વૈદર્ભ્યેહીતિ વિસ્પષ્ટાં શુભાં રાજ્ઞો મહાત્મનઃ। આત્માભિધાયિનીમૃદ્ધાં મમ શોકવિનાશિનીં
વિદર્ભ દેશમાં, મેં મહારાજની મહિમા સ્પષ્ટ અને શુભ રીતે કહી, પોતાનું નામ પણ જણાવ્યું, અને આશાપૂર્ણ એવા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા, જે મારા દુઃખને દૂર કરે.
ઇતિસા તં ગિરિશ્રેષ્ઠમુક્ત્વા પાર્થિવનન્દિની। દમયન્તી તતો ભૂયો જગામ દિશમુત્તરામ્
આ રીતે રાજાની પ્રિય પુત્રી દમયંતીએ તે શ્રેષ્ઠ પર્વતને સંબોધ્યા પછી ફરીથી ઉત્તર દિશામાં આગળ વધવા લાગી.
સા ગત્વા ત્રીનહોરાત્રાન્દદર્શ પરમાઙ્ગના। તાપસારણ્યમતુલં દિવ્યકાનનશોભિતમ્
એ મહાન સ્ત્રીએ ત્રણ દિવસ અને ત્રણ રાતે મુસાફરી કરી અને પછી એક અનોખું, દૈવી વનોથી શોભાયમાન એવા તપોવનને જોયું.
વસિષ્ઠભૃગ્વત્રિસમૈસ્તાપસૈરુપશોભિતમ્। નિયતૈઃ સંયતાહારૈર્દમશૌચસમન્વિતૈઃ
તે તપોવનમાં વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને ત્રિશંકુ જેવા મહાન તપસ્વીઓ રહેતા, જે નિયમિત, સંયમિત આહારવાળા અને દમ તથા પવિત્રતાથી યુક્ત હતા.
અબ્ભક્ષૈર્વાયુભક્ષૈશ્ચ પત્રાહારૈસ્તથૈવ ચ। જિતેન્દ્રિયૈર્મહાભાગૈઃ સ્વર્ગમાર્ગદિદૃક્ષુભિઃ
કેટલાક તપસ્વીઓ માત્ર પાણી પીધે જીવતા, કેટલાક વાયુ પર, તો કેટલાક પાંદડાં ખાઈને જીવન ગુજારતા; એ બધા ઇન્દ્રિયજિત, ખૂબ ભાગ્યશાળી અને સ્વર્ગના માર્ગે જવા ઇચ્છુક હતા.
વલ્કલાજિનસંવીતૈર્મુનિભિઃ સંયતેન્દ્રિયૈઃ। તાપસાધ્યુષિતં રમ્યં દદર્શાશ્રમમણ્ડલમ્
દમયંતીએ જોયું કે એ આશ્રમમાં વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા, ઇન્દ્રિયને જીતેલા ઋષિઓ રહેતા, અને એ સ્થળ ખૂબ મમળાવું હતું.
નાનામૃગગણૈર્જુષ્ટં શાખામૃગગણાયુતમ્। તાપસૈઃ સમુપેતં ચ સા દૃષ્ટ્વૈવ સમાશ્વસત્
આ આશ્રમ વિવિધ પ્રકારના મૃગો અને શાખાઓ પર રહેતા પશુઓથી ભરેલો હતો, આસપાસ તપસ્વીઓ હતા; એ દૃશ્ય જોઈને દમયંતીનું મન શાંત થયું.
સુભ્રૂઃ સુકેશી સુશ્રોણી સુકુચા સુદ્વિજાનના। વર્ચસ્વિની સુપ્રતિષ્ઠા સ્વસિતાયતલોચના
દમયંતી સુંદર ભ્રૂ, મોહક વાળ, આકર્ષક કટિ, સુંદર ઉર અને તેજસ્વી, સુગઠિત મુખવાળી હતી; એ સ્થિર ઊભી રહી, એની વિશાળ આંખો ચમકતી અને દાંત સફેદ હતાં.
સા વિવેશાશ્રમપદં વીરસેનસુતપ્રિયા। યોષિદ્રત્નં મહાભાગા દમયન્તી તપસ્વિની
વીરસેનાના પુત્રની પ્રિય દમયંતી, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પુણ્યવંતી, તપમાં તત્પર રહી એ આશ્રમમાં પ્રવેશી.
સાઽભિવાદ્ય તપોવૃદ્ધાન્વિનયાવનતા સ્થિતા। સ્વાગતં ત ઇતિપ્રોક્તા તૈઃ સર્વૈસ્તાપસોત્તમૈઃ
એ તપસ્વી વૃદ્ધોને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કરીને દમયંતી નમ્રતાથી ઊભી રહી; બધા શ્રેષ્ઠ તપસ્વીઓએ તેને 'આપનું સ્વાગત છે' કહીને આવકાર આપ્યો.
પૂજાં ચાસ્યા યથાન્યાયં કૃત્વા તત્રતપોધનાઃ। આસ્યતામિત્યથોચુસ્તે બ્રૂહિ કિં કરવામહે
ત્યાંના તપસ્વીઓએ યોગ્ય રીતે એની પૂજા કરી અને કહ્યું: 'બેસો, કહો, અમે તમારા માટે શું કરી શકીએ?'
તાનુવાચ વરારોહા કચ્ચિદ્ભગવતામિહ। તપઃસ્વગ્નિષુ ધર્મેષુ મૃગપક્ષિષુ ચાનઘાઃ
એ મહાન સ્ત્રીએ પૂછ્યું: 'મને કહો, મહાત્માઓ, અહીં આપ સૌના તપ, અગ્નિ, ધર્મ અને મૃગ-પક્ષીઓમાં બધું સુખદ છે ને?'
કુશલં વો મહાભાગાઃ સ્વધર્માચરણેષુ ચ। તૈરુક્તા કુશલં ભદ્રે સર્વત્રેતિ યશસ્વિની
'મહાભાગ્યવંતો, આપના પોતાના ધર્મના આચરણમાં બધું સારું છે ને?' ત્યારે તે યશસ્વી તપસ્વીઓએ કહ્યું: 'હા, સુખ-શાંતિ સર્વત્ર છે, સુમંગલિ.'
બ્રૂહિ સર્વાનવદ્યાઙ્ગિ કા ત્વં કિંચ ચિકીર્ષસિ। દૃષ્ટ્વૈવ તે પરંરૂપં દ્યુતિં ચ પરમામિહ
'હવે બધું સ્પષ્ટ કહો, નિર્દોષ અંગવાળી, તમે કોણ છો અને શું ઈચ્છો છો? અહીં તમારું અદભુત રૂપ અને તેજ જોઈ અમને આશ્ચર્ય થાય છે.'
વિસ્મયો નઃ સમુત્પન્નઃ સમાશ્વસિહિ મા શુચઃ। અસ્યારણ્યસ્ય દેવી ત્વમુતાહોઽસ્ય મહીભૃતઃ। અસ્યાશ્ચ નદ્યાઃ કલ્યાણિ વદ સત્યમનિન્દિતે
'અમને આશ્ચર્ય થયો છે; તમે નિર્ભય રહો, દુઃખ ન કરો. શું તમે આ વનની દેવી છો, કે આ પર્વતની, કે આ શુભ નદીની? સાચું કહો, કલ્યાણી.'
સાઽબ્રવીત્તાનૃપીન્નાહમરણ્યસ્યાસ્ય દેવતા। ન ચાપ્યસ્ય ગિરર્વિપ્રા નૈવ નદ્યાશ્ચ દેવતા
દમયંતીએ તે ઋષિઓને કહ્યું: 'હું આ વનની દેવી નથી, ન તો આ પર્વતની, અને નદીની પણ દેવી નથી, બ્રાહ્મણો.'
માનુષીં માં વિજાનીત યૂયં સર્વેતપોધનાઃ। વિસ્તરેણાભિધાસ્યામિ તન્મે શૃણુત સર્વશઃ
'હું માનવી છું, એ વાત તમે બધા તપસ્વીઓ જાણો. હું બધું વિગતે કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.'
વિદર્ભેપુ મહીપાલો ભીમો નામ મહીપતિઃ। તસ્ય માં તનયાં સર્વે જાનીત દ્વિજસત્તમાઃ
'વિદર્ભ દેશમાં ભીમ નામે એક મહારાજ છે; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું એ રાજાની પુત્રી છું, એ જાણો.'
નિપધાધિપતિર્ધીમાન્નલો નામ મહાયશાઃ। વીરઃ સંગ્રામજિદ્વિદ્વાન્મમ ભર્તા વિશાંપતિઃ
નિપધ દેશના બુદ્ધિશાળી અને પ્રસિદ્ધ રાજા, નલનું નામ ધરાવતો, શૂરવીર અને યુદ્ધમાં વિજયી, વિદ્વાન, એ મારા પતિ છે, જે લોકોના શાસક છે.
દેવતાભ્યર્ચનપરો દ્વિજાતિજનવત્સલઃ। ગોપ્તા નિપધવંશસ્ય મહાતેજા મહાબલઃ
દેવતાઓની પૂજા માટે સમર્પિત, દ્વિજાતિ લોકો માટે પ્રેમાળ, નિપધ વંશનો રક્ષક, અત્યંત તેજસ્વી અને શક્તિશાળી છે.
સત્યવાન્ધર્મવિત્પ્રાજ્ઞઃ સત્યસંધોઽરિમર્દનઃ। બ્રહ્મણ્યો દૈવતપરઃ શ્રીમાન્પરપુરંજયઃ
સત્યવંત, ધર્મની જાણકારી ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી, પોતાના વચન પર અડગ, શત્રુઓને હરાવનાર, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓ માટે સમર્પિત, સંપન્ન અને પરદેશના શહેરો પર વિજય મેળવનાર.
નલો નામ નૃપશ્રેષ્ઠો દેવરાજસમદ્યુતિઃ। મમ ભર્તા વિશાલાક્ષઃ પૂર્ણેન્દુવદનોઽરિહા
નલ નામે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દેવરાજ જેવા તેજવાળું, મારા પતિ છે, વિશાળ આંખો ધરાવતો, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળું, શત્રુઓનો નાશકર્તા.
આહર્તા ક્રતુમુખ્યાનાં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ। સપત્નાનાં મૃધે હન્તા રવિસોમસમપ્રભઃ
મુખ્ય યજ્ઞો કરનાર, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, યુદ્ધમાં પ્રતિસ્પર્ધીઓને હરાવનાર, સૂર્ય અને ચંદ્ર જેવી કિરણવાળું.
સ કૈશ્ચિન્નિકૃતિપ્રજ્ઞૈરનાર્યૈરકૃતાત્મભિઃ। આહૃય પૃથિવીપાલઃ સત્યધર્મપરાયણઃ। દેવનેકુશલૈર્જિહ્મૈર્જિતો રાજ્યં વસૂનિ ચ
એ રાજા, સત્ય અને ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, કેટલાક ચતુર, દુષ્ટ અને નિર્લજ્જ લોકો દ્વારા છેતરાયો, અને જ્ઞાનમાં કુશળ હોવા છતાં, જુગારના કૌશલ્યમાં પારંગત છેતરબાજો દ્વારા રાજય અને સંપત્તિ ગુમાવી બેઠો.
તસ્ય મામવગચ્છધ્વં ભાર્યાં રાજર્પભસ્ય વૈ। દમયન્તીતિ વિખ્યાતાં ભર્તુર્દર્શનલાલસામ્
મને એ પ્રસિદ્ધ રાજાની પત્ની તરીકે ઓળખો, જે દમયંતી તરીકે જાણીતી છે અને પોતાના પતિના દર્શન માટે તરસી રહી છે.
સા વનાનિ ગિરીંશ્ચૈવ સરાંસિ સરિતસ્તથા। પલ્વલાનિ ચ સર્વાણિ તથાઽરણ્યાનિ સર્વશઃ
એ સ્ત્રી જંગલ, પર્વતો, સરોવરો, નદીઓ, બધી જ કાદવવાળી જગ્યાઓ અને તમામ અરણ્યોમાં ફરી છે.
અન્વેપમાણઆ ભર્તારં નલં રણવિશારદમ્। મહાત્માનં કૃતાસ્ત્રં ચ વિચરામીહ દુઃખિતા
યુદ્ધમાં નિપુણ, મહાન આત્મા અને શસ્ત્રોમાં કુશળ એવા પતિ નલને શોધતી, હું અહીં દુ:ખી થઈને ભટકી રહી છું.
કચ્ચિદ્ભગવતાં રમ્યં તપોવનમિદં નૃપઃ। ભવેત્પ્રાપ્તો નલો નામ નિપધાનાં જનાધિપઃ
શું નિપધ દેશના લોકોના રાજા, નલ નામે પતિ, કદાચ આ સુંદર તપોવનમાં આવ્યા છે?
યત્કૃતેઽહમિદં દુઃખં પ્રપન્ના ભૃશદારુણમ્। વનં પ્રતિયં ધોરં શાર્દૂલમૃગસેવિતમ્
એના માટે જ હું આ ભયાનક અને કઠિન જંગલમાં આવી છું, જ્યાં વાઘ અને હરણો રહે છે, અને ભારે દુ:ખમાં ડૂબી ગઈ છું.
યદિ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈર્ન દ્રક્ષ્યામિ નલં નૃપમ્। આત્માનં શ્રેયસા યોક્ષ્યે દેહસ્યાસ્ય વિમોક્ષણાત્
જો થોડા દિવસો અને રાતોમાં હું રાજા નલને નહીં જોઈ શકું, તો હું આ શરીર છોડીને આત્માને શુભમાં જોડી દઈશ.