહોંચી.
અહો બતાયમગમઃ શ્રીમાનસ્મિન્વનાન્તરે। આપીડૈર્બહુભિર્ભાતિ શ્રીમાન્પર્વતરાડિવ
'અરે, આ જંગલના મધ્યમાં આ મહાન વૃક્ષ કેટલું સુંદર છે! અનેક પાંદડાની ગાંઠોથી ભરેલું, પર્વતોના રાજા જેવી તેજસ્વી લાગે છે.'
વિશોકાં કુરુ માં ક્ષિપ્રમશોક પ્રિયદર્શન। વીતશોકભયાબાધં કચ્ચિત્ત્વં દૃષ્ટવાન્નૃપમ્
'પ્રિય અશોક, તું મને જલદી દુઃખમુક્ત કરી દે! દુઃખ, ભય અને કષ્ટથી મુક્ત—શું તું મારા પતિ, રાજાને જોઈ છે?'
નલં નામારિદમનં નમયન્ત્યાઃ પ્રિયં પતિમ્। નિમધાનામધિપતિં દૃષ્ટવાનસિ મે પ્રિયમ્
'તમે નલને, દુશ્મનોને હરાવનાર, દમયંતીનો પ્રિય પતિ, નિષધોના રાજાને, મારા મનપસંદને જોઈ છે?'
એકવસ્ત્રાર્ધસંવીતં સુકુમારતનુત્વચમ્। વ્યસનેનાર્દિતં વીરમરણ્યમિદમાગતમ્
'એક જ વસ્ત્રમાં, અર્ધે ઢંકાયેલા, નરમ શરીરવાળા, દુઃખથી પીડિત, એ વીર, જે આ જંગલમાં આવ્યો છે—શું તું તેને જોઈ છે?'
યથા વિશોકા ગચ્છેયમશોકનગ તત્કુરુ। સત્યનામા ભવાશોક મમ શોકવિનાશનાત્
'અશોક વૃક્ષ, તું જેવું નામ ધરાવે છે, એ પ્રમાણે મને દુઃખમુક્ત કરી દે; મારા દુઃખને દૂર કરીને, તું સાચા અર્થમાં અશોક બની જા.'
એવંસાઽશોકવૃત્તં તમાર્તા વૈ પરિગમ્ય હ। જગામ દારુણતરં દેશં ભૈમી વરાઙ્ગના
એ રીતે, દુઃખી દમયંતી અશોક વૃક્ષની પરિક્રમા કરીને, વધુ દુઃખદ પ્રદેશ તરફ ચાલી ગઈ.