પૂજાં ચાસ્યા યથાન્યાયં કૃત્વા તત્રતપોધનાઃ। આસ્યતામિત્યથોચુસ્તે બ્રૂહિ કિં કરવામહે
ત્યાંના તપસ્વીઓએ યોગ્ય રીતે એની પૂજા કરી અને કહ્યું: 'બેસો, કહો, અમે તમારા માટે શું કરી શકીએ?'
તાનુવાચ વરારોહા કચ્ચિદ્ભગવતામિહ। તપઃસ્વગ્નિષુ ધર્મેષુ મૃગપક્ષિષુ ચાનઘાઃ
એ મહાન સ્ત્રીએ પૂછ્યું: 'મને કહો, મહાત્માઓ, અહીં આપ સૌના તપ, અગ્નિ, ધર્મ અને મૃગ-પક્ષીઓમાં બધું સુખદ છે ને?'
કુશલં વો મહાભાગાઃ સ્વધર્માચરણેષુ ચ। તૈરુક્તા કુશલં ભદ્રે સર્વત્રેતિ યશસ્વિની
'મહાભાગ્યવંતો, આપના પોતાના ધર્મના આચરણમાં બધું સારું છે ને?' ત્યારે તે યશસ્વી તપસ્વીઓએ કહ્યું: 'હા, સુખ-શાંતિ સર્વત્ર છે, સુમંગલિ.'
બ્રૂહિ સર્વાનવદ્યાઙ્ગિ કા ત્વં કિંચ ચિકીર્ષસિ। દૃષ્ટ્વૈવ તે પરંરૂપં દ્યુતિં ચ પરમામિહ
'હવે બધું સ્પષ્ટ કહો, નિર્દોષ અંગવાળી, તમે કોણ છો અને શું ઈચ્છો છો? અહીં તમારું અદભુત રૂપ અને તેજ જોઈ અમને આશ્ચર્ય થાય છે.'
વિસ્મયો નઃ સમુત્પન્નઃ સમાશ્વસિહિ મા શુચઃ। અસ્યારણ્યસ્ય દેવી ત્વમુતાહોઽસ્ય મહીભૃતઃ। અસ્યાશ્ચ નદ્યાઃ કલ્યાણિ વદ સત્યમનિન્દિતે
'અમને આશ્ચર્ય થયો છે; તમે નિર્ભય રહો, દુઃખ ન કરો. શું તમે આ વનની દેવી છો, કે આ પર્વતની, કે આ શુભ નદીની? સાચું કહો, કલ્યાણી.'
સાઽબ્રવીત્તાનૃપીન્નાહમરણ્યસ્યાસ્ય દેવતા। ન ચાપ્યસ્ય ગિરર્વિપ્રા નૈવ નદ્યાશ્ચ દેવતા
દમયંતીએ તે ઋષિઓને કહ્યું: 'હું આ વનની દેવી નથી, ન તો આ પર્વતની, અને નદીની પણ દેવી નથી, બ્રાહ્મણો.'
માનુષીં માં વિજાનીત યૂયં સર્વેતપોધનાઃ। વિસ્તરેણાભિધાસ્યામિ તન્મે શૃણુત સર્વશઃ
'હું માનવી છું, એ વાત તમે બધા તપસ્વીઓ જાણો. હું બધું વિગતે કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.'
વિદર્ભેપુ મહીપાલો ભીમો નામ મહીપતિઃ। તસ્ય માં તનયાં સર્વે જાનીત દ્વિજસત્તમાઃ
'વિદર્ભ દેશમાં ભીમ નામે એક મહારાજ છે; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું એ રાજાની પુત્રી છું, એ જાણો.'
નિપધાધિપતિર્ધીમાન્નલો નામ મહાયશાઃ। વીરઃ સંગ્રામજિદ્વિદ્વાન્મમ ભર્તા વિશાંપતિઃ
નિપધ દેશના બુદ્ધિશાળી અને પ્રસિદ્ધ રાજા, નલનું નામ ધરાવતો, શૂરવીર અને યુદ્ધમાં વિજયી, વિદ્વાન, એ મારા પતિ છે, જે લોકોના શાસક છે.
દેવતાભ્યર્ચનપરો દ્વિજાતિજનવત્સલઃ। ગોપ્તા નિપધવંશસ્ય મહાતેજા મહાબલઃ
દેવતાઓની પૂજા માટે સમર્પિત, દ્વિજાતિ લોકો માટે પ્રેમાળ, નિપધ વંશનો રક્ષક, અત્યંત તેજસ્વી અને શક્તિશાળી છે.
સત્યવાન્ધર્મવિત્પ્રાજ્ઞઃ સત્યસંધોઽરિમર્દનઃ। બ્રહ્મણ્યો દૈવતપરઃ શ્રીમાન્પરપુરંજયઃ
સત્યવંત, ધર્મની જાણકારી ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી, પોતાના વચન પર અડગ, શત્રુઓને હરાવનાર, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓ માટે સમર્પિત, સંપન્ન અને પરદેશના શહેરો પર વિજય મેળવનાર.
નલો નામ નૃપશ્રેષ્ઠો દેવરાજસમદ્યુતિઃ। મમ ભર્તા વિશાલાક્ષઃ પૂર્ણેન્દુવદનોઽરિહા
નલ નામે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દેવરાજ જેવા તેજવાળું, મારા પતિ છે, વિશાળ આંખો ધરાવતો, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળું, શત્રુઓનો નાશકર્તા.
આહર્તા ક્રતુમુખ્યાનાં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। સપત્નાનાં મૃધે હન્તા રવિસોમસમપ્રભઃ
મુખ્ય યજ્ઞો કરનાર, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, યુદ્ધમાં પ્રતિસ્પર્ધીઓને હરાવનાર, સૂર્ય અને ચંદ્ર જેવી કિરણવાળું.
સ કૈશ્ચિન્નિકૃતિપ્રજ્ઞૈરનાર્યૈરકૃતાત્મભિઃ। આહૃય પૃથિવીપાલઃ સત્યધર્મપરાયણઃ। દેવનેકુશલૈર્જિહ્મૈર્જિતો રાજ્યં વસૂનિ ચ
એ રાજા, સત્ય અને ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, કેટલાક ચતુર, દુષ્ટ અને નિર્લજ્જ લોકો દ્વારા છેતરાયો, અને જ્ઞાનમાં કુશળ હોવા છતાં, જુગારના કૌશલ્યમાં પારંગત છેતરબાજો દ્વારા રાજય અને સંપત્તિ ગુમાવી બેઠો.
તસ્ય મામવગચ્છધ્વં ભાર્યાં રાજર્પભસ્ય વૈ। દમયન્તીતિ વિખ્યાતાં ભર્તુર્દર્શનલાલસામ્
મને એ પ્રસિદ્ધ રાજાની પત્ની તરીકે ઓળખો, જે દમયંતી તરીકે જાણીતી છે અને પોતાના પતિના દર્શન માટે તરસી રહી છે.
સા વનાનિ ગિરીંશ્ચૈવ સરાંસિ સરિતસ્તથા। પલ્વલાનિ ચ સર્વાણિ તથાઽરણ્યાનિ સર્વશઃ
એ સ્ત્રી જંગલ, પર્વતો, સરોવરો, નદીઓ, બધી જ કાદવવાળી જગ્યાઓ અને તમામ અરણ્યોમાં ફરી છે.
અન્વેપમાણઆ ભર્તારં નલં રણવિશારદમ્। મહાત્માનં કૃતાસ્ત્રં ચ વિચરામીહ દુઃખિતા
યુદ્ધમાં નિપુણ, મહાન આત્મા અને શસ્ત્રોમાં કુશળ એવા પતિ નલને શોધતી, હું અહીં દુ:ખી થઈને ભટકી રહી છું.
કચ્ચિદ્ભગવતાં રમ્યં તપોવનમિદં નૃપઃ। ભવેત્પ્રાપ્તો નલો નામ નિપધાનાં જનાધિપઃ
શું નિપધ દેશના લોકોના રાજા, નલ નામે પતિ, કદાચ આ સુંદર તપોવનમાં આવ્યા છે?
યત્કૃતેઽહમિદં દુઃખં પ્રપન્ના ભૃશદારુણમ્। વનં પ્રતિયં ધોરં શાર્દૂલમૃગસેવિતમ્
એના માટે જ હું આ ભયાનક અને કઠિન જંગલમાં આવી છું, જ્યાં વાઘ અને હરણો રહે છે, અને ભારે દુ:ખમાં ડૂબી ગઈ છું.
યદિ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈર્ન દ્રક્ષ્યામિ નલં નૃપમ્। આત્માનં શ્રેયસા યોક્ષ્યે દેહસ્યાસ્ય વિમોક્ષણાત્
જો થોડા દિવસો અને રાતોમાં હું રાજા નલને નહીં જોઈ શકું, તો હું આ શરીર છોડીને આત્માને શુભમાં જોડી દઈશ.
કોનુ મે જીવિતેનાર્થસ્તમૃતે પુરુષર્ષભમ્। કથં ભવિષ્યામ્યદ્યાહં ભર્તૃશોકાભિપીડિતા
એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ વિના મારા જીવનનો શું અર્થ છે? પતિના વિયોગના દુ:ખથી પીડાયેલી, હું કેવી રીતે જીવી શકીશ?
તથા વિલપતીમેકામરણ્યે ભીમનન્દિનીમ્। દમયન્તીમથોચુસ્તે તાપસાઃ સત્યવાદિનઃ
જ્યારે એ એકલી જંગલમાં આ રીતે રડતી હતી, દમયંતી, જેની પ્રશંસા થાય છે, તેને સત્ય બોલનાર તપસ્વીઓએ સંબોધી.
ઉદર્કસ્તવ કલ્યાણિ કલ્યાણો ભવિતા શુભે। વયં પશ્યામ તપસા ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ નૈષધમ્
હે શુભ સ્ત્રી, તારા માટે શુભ અને સારા પરિણામ આવશે; અમારું તપસ્વી શક્તિથી અમે જોઈ શકીએ છીએ કે તું જલ્દી જ નલ રાજાને જોઈશ.
નિપધાનામધિપતિં નલં રિપુનિપાતિનમ્। ભૈમિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠં દ્રક્ષ્યસે વિગતજ્વરમ્
હે ભીમની પુત્રી, તું નિપધ દેશના રાજા, શત્રુઓને હરાવનાર, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ, દુ:ખથી મુક્ત નલને જોઈશ.
વિમુક્તં સર્વપાપેભ્યઃ સર્વરત્નસમન્વિતમ્। તદેવ નગરં શ્રેષ્ઠં પ્રશાસતમરિન્દમમ્
સર્વ પાપોથી મુક્ત, સર્વ રત્નોથી યુક્ત, એ શ્રેષ્ઠ શહેરમાં શાસન કરતો, શત્રુઓને હરાવનાર.
દ્વિપતાં ભયકર્તારં સુહૃદાં શોકનાશનમ્। પતિમેષ્યસિ કલ્યાણિ કલ્યાણાભિજનં નૃપમ્
હે શુભ સ્ત્રી, તું ફરીથી પતિ તરીકે એ શ્રેષ્ઠ વંશના રાજાને મેળવે છે, જે શત્રુઓમાં ભય પેદા કરે છે અને મિત્રોનો દુ:ખ દૂર કરે છે.
એવમુક્ત્વા નલસ્યેષ્ટાં મહિષીં પાર્થિવાત્મજામ્। અન્તર્હિતાસ્તાપસાસ્તે સાગ્નિહોત્રાશ્રમાસ્તથા
એવું કહીને નલની પ્રિય રાણી, રાજપુત્રીને, તે સાધુઓએ પોતાના યજ્ઞ અગ્નિ અને આશ્રમ સાથે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
સા દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં વિસ્મિતા હ્યભવત્તદા। દમયન્ત્યનવદ્યાઙ્ગી વીરસેનનૃપસ્નુષા
આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, નિર્મલ શરીરવાળી, વીરસેનાની વહુ દમયંતી ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
ચિન્તયામાસ વૈદર્ભી કિમેતદ્દૃષ્ટવત્યહમ્
વિદર્ભની રાજકુમારી વિચારી રહી, 'હું શું જોઈ લીધું છે?'
કિંનુ સ્વપ્નો મયા દૃષ્ટઃ કોઽયંવિધિરિહાભવત્। ક્વનુ તે તાપસાઃ સર્વે ક્વ તદાશ્રમમણ્ડલમ્
'શું મેં સ્વપ્ન જોયો હતો? અહીં કઈ રીતે આ વિધિ બની? બધા સાધુઓ ક્યાં ગયા? એ આશ્રમોનું વર્તુળ ક્યાં છે?'